Nummer 102


Europese Unie | december - januari 2004


Het verraad van Europa (Bernard Daelemans)<< Nummer 102

"L'Europe ne dit pas ce qu'elle fait; elle ne fait pas ce qu'elle dit. Elle dit ce qu'elle ne fait pas; elle fait ce qu'elle ne dit pas. Cette Europe qu'on nous construit, c'est une Europe en trompe l'oeil." Deze vaststelling van de bekende Franse socioloog Pierre Bourdieu vormt de leidraad doorheen het recente boek van Raoul Marc Jennar 'Europe, la trahison des élites'. Daarin wordt de extreem neoliberale beleidslijn en het ondemocratisch karakter van de Europese Unie vlijmscherp geanalyseerd en op virulente wijze aan de kaak gesteld. Het boek van Jennar combineert een cartesiaanse helderheid omtrent soms ingewikkelde procedures met een consequent sociaal engagement. Het bevat bovendien een striemend argumentarium tegen de Europese Grondwet.

De auteur, Raoul Marc Jennar is onder meer werkzaam bij Oxfam-Solidariteit en het analyseren van beleidsteksten en mechanismen van de Wereld Handels Organisatie en de GATS (Algemene Akkoorden over Handel in Diensten) is daar zijn opdracht. Zijn oordeel over 'Europa' en andere supranationale organisaties is zeer scherp, toch wil hij niet als 'anti-mondialist' versleten worden.

Hij gelooft in het 'Europees model', waarmee hij bedoelt, de democratische waarden, die het volk soeverein maakten en de vruchten van de strijd van de arbeidersklasse, die nergens ter wereld zo ver werden doorgedreven als in Europa. Hij gelooft ook dat de Europese Unie aan de antipode staat van dit 'Europees model', en steeds meer, de Verenigde Staten achterna, de belangen van banken en bedrijfsleven voorrang geeft. We beleven volgens hem een 'conservatieve restauratie' die leidt tot "de voortschrijdende uitholling van de democratische besluitvorming en de stapsgewijze afbraak van de sociale bescherming." Maar dit alles wordt met veel hypocrisie gemaskeerd in een humanitair discours.

Jennar staat lang stil bij het onderhandelingsmandaat dat de Europese Commissie werd verleend om in plaats van de lidstaten op te treden bij de onderhandelingen in het kader van de WHO. Dit mandaat valt in concreto toe aan de Europese Commissaris voor buitenlandse handel. Dat was tot voor kort de Franse sociaal-democratische bankier Pascal Lamy. De bevoegdheden van deze portefeuille zijn zeer ruim en behelzen onder meer ook de GATS-onderhandelingen, waar de EU, samen met de Verenigde Staten een verregaande liberalisering doorduwen voor haast alle openbare diensten (het leger en de administratie uitgezonderd, en voorlopig ook nog het onderwijs en de gezondheidszorg). Privatisering en liberalisering van het openbaar vervoer, de post, de telecommunicatie, de energiemarkt, de waterdistributie en dergelijke worden als gevolg hiervan opgelegd. Het is de bevolking juridisch onmogelijk gemaakt om regeringen aan de macht te brengen die op dergelijke maatregelen zouden willen terugkomen: een regering die hiertoe zou willen overgaan zou gigantische boetes moeten betalen.

Voor het bepalen van zijn beleid luistert de Europese Commissie voornamelijk naar een aantal geprivilegieerde lobbygroepen, zoals de Europese Ronde Tafel van Grootindustriëlen, opgericht door de Belgische burggraaf Etienne Davignon. Deze club bestaat uit de leiders van de 45 belangrijkste Europese bedrijven, samen goed voor een zakencijfer van 950 miljard euro. Daarnaast is er ook de Trans Atlantic Business Dialogue, die de 150 grootste bedrijven groepeert uit Europa en de Verenigde Staten. De beslissingen worden uitgewerkt door comités van gespecialiseerde (nationale) ambtenaren en experts. Soms worden ze niet eens voorgelegd aan de Europese ministerraad, vaak worden ze niet ter goedkeuring voorgelegd aan het Europees parlement. Dit is met name het geval met alle onderhandelingsdocumenten voor de WHO.

Het kan altijd nóg slechter, en dat bewijst deze laatstgenoemde organisatie. In theorie hebben alle landen evenveel te zeggen bij de WHO, die immers 'bij consensus' beslist. Maar in voetnoot wordt wel gespecifieerd dat dit een 'impliciete' consensus is, dat wil zeggen: wie zich niet verzet wordt geacht akkoord te gaan. Maar er zijn wel 20 landen die zich niet eens een ambassadeur bij de WHO kunnen veroorloven, en nog 80 andere die niet de middelen hebben om voldoende personeel in te zetten om alle vergaderingen van de WHO bij te wonen. Bovendien worden alle beslissingen van de WHO apart voorbereid door de 'Quad' dat zijn de afgevaardigden van de Verenigde Staten, de EU, Canada en Japan. Soms worden de topconferenties extra-gerokken, zodat heel wat delegaties van Derde Wereldlanden, noodgedwongen alweer vertrokken zijn met de vlucht die daartoe door het gastland van de conferentie voorzien was, op het moment van de eindstemmingen. Tot wat voor walgelijke beslissingen dit leidt, die gaan over leven en dood van miljoenen mensen, en het aandeel van de Europese decisionmakers daarin leest men in het laatste hoofdstuk van Jennars boek: beschamend!

De Europese Grondwet is voor Jennar de kers op de taart van de 'Conservatieve restauratie': "zonder overdrijving kan men stellen dat deze Grondwet het project afrondt dat in 1957 werd gestart en nooit uitgesproken werd: (...) Van bovenaf werd over de staten een autoriteit opgebouwd die hen onderwerpt, die de democratische verworvenheden terugschroeft en de sociale vooruitgang vernietigt. De techniek die bij de WHO wordt gebruikt om de wereld onder de voogdij van de multinationale ondernemingen te plaatsen wordt hier gereproduceerd om Europa, deze keer in vrede, terug te voeren naar de liberale 19de eeuw."

Opmerkelijk is dat Jennar, die duidelijk niet met de linkse of rechtse soevereinisten wil vereenzelvigd worden, regelmatig in zijn boek aangeeft dat bevoegdheden worden overgeheveld naar 'Europa' met als doel om ze te onttrekken aan de nationale, democratisch gecontroleerde besluitvorming. Zijn boek bevat hoe dan ook meer dan genoeg informatie en argumenten voor zowel 'anders-mondialisten' als linkse soevereinisten.