Nummer 12


Ierland/Interview | april 1995


Gerry Adams: Er is geen Britse oplossing voor het noorden van Ierland (Paul Van Cappellen)<< Nummer 12

Vorige maand hield de Ierse republikeinse partij Sinn Féin haar 75ste Ard Fheis (jaarlijks congres). Het eerste sinds de afkondiging van de wapenstilstand door het Iers Republikeins Leger in augustus. Het afgelopen jaar is er een met ingrijpende veranderingen voor Ierland en de republikeinse beweging geweest.

Heel wat militanten waren zichtbaar onzeker over de ingeslagen weg, wat zich uitte in debatten die maar niet wouden vlotten. Enkel de tussenkomsten over de nagenoeg 600 politieke gevangenen, het partijstandpunt over de legalisering van soft-drugs en de elk jaar weerkerende abortus-rel wekten emoties bij de sprekers en afgevaardigden op. Zelfs de publikatie, een week eerder, van een document door de Ierse en de Britse regering, dat als basis moest dienen voor verdere onderhandelingen lokte amper reacties los. Samen met de discussie over de ontmanteling van het IRA-wapenarsenaal staat het nochtans hoog op de politieke agenda in Ierland en Groot-Britannië.

De partijleiding van haar kant is duidelijk zekerder van zichzelf. Partijvoorzitter Gerry Adams kan zich beroepen op een nooit eerder geziene populariteit in heel Ierland. Meervoud had een gesprek met Gerry 'Armani', zoals de republikeinse basis hem 'smilend' noemt sinds hij nog enkel vlot-ogende maatpakken draagt om op televisie te verschijnen.

- Politici en journalisten beweren dat het de verdienste is van Gerry Adams dat de republikeinen nu als respectabele gesprekspartners worden aanzien.

Gerry Adams: Wel, ik denk niet dat dit aan Gerry Adams ligt. De nationalistische gemeenschap in het noorden van Ierland en de republikeinse beweging in het bijzonder heeft de laatste 25 jaar heel wat bereikt. Ten koste van zware offers, niet in het minst van de beste krachten waarover we beschikten. Dat is iets dat we nooit mogen vergeten, maar het is de moeite waard geweest.

We zullen nooit meer tweederangsburgers in ons eigen land zijn. Er dient echter nog heel wat te gebeuren.

De positie die we bereikt hebben geeft ons anderzijds de kans "wat anderen respectabel noemen" te zijn. Maar, dat ligt dus niet aan mij, het zijn de mensen van West Belfast, Derry en overal elders in Ierland die die positie hebben afgedwongen.

- De top van de republikeinse beweging heeft toch het initiatief genomen om de wapens neer te leggen. Dit opende toch de mogelijkheden die er nu zijn?

Gerry Adams: De beslissing van het Iers Republikeins Leger van vorige zomer was een zeer moedige stap. Ze is genomen door de legerleiding van het IRA omdat in hun ogen de tijd daarvoor rijp was. Sinn Féin heeft altijd geijverd voor het scheppen van de condities waarin het IRA zo'n beslissing kon nemen. In die zin zijn we fier hieraan een bijdrage geleverd te hebben. De afkondiging van de wapenstilstand is door heel de republikeinse beweging en trouwens door praktisch iedereen in Ierland en ver daarbuiten zeer positief onthaald.

- Is er voor de Britten nu nog een reden om in te gaan op de eisen van de nationalistische gemeenschap in het noorden van Ierland?

Gerry Adams: Het gewapende conflict is voor heel wat republikeinse militanten een houvast geweest, maar deze strijd was complementair met de politieke activiteiten die ontplooid werden en het protest in de straat.

Deze laatste twee opties moeten nu verder ontwikkeld worden, dat is heel belangrijk. We kunnen nu ook rekenen op heel wat steun van de Ierse regering en uit het buitenland. Als Major niet snel veranderingen doorvoert isoleert hij Groot-Britannië internationaal. Ook in Dublin en Washington heeft men begrepen dat een intern Britse oplossing voor het conflict eigenlijk geen oplossing is. Integendeel!

