Nummer 118


Baskenland | juni 2006


Vredes-processie (Karel Sterckx)<< Nummer 118

Om in Euskal Herria een vredesproces op te starten, zouden er twee onderhandelingstafels opgestart moeten worden: één tussen politieke partijen, vakbonden en sociale organisaties, en een andere tussen de regeringen en ETA. Het staakt-het-vuren van de Baskische afscheidingsorganisatie is twee maanden jong. We gaan eens kijken naar een stand van zaken betreffende de twee onderhandelingstafels.

Regeringen - ETA

De Spaanse regeringsleider Luis Rodriguez Zapatero (PSOE) had eerder al verklaard dat de Spaanse ordediensten, samen met de Ertzaintza (Baskische politie), moesten onderzoeken in hoeverre het staakt-het-vuren effectief is en of ETA nog activiteiten ontplooit. Uit de onderzoeken is gebleken dat het staakt-het-vuren totaal is. Daarop liet Zapatero weten dat hij in juni aan het congres de toelating zou vragen om met de organisatie van de gesprekken te beginnen. In die zin zou gesteld kunnen worden dat er beetje bij beetje vooruitgang geboekt wordt. Aan Spaanse zijde, tenminste.

Ten noorden van de Pyreneeën is het oorverdovend stil. De Franse regering hult zich in stilzwijgen. Het is niet zo duidelijk welke contacten er zijn tussen de jacobijnse regering en de Baskische afscheidingsbeweging.

Politieke partijen

De onderhandelingstafel tussen politieke partijen, vakbonden en sociale organisaties is nergens te bespeuren. Er worden veel verklaringen afgelegd, dat wel. Er is geen overeenstemming over de samenstelling ervan, zelfs niet over het aantal. Toch stelde Batasuna eind mei de zes personen voor die aan de onderhandelingsgesprekken zouden moeten deelnemen.

Er zijn een aantal elementen die in rekening gebracht moeten worden om de stilstand in te schatten.

Ten eerste is er Baskenland als politiek project. Euskadi of Euskal Herria. Beide concepten betekenen niet hetzelfde. Euskadi slaat op de Baskische Autonome Gemeenschap, samengesteld uit drie provincies. Euskal Herria slaat dan weer op de Baskische Autonome Gemeenschap samen met Navarra en de drie Noord-Baskische provincies.

Batasuna wil dat de gesprekken gaan over Euskal Herria, en wil daarvoor één enkele onderhandelingstafel. Ook voor Aralar heet het project Euskal Herria. Echter, de partij stelt voor drie tafels te organiseren, omwille van de institutionele opsplitsing in drie delen. De partij heeft daarmee een punt: de Franse staatspartijen gaan zich niet moeien met hun Spaanse zusterpartijen en omgekeerd. De PSOE-afdeling van Navarra gaat zich evenmin moeien met de PSOE-afdeling in Euskadi. Aralar zelf heeft 4 verkozenen in het Navarrees parlement en 1 in het parlement van Gasteiz.

De PNV (christen-democraten) krijgt enkel water in de mond van Euskadi, het economische en politieke machtsbastion van deze partij. In Navarra en Noord-Baskenland doet de PNV eenvoudigweg geen enkele moeite.

De partij heeft geen enkele baat bij een eengemaakt, onafhankelijk Baskenland. Bij Euskal Herria, met andere woorden. Daarvoor is die te fel verwikkeld met de huidige gang van zaken en zijn de belangen bij het behoud ervan te groot.

De PNV zoekt daarom een akkoord met de PSOE, niet met Batasuna, Abertzaleen Batasuna (nationalistische partij in Noord-Baskenland) of Aralar.

Waarom: de PNV vreest voor haar positie in de Baskische Autonome Regering indien er een sterk Baskisch-nationaal front zou ontstaan, een alliantie tussen Batasuna, Aralar en Eusko Alkartasuna, bijvoorbeeld.

PNV-voorzitter Josu Jon Imaz 'bevestigde' dat nog eens in een interview met El Diario Vasco: 'het is mogelijk tot akkoorden te komen binnen het huidige politieke kader'.

Een tweede element betreft het concept 'vrede'. Hoewel alle partijen dat woord in de mond nemen, geven ze er niet allemaal dezelfde inhoud aan. De ene keer gaat het over pacificatie, wat inhoudt dat er 'vrede' bereikt zou zijn wanneer ETA de wapens neerlegt en ophoudt te bestaan. Dat is het discours van de Spaanse regering, en dus ook van de PSOE. De Baskische machtspartij PNV tendeert eveneens veeleer in die richting.

