Nummer 105


Baskisch dagboek | maart - april 2005


Dossier 18/98 (Karel Sterckx)<< Nummer 105

Begin februari is er in Madrid een megaproces begonnen tegen tal van Baskische organisaties en dit onder de noemer Sumario 18/98. Niemand minder dan rechter Baltasar Garzón zal de rechtszaken voorzitten. Als eerste waren de jongerenorganisaties Jarrai-Haika-Segi aan de beurt. Maar het proces werd meteen uitgesteld wegens procedurefouten. Het betreft dan ook een ingewikkelde zaak.

De zak van Garzón

Onderzoek 18/98 is de noemer waaronder verschillende onderzoeken vallen, die in wezen niet met elkaar in verband staan. Garzón stopt al die zaken en onderzoeken wel in één zak, en dit op basis van een dubieus argument: ze zouden allemaal bijdragen tot verwezenlijking van de ETA-doelstellingen.

Vooreerst is er het Sumario 18/98 zelf, waarmee alles begonnen is. Binnen dit onderzoek draait de feitelijke hoofdzaak rond de gesloten krant Egin en de radio Egin Irratia. Tot de nevenzaken behoren die van onder meer de internationale organisatie Xaki, van journalist Pepe Rei en de taalschool AEK.

Dan komt het Sumario 18/01 over de jongerenorganisaties Jarrai, Haika en Segi. Het derde onderzoek is Sumario 33/01. Hierin zijn Gestoras Pro Amnist¡a en Askatasuna betrokken. Beide organisaties ijveren voor de rechten van de politieke gevangenen. Tot slot is er het onderzoek over de politieke partij Batasuna (Sumario 35/02).

3 constanten

Binnen al die onderzoeken vallen er drie constanten waar te nemen.

De eerste is die van de argumentatie. Volgens Garzón maken al deze personen en organisaties deel uit van ETA. Ten tweede is er de constante van de rechtbank (Audiencia Nacional1) en de rechter (Garzón) die al deze zaken behandelen. De manier waarop de bewijslast tot stand is gekomen, is een derde constante. Het gaat nauwelijks over harde bewijzen. Specialisten van de politie hebben tal van documenten, persmededelingen, brieven... geherinterpreteerd. Daaruit zijn dan de zogenaamde bewijzen afgeleid.

Het gekke is dat het karakter van de activiteiten van de betrokken organisaties altijd publiek geweest is. En dat die activiteiten plots, zonder wetswijziging (dixit Behatokia2) illegaal werden. Net omdat de doelstellingen ook die van ETA zouden zijn. Met andere woorden, het zijn de doelstellingen en de ideeën die illegaal geworden zijn, en niet de manier waarop die doelstellingen bereikt moeten worden.

Megaproces

In principe zouden alle mensen die betrokken zijn in één of meer van deze zaken nu voor de rechtbank moeten verschijnen. Let wel, het gaat om meer dan 200 personen.

De meeste personen die in deze megazaak opgepakt geweest zijn, staan al terug op vrije voeten. En dan begint Garzón nu met de processen. Omdat er geen enkele rechtszaal groot genoeg bleek voor zo'n groot aantal mensen, heeft men er een processenreeks van gemaakt.

Garzón wilde beginnen met Sumario 18/01 (Jarrai-Haika-Segi). Op de eerste dag van het proces moest de zitting al verdaagd worden wegens procedurefouten. In principe moeten 42 jongeren een verklaring afleggen. Ze zijn allemaal beschuldigd van samenwerking met of lidmaatschap van ETA. Niet omdat ze met pistolen zouden rondlopen, maar wel omdat ze voor een onafhankelijk en socialistisch Baskenland ijveren. In de redenering van Garzón heet dit het helpen verwezenlijken van doelstellingen van de gewapende organisatie.

Mediaproces

Zoals steeds bij het optreden van de Spaanse superman tegenover Basken, speelt er meer mee dan louter rechtsgang. Garzón scoort keer op keer in de media en in anti-Baskische middens als hij Basken het leven kan zuur maken.

In 2001 vernietigde het vierde Hof van de AN een aantal van Garzón's beslissingen en liet het opgepakte Basken vrij. Het vierde Hof maakte brandhout van Garzón's redeneringen: er waren geen harde bewijzen en activiteiten die al die jaren als legaal aanschouwd werden, konden toch niet zomaar ineens illegaal zijn, zonder dat de betrokken organisaties daarvan op de hoogte gebracht waren.

Daarna orchestreerde de media, samen met de PP, een heuse haatcampagne tegen de rechters. Zij waren een stelletje onbekwamen en werden uit hun functie ontheven. Meteen had Garzón de weg vrij. Daarna heeft hij er wel voor gezorgd dat zijn onderzoeken niet meer naar het vierde Hof konden overgaan.

Ook dit keer gaat het meer om een mediaproces dan om een rechtsproces met gelijke kansen en rechten voor de beklaagden. Het zou niemand verbazen als een groot deel van de betrokken personen voor een tijd achter de tralies vliegt. Dat levert stemmen op.

(1) Dit is een uitzonderingsrechtbank uit de Franco-dictatuur. Deze instelling behandelt bijna enkel zaken die te maken hebben met gewapende bendes en politieke dissidentie. Wat de AN zo verschillend maakt ten opzichte van gewone rechtbanken, is dat de AN een centralistische rechtbank is. Wat betekent dat er enkel in Madrid een zetel is. De AN telt een aantal Hoven, die in hiërarchie met elkaar staan. Het vierde Hof staat dus boven het vijfde. Rechter Garzón behoort tot het vijfde Hof.

(2) Behatokia is een mensenrechtenorganisatie. Voor dit artikel heb ik hun rapport Libertad de expresión y opinion y derecho de asociación en Euskal Herria als bron gebruikt. Op het internet: www.behatokia.info