Ook de Britse regering geeft dat impliciet toe in het recentste "kaderdocument". Nog voor er sprake is van onderhandelingen wordt daarin al gewag gemaakt van grensoverschrijdende structuren.

- Deze heel-Ierse context is belangrijk voor de nationalistische gemeenschap, maar zal het niet nog jaren duren voor zulke mechanismen operationeel zullen zijn?

Gerry Adams: Niet noodzakelijk. Wat belangrijk is, is dat er een regeringsdocument is dat gesprekken over een serieuze oplossing mogelijk maakt. Niet iedereen zal er dezelfde mening over hebben, maar we moeten de gesprekken met alle partijen dringend aanvangen.

Deze gesprekken moeten op termijn leiden tot de realisatie van zelfbeschikking voor het Ierse volk als een geheel.

- John Major en andere Britse ministers hebben ondertussen wel reeds gesprekken gehad met alle betrokken partijen in het noorden van Ierland, maar ze weigeren nog steeds te onderhandelen met Sinn Féin. Van republikeinse kant dringt men echter nogal aan op rechtstreekse gesprekken met de Britse regering. Voelt u zich niet aan de kant geschoven?

Gerry Adams: Ook de Tanaiste (de Ierse vice-premier Dick Spring, n.v.d.r.) heeft gezegd dat hij hoopt dat er snel een gesprek zal komen tussen een Britse minister en Sinn Féin. Er is echter geen enkele aanwijzing dat dit snel zal gebeuren. Als de Britse regering echter de geest van haar eigen "kaderdocument"wil respecteren zal ze snel rechtstreekse onderhandelingen met ons moeten opstarten. Ze kunnen niet blijven leuteren over gelijke behandeling van alle partijen terwijl ze zelf de grootste scheppers van ongelijkheid zijn. Patrick Mayhew, de Britse Bestuurder voor het noorden van Ierland, zei enkele weken geleden nog dat hij meer interesse heeft in daden dan in woorden.

- Eén van de obstakels daartoe blijkt echter de ontmanteling van het IRA-wapenarsenaal te zijn.

Gerry Adams: Dat is een vrij hypocriete opstelling. Blijkbaar hebben alleen diegenen die zelf over een heel militair apparaat in Ierland beschikken, daar problemen mee.

Sinds het staakt-het-vuren van republikeinen en loyalisten zijn de RUC-politie en het Britse leger de enige strijdkrachten in Ierland die nog niet begonnen zijn aan een demilitarisering. Een volledige demilitarisering is nochtans een noodzakelijke en dringende stap in het vredesproces. Daarover zou zelfs niet moeten onderhandeld worden.

De voortdurende Britse militaire operaties in Ierland, de hernieuwing van de repressieve uitzonderingswetgeving, het brutale optreden van de politie en de weigering om, wat betreft de gevangenen, ook maar de minste stappen te ondernemen, zijn een schaamteloze provocatie.

- Ook de grote unionistische partijen weigeren nog steeds met Sinn Féin te praten als niet aan bijkomende voorwaarden is voldaan.

Gerry Adams: 'NO!' is zowat het meest voorkomende woord in het unionistisch woordgebruik, zij hebben altijd alles geweigerd zolang ze dat konden. Ze wijzen nu ook het "kaderdocument" af. Toch zullen er zonder twijfel multilaterale onderhandelingen komen. Ongetwijfeld zullen er eerst bilaterale gesprekken worden opgestart, daar zitten we nu trouwens reeds gedeeltelijk mee, en dan zullen die gesprekken aan elkaar verbonden worden om ten slotte te integreren in elkaar. Het is echter belangrijk dat de onderhandelingen waar iedereen bij betrokken is het doel zijn en dat we daar snel naartoe gaan, vind ik.

De verwezenlijkingen van het vredesproces dienen continu geconsolideerd te worden om vertrouwen te scheppen en het geduld niet te veel op de proef te stellen.

- Is het "kaderdocument" zo geen stap? En, wat is het gevoel van de nationalistische bevolking in het noorden van Ierland erover?

Gerry Adams: Erg duidelijk is dat niet. Over het algemeen zijn de nationalisten zeer hoopvol, maar dat neemt niet weg dat de argwaan groot is. Er is de laatste vijfentwintig jaar ook zo veel gebeurd. Het conflict heeft zeer diepe wortels.

Wat het document zelf betreft: er doen enorm veel tegenstrijdige berichten de ronde, maar de meeste mensen vormen hun mening op basis van wat ze op televisie voorgeschoteld krijgen. Zij die zich de moeite lonen om het document zelf van wat dichterbij te bekijken, zullen merken dat er toegevingen van de twee regeringen in zitten, maar dat een intern Britse oplossing uitgesloten wordt en dat er een heel-Ierse geest van uitgaat.

- Toch zijn er in het document verwijzingen naar een unionistisch veto over de constitutionele status van Noord-Ierland en is er sprake van dat de Republiek haar grondwettelijke eis op het noorden zou opgeven.

Gerry Adams: Om te beginnen is het document geen aflijning van de marges waarbinnen onderhandeld dient te worden. Dat is zo een van die misverstanden. We zijn nergens aan gebonden. De tekst heeft niet de pretentie een oplossing naar voren te schuiven, anders moest er zelfs niet meer gesproken worden, dan was alles al geregeld. Het gaat erom dat op basis van deze discussietekst een kader wordt geschapen voor de onderhandelingen. Het is een engagement van de twee regeringen om te praten met alle betrokken partijen om te komen tot een reële en permanente oplossing voor de problemen die Ierland al zo lang teisteren.

Het is duidelijk dat niemand een veto heeft, ook de unionisten niet, en wat de artikelen 2 en 3 betreft (de constitutionele claim van de Ierse republiek op de 6 bezette graafschappen in het noorden, n.v.d.r.) denk ik ook dat het duidelijk is dat geen enkele Ierse regering zich kan permitteren om te stellen dat de Ierse natie stopt aan Dundalk.

Voor zo'n grondwetswijziging is trouwens een referendum nodig en ik zie het Ierse electoraat nog niet de Britse soevereiniteit over noorden van het eiland erkennen en de eigen rechtmatige eisen erop laten vallen.

- Er is ook sprake van een Noordiers parlement, lijkt dat niet te veel op het door de nationalisten zo gehate 'Stormont' dat hen vijftig jaar lang onderdrukte, kan Sinn Féin zich daarin terugvinden?

Gerry Adams: Wij hebben altijd geweigerd zitting te nemen in zo'n parlement en die positie zal niet veranderen. We zijn nu eenmaal een absenteïstische partij in se wat dat betreft. Als zo'n structuur echter ingekaderd is in een heel-Iers kader is het mogelijk dat dit probleem zich niet meer stelt, maar dat zal uit de onderhandelingen moeten volgen.

- Zijn de republikeinen, en dan zeker zij die in het heetst van de strijd stonden in staat bepaalde symbolische eisen op te geven voor een eerbaar compromis? Er zijn toch zware offers gebracht voor principes?

Gerry Adams: Je moet dat in het kader van onze strategie zien. Ik kom ook uit die strijd, ik heb verschillende jaren in de gevangenis gezeten, ik heb familieleden en vrienden die daar nog zitten of het geluk niet meer hebben te leven. Deze offers werden gebracht om de Britse heerschappij in Ierland te beëindigen. Aan dat objectief is niets veranderd. Onze strategie sluit nauw aan bij de nagestreefde doelstellingen en onze principes. Ik denk niet dat het een probleem is, onze mensen beschikken wel over de gave des onderscheids.

Als republikeinen hebben we voor deze nieuwe strategie gekozen, er ons zeer goed van bewust dat we 25 jaar strijd achter de rug hebben. Vijfentwintig jaar! Dat is lang in iemands leven; het is een hele generatie - mijn generatie - maar het is slechts een peulschil in de geschiedenis van