Nummer 116


Baskenland | april 2006


Staakt-het-vuren (Karel Sterckx)<< Nummer 116

ETA heeft een staakt-het-vuren afgekondigd. "Het permanent staken van de gewapende acties". De organisatie heeft daar geen tijdslimiet aan verbonden, noch enige andere voorwaarde. Het doel is "een democratisch proces te ondersteunen", om via "dialoog, onderhandeling en akkoorden een gewijzigd politiek klimaat te bekomen". Bovendien bevestigt ETA "ertoe bereid te zijn verdere stappen te ondernemen", met de wil om tot "een echte democratische toestand te komen". De staking van de gewapende acties ging in op vrijdag 24 maart, om middernacht.

Met deze beslissing van ETA kan er een nieuw politiek tijdperk beginnen in Baskenland, omdat het de deuren heeft geopend voor een vredesproces en een politiek normaler klimaat. Bovendien hebben tal van politici zich voorstander getoond om twee rondetafelgesprekken te beginnen: één waaraan politieke partijen zouden moeten zitten en een tweede tussen de gewapende organisatie en de regeringen (zoals Batasuna trouwens voorgesteld heeft in het voorstel Nu het volk! Nu de vrede!).

De verklaring was kort, amper één bladzijde lang. In de beslissing werd meegedeeld met welk doel het staakt-het-vuren afgekondigd wordt, welk soort proces daarmee ondersteund wordt, wat verwacht wordt van de politici en de burgers, en welk engagement ETA neemt voor de toekomst. Het staakt-het-vuren zelf heeft ETA omschreven in vier woorden (vijf in het Nederlands): permanent staken van gewapende acties. Zonder verdere uitleg of verduidelijking.

Het is wel de eerste maal dat de organisatie een permanent staakt-het-vuren afkondigt. De vorige keer, in 1998, ging het om een algemeen staakt-het-vuren, en de keren voordien telkens voor een bepaalde periode. Bovendien werd, bijvoorbeeld in 1998, het staakt-het-vuren "getoetst aan de politieke stappen". En dat komt ditmaal niet voor in de ETA-verklaring. In die zin kan gesteld worden dat ETA deze keer niet wil optreden als sturende kracht van een proces. Iets wat al zo vaak door politici gevraagd is.

Het proces dat ETA met deze beslissing wil ondersteunen, werd in een open formulering weergegeven: de weg van dialoog en akkoorden, deelname van alle betrokkenen en van het volk, rekening houden met de pluraliteit van Baskenland, respect voor het resultaat van het proces... ETA verwijst niet één keer naar het recht op zelfbeschikkingsrecht, maar stelt enkel dat, "op het einde van het proces, de Baskische bevolking het woord en de uiteindelijke beslissing toekomt om zijn toekomst te bepalen". Ook wat het grondgebied betreft, haalt de organisatie slechts één keer dat thema aan onder de bewoording dat "Baskenland in zijn geheel in rekening gebracht moet worden".

ETA richt zich in haar mededeling twee keer tot Spanje en Frankrijk: de eerste keer, stellend dat "de enige taak van de twee staten is de resultaten van een democratisch proces voor Baskenland te respecteren, zonder inmenging". En de tweede keer vraagt ETA om "een positieve reactie vanwege de twee staten, en om het proces niets in de weg te leggen, noch de grenzen te bepalen".

Ten slotte, en als afsluiting van de mededeling, bevestigt de gewapende organisatie dat "er bereidheid is om verdere stappen te ondernemen om een echte democratische toestand te bekomen", maar ook dat "ETA zal doorgaan met de strijd tot de rechten van Baskenland bekomen zijn".

Hieruit kunnen we diverse besluiten trekken: ETA kondigt een staakt-het-vuren af op alle fronten. Wat bijvoorbeeld de inning van "de revolutionaire belasting" inhoudt, alsook de zogenaamde straatstrijd ('kale borroka'). De organisatie legt de wapens niet neer, en houdt evenmin op te bestaan. ETA gaat door met de strijd, zij het op een andere wijze. De vraag is dan ook wat ETA zou doen indien een democratisch proces zoals omschreven werd, uitblijft of zelfs wordt tegengewerkt.

En tegenwerking zal er zijn, of beter, is er. Voornamelijk vanwege de Partido Popular, die allerminst kan verbergen dat ze liever geen staakt-het-vuren had zien ingaan. Maar ook vanwege de PNV, die in eerste instantie partijpolitieke belangen blijft vooropstellen boven de belangen van het volk.

