Nummer 107


Europese Grondwet | mei 2005


Debat over de Europese grondwet gecensureerd (Jan van Ormelingen)<< Nummer 107

Door een referendum over de Europese grondwet uit te sluiten, besliste de Belgische regering om het debat over dit nochtans belangrijke document te begraven. Desondanks wordt er sinds kort in Vlaanderen op een bescheiden manier over de Europese grondwet gediscussieerd. Dat het zover is gekomen, heeft in de eerste plaats te maken met de referenda die in Nederland en Frankrijk worden gehouden. Toch werd het debat - zowel bij ons als in het buitenland - pas echt op gang getrokken door de inzet van personen en organisaties die deze Europese grondwet afwijzen. Maandenlang werd de nee campagne door de media en de overheid in de schaduw gesteld. Zelfs nu blijkt dat heel wat mensen het Europees Grondwettelijk Verdrag (EGV) afwijzen, blijft de censuur voortduren. Enkele bedenkingen bij het debat in Nederland, Frankrijk en ... bij ons.

Dure ja-propaganda

Sinds begin mei hangen onze stations vol met affiches voor de Europese grondwet. Met deze maatregel zegt de federale overheid de burger te willen informeren. Toch wordt in de peperdure affichecampagne enkel gezegd hoe goed die Europese grondwet wel is. En er zijn nog enkele opmerkingen. Als de affiches stellen dat 7 op 10 Belgen voor de Europese grondwet zijn, waarom wordt er dan voor 100 % ja propaganda gevoerd met ons belastinggeld? Op de affiches worden de burgers uitgenodigd om hun mening over het EGV te geven. De vraag is of de burger zich hiermee vereerd moet voelen als je weet dat de Belgische senaat de tekst al op 28 april goedkeurde.

De Nederlandse regering vindt het blijkbaar ook geen probleem om vooral de ja campagne te financieren (zie vorig nummer). Met die pro-politiek kan Den Haag bovendien rekenen op een pak Europees geld. Op 2 mei werd in Den Haag de aftrap van de referendumcampagne gegeven op een speciaal ingerichte tram. Aan financiën ontbrak het niet (190.000 euro), maar de hele rit werd een flop. Enkel voorstanders van de Europese grondwet waren uitgenodigd. Het Comité Grondwet Nee en andere eurokritische stemmen wezen - niet geheel onterecht - op de symboliek achter tramrit voor Europese grondwet: de route ligt vast, de wissels zijn gepasseerd en de passagiers kunnen hooguit nog aan de noodrem trekken.

Verbijsterend is het nieuws dat het kabinet-Balkenende een 'oorlogskas' van 1,5 miljoen euro zal aansnijden om goed twee weken voor het referendum alle Nederlandse brievenbussen een regeringsfolder te bezorgen. Eerder was er beloofd om toestemming te vragen aan de Tweede Kamer, maar de schrik dat het nee-kamp deze staatspropaganda aan de kaak zou stellen, is duidelijk veel te groot.

Media kiezen partij

De media zijn een machtig middel en als je er carrière wil maken, dan doe je er goed aan om je politieke en financiële oversten zo trouw mogelijk te volgen. In Frankrijk wordt het debat over het EGV door heel wat journalisten gebruikt om zich te profileren. Zo aarzelde Jean-Pierre Elkabbach, journalist bij het radiostation Europe 1, niet om zijn mening te geven: "Moi, je suis pour le 'oui', je ne devrais pas le dire, mais je suis pour le 'oui'. Mais je suis objectif!" (Le Monde diplomatique, mei 2005). Enkele weken na deze 'moedige' uitspraak, werd Elkabbach tot directeur van Europe 1 benoemd. Ook persbaronnen ventileren hun mening over de Europese grondwet. Serge Dassault, de man die fortuin maakte in de wapenindustrie en een flink stuk van de Franse pers controleert, sprak zich als senator uit vóór het EGV. Dat de boodschap zijn journalisten bereikt is duidelijk. Niettegenstaande de druk van hogerhand protesteerden begin mei meer dan honderd journalisten tegen 'le non censuré dans les médias'. Op 10 april had France 5 bekend gemaakt dat de Franse televisie tussen 1 januari en 31 maart vooral vertegenwoordigers van het ja-kamp aan het woord liet (71 % voorstanders en slechts 29 % tegenstanders). Hoewel we in Vlaanderen enkel van zo'n cijfers kunnen dromen, maakt de Franse pers hiermee echt geen goede indruk. En wat te denken van een Jacques Chirac die op TF1 ruim twee uur de tijd krijgt om zijn argumenten voor Europa te verkondigen?

De oorlog dreigt

Ondanks alle inspanningen van de politieke verantwoordelijken en de media, lijkt de steun voor de Europese grondwet af te kalven. Nadat de opiniepeilingen in Frankrijk het nee-kamp een goede kans gaven, heeft nu ook Nederland al verschillende peilingen achter de rug met een duidelijke nee meerderheid. En de zenuwachtigheid groeit.

Midden april suggereerde de Nederlandse minister van justitie Donner (CDA) dat er oorlog dreigt als Nederland de Europese grondwet afwijst. "Wie de toekomst op het spel wil zetten, moet vooral tegenstemmen in het referendum", zei hij op een partijcongres. Met zijn belerende en onheilspellende uitspraken staat Donner niet alleen. Jan Peter Balkenende denkt hardop dat de koningin vóór is en kan het niet laten om in het bijzijn van de vooruitgangsprofeet George W. Bush (op de oorlogsherdenking van 8 mei in Margraten) naar de grondwet te verwijzen. Ook Wouter Bos en de PvdA-leiding gaan heel erg ver in hun uitlatingen voor de Europese grondwet. De Groningse PvdA-fractievoorzitter, Frank de Vries, vindt het welletjes: "Het debat over de grondwet wordt volstrekt eenzijdig en in een idiote context gevoerd. Als ik de overheid moet geloven, dan breekt de derde wereldoorlog uit als ik nee stem."

Eenzelfde beeld is te zien in Frankrijk. Prominente voorstanders van het EGV proberen de Franse kiezer te weerhouden van de 'gevaarlijke' nee-stem. Martine Aubry (PS), de burgemeester van Rijsel, verwijt de tegenstanders "populisme qui a conduit l'Italie d'autrefois à ce qu'on sait". Inhoudelijke argumenten doen kennelijk minder ter zake. De bekende mediagezichten breken zich intussen het hoofd over 'la terrible erreur que la France est à la veille de commettre'. Zoals wel meer bekende mediagezichten heeft Bernard Guetta geen hoge dunk op van de tegenstanders: ze maken verkeerde analyses met hun mond-aan-mond-reclame, internet, chatsessies en weblogs. Een gemakkelijke uitspraak als je weet dat de ja-campagne over gigantische budgetten beschikt om haar boodschap bekend te maken...

De teneur van de alom tegenwoordige ja campagne is als volgt. Alles wat goed gaat is te danken aan 'Europa', alles wat slecht gaat heeft te maken met het ontbreken van een Europese grondwet. Meer pariteit in de parlementen? Rechten van de werknemers? Het ontslag van een minister die sjoemelde? Dit komt door 'Europa' natuurlijk! De Europese ondergeschiktheid aan de Amerikaanse diplomatie? De delocalisaties? De benoeming van Paul Wolfowitz bij de Wereldbank? De olympische spelen van 2012 in Parijs? De Duits-Franse samenwerking? Het zou allemaal beter gaan mét de Europese grondwet.

En wat zegt het volk?

Voor de uitslag van het referendum zijn we natuurlijk nog wat te vroeg, maar het is duidelijk dat de tegenstand tegen deze beschamende vertoning niet te onderschatten is. Niet alleen de opiniepeilingen wijzen daarop. Neem nu Daniël Cohn-Bendit van de Franse Groenen die als typische mei '68-er vóór is, maar nergens meer kan komen spreken zonder te worden belaagd door het publiek. Heel wat mensen zien hem als een verrader, vooral dan binnen zijn eigen partij.

De Europese grondwet, maar vooral de heisa rond de referenda, hebben voor velen duidelijk gemaakt dat bijna het hele politieke bestel in de greep zit van het machtsdenken.

Zowel meerderheids- als oppositiepartijen verdringen elkaar om de (neoliberale) Europese Unie ter wille te zijn. Ja, noem ze maar het 'establishment', waartoe onder meer ook heel wat mensen uit de media behoren. Wie erin terechtkomt, begint vaak met goede bedoelingen, maar komt al snel tot de verleiding om hogerop te klimmen. Uiteindelijk draait het hele zaakje om macht en moet je kiezen: meedoen aan het hele poppentheater of in de schaduw gaan staan met je mooie idealen. Het 'establishment' heeft één groot probleem: ze ontwikkelen een eigen dynamiek die vaak mijlenver van de realiteit af staat. En dan krijg je 'vreemde' reacties van de bevolking. Met de referenda over de Europese grondwet in Nederland en Frankrijk is de kloof tussen de heersende klasse en het volk heel duidelijk geworden. Een 'nee' is dus niet alleen nodig om een barslechte Europese grondwet te verwerpen, een 'nee' is ook broodnodig om de heersende klasse duidelijk te maken dat in een democratie de politieke macht bij het volk hoort te liggen.

Tot slot misschien nog even ingaan op een argument dat je wel eens hoort van de 'progressieven' in Vlaanderen die voor de Europese grondwet opkomen. Volgens hen moet die gesteund worden omdat er enkel met positieve opmerkingen kan gebouwd worden aan een socialer Europa. Nee dus! Alleen al dankzij de dreiging van een 'nee' in Nederland en Frankrijk zijn de Bolkestein-richtlijn en andere neoliberale maatregelen in de koelkast terechtgekomen. Als het 'nee' wordt, dan is het voor iedereen duidelijk dat 'Europa' anders moet, wordt het 'ja', dan zet het Europese establishment haar neoliberale zegetocht voort.