Batasuna vreest dat de onderhandelingen geblokkeerd worden nog voor ze goed en wel aangevat zijn, met als gevolg dat gans het proces geblokkeerd zou kunnen worden. Voor Batasuna is 'vrede' iets heel anders. De links-nationalistische formatie doelt dan op het zelfbeschikkingsrecht en op een politieke oplossing voor het conflict.

Een derde element betreft de illegale situatie waarin Batasuna zich bevindt. Een aantal andere partijen gebruikt dit als argument om vooral niet in gesprek te gaan met Batasuna. Er is uiteraard meer. Stel dat beslist wordt dat Batasuna gelegaliseerd moet worden, dan betekent dat zonder meer gezichtsverlies voor de PP en de Audiencia Nacional, die destijds gretig de Baskische formatie buiten de wet gesteld hebben. Het zou eveneens aantonen dat de illegalisering en de legalisering politieke beslissingen zijn. En, legalisering is toch niet mogelijk zónder dat Batasuna daarvoor een prijs moet betalen?

Batasuna mag daar allerminst als 'overwinnaar' uitkomen. We komen daar straks op terug.

De illegalisering zelf wordt ondertussen te pas en te onpas, en allerminst op een consequente manier, gebruikt om tegen Batasuna op te treden. De ene keer moet Batasuna vervolgd worden omdat die als 'illegale formatie een persconferentie gegeven heeft', of een meeting georganiseerd heeft. En de andere keer mag Batasuna dan wel betogingen organiseren. Sommige daarvan worden door de rechter verboden, sommige niet.

En hoe reageert Batasuna daar op? Door haar vertegenwoordigers voor te stellen die aan de onderhandelingen zouden moeten deelnemen. Maar ook dat was reden genoeg om Batasuna aan te vallen. Grande-Marlaska vond het 'een terroristische bedreiging' dat Batasuna waarschuwde voor een mogelijke blokkering van een proces en dat die partij haar zes vertegenwoordigers aan de pers voorstelde. Over welke bedreiging het hier gaat, omschrijft Marlaska als volgt: 'het verplicht de staat een bepaalde houding aan te nemen'.

We gaan nu even kijken naar dieperliggende redenen voor het uitblijven van gesprekken tussen de politieke partijen. In die gesprekken zou gezocht moeten worden naar een 'democratische en politieke oplossing voor het conflict'. De vraag is dan: wat valt er allemaal onder de term 'conflict'. Antwoord: alles. Gaande van de institutionele opbouw van Baskenland, de ordediensten, administratie tot en met de taal. In werkelijkheid vraagt dit een staatshervorming van jewelste. Met andere woorden: over de aantasting van de gevestigde Spaanse, Franse én Baskische machten. En die zitten daar niet op te wachten.

Batasuna is de zwarte piet. Stel dat de politieke gevangenen dichterbij gebracht zouden worden, dan is dat een 'overwinning' voor Batasuna. Stel dat het Noord-Baskische departement realiteit zou worden, een 'overwinning' voor Batasuna. Legalisering van die partij, nog een overwinning. Het lijstje is lang. De enige die er als politieke partij als overwinnaar kan uitkomen, is Batasuna. Dat mag demagogisch klinken, maar is niet anders. De grote PP-vrouw in Baskenland, María San Gil, bevestigde dat in een toespraak in de Madrileense Club XXI: "het gaat hier niet over een vredesproces, wel over het gegeven dat Batasuna aan het winnen is".

Een week na het staakt-het-vuren werd me in een interview met de Baskische radio Euskadi Irratia gevraagd 'als Vlaming' mijn visie op het staakt-het-vuren te geven. Ik antwoordde de journaliste 'dat de politieke partijen nu aan het volk en aan de wereld zullen moeten aantonen dat ze ertoe bereid zijn en ertoe in staat zijn om een politiek proces tot een goed einde te brengen'. In mei, twee maanden later, belde dezelfde radio me opnieuw op, deze keer voor een uitgebreider interview. Daarin heb ik de nadruk gelegd op de onduidelijkheid aangaande hoger vermelde concepten, plus, dat het niet aan mij (een niet-Bask) is om te komen vertellen wat de Basken moeten doen. En, dat we in Vlaanderen Baskenland met grote interesse op de voet volgen.

Van de zomermaanden gaan we profiteren om één en ander dieper uit te spitten, zodoende dat we in het najaar de Meervoud-lezers nog diepere informatie kunnen aanbieden. Ook de nieuwsbrieven waarop u zich gratis kan inschrijven zijn daarbij een hele hulp (zie nr. 117, blz. 29 en 35).

Ik wens alle Meervoud-lezers een schitterende zomer toe, een strijdvaardige nationale feestdag en veel energie om ook bij ons aan het werk te gaan om Vlaanderen op te bouwen.