Zo begon die partij meteen met voorwaarden op te leggen, enerzijds, en anti-PNV-complotten te zien anderzijds. De PNV wil per sé zelf de leiding nemen over dat proces, en dan met name via de Baskische president Ibarretxe. Met andere woorden, de PNV wil de protagonist zijn en kunnen uitpakken met de eventuele titel van "vredebrenger". Wat een anti-PNV-complot betreft: meteen werd er door tal van Baskische partijen, vakbonden en organisaties een nationale betoging aangekondigd in Bilbao. PNV doet niet mee, want "ze zoeken daar een anti-PNV-blok om ons uit de regering te krijgen".

De protagonisten van dit moment zijn, uiteraard, ETA, samen met Batasuna en de socialisten van zowel PSOE, als hun Baskische afdeling PSE. De huidige Spaanse grote man, Zapatero (PSOE) wist zeer goed te reageren, en durft zijn nek toch wat uitsteken. Hij heeft zich al bereid getoond met ETA in gesprek te gaan, na analyse van het staakt-het-vuren, en na de kat wat uit de boom gekeken te hebben over het sérieux van deze beslissing.

Wat de mededeling van ETA betreft, zijn commentatoren het erover eens dat het een weloverwogen tekst is, die duidelijk niet op één dag geschreven werd. Het doet vermoeden dat er binnen ETA al langer een debat gaande was aangaande dit thema. Plus, dat deze keer blijkbaar alle fronten met de neus in dezelfde richting staan. In 1998, ten tijde van Lizarra-Garazi, was dat anders. Terwijl het politieke front zich stil hield, begon het militaire front aan een reorganisatie en rekrutering van nieuwe militanten.

Verklaringen als "een nieuw tijdperk zonder ETA", "vrede voor Baskenland" en andere, zijn tendentieus. Net omdat er nog helemaal niets opgelost is. Met een staakt-het-vuren zijn de politieke, sociale en economische problemen nog niet opgelost. De gevangenen zien hun rechten niet plots gerespecteerd, de taal is niet met een vingerknip in gans Baskenland officieel en gered. Het is wel dankzij deze beslissing dat in de toekomst één en ander wel bespreekbaar kan worden en dat er wel oplossingen uitgewerkt kunnen worden. Dat is de ware toedracht van dit staakt-het-vuren van ETA. Om het in gewaagdere woorden uit te drukken: het is dankzij ETA dat er openingen kunnen komen. Stel dat er gesprekken op gang gebracht worden en dat daar resultaat geboekt wordt, met als uiteindelijke uitkomst vrede en democratie, dan zal het volk ETA dankbaar zijn.

En het is net dat wat de Partido Popular zo fijn niet vindt. Maar er is meer. De PP zal haar discours moeten veranderen. Het was dagelijks brood geworden om tegen Zapatero te fulmineren en diens beleid te kraken. Maar Zapatero wordt op handen gedragen door de Spanjaarden en uit ondervragingen blijkt dat een meerderheid voor gesprekken met ETA is. De PP kan daar moeilijk naast kijken en zal daar rekening mee moeten houden om met een geruster hartje naar de verkiezingen te kunnen stappen. En zal er evenmin van moeten verschieten indien Zapatero toch herverkozen zou worden.

Daardoor zijn, in feite, de Spaanse kaarten ook eventjes grondig door elkaar geschud. Wat binnen de PP zure gezichten opleverde. Alsof er iemand overleden was. En nog iets: zonder Batasuna zijn er geen gesprekken mogelijk, daarvoor is het gewicht van die partij te groot, illegaal of niet. Maar er zijn, op zich, wel gesprekken mogelijk zonder de PP. Dat is niet wenselijk, aangezien de "mannen van Aznar" de grootste Spaanse oppositiepartij vormen, met aanzienlijke tentakels in gerechtshoven en politiecorpsen. Zonder de PP zou een boycot van een democratisch proces niet ondenkbaar worden.

Kortom, iedereen heeft iedereen nodig om een proces tot een goed einde te brengen. De trein is vertrokken, en wie er nu niet opspringt, zal ter plaatse moeten blijven staan trappelen. Iedereen die bereid is mee te zoeken naar een oplossing zal een beetje winnen en een beetje verliezen. Maar uiteindelijk is het de uitkomst die telt, en stel dat die uitkomst Baskenland weer ietsje meer mogelijk maakt, dan zal iedereen een beetje protagonist zijn, maar vooral, en op de eerste plaats, de Baskische samenleving zelf. Het is immers de soevereiniteit van het Baskische volk van waaruit de uiteindelijke beslissing moet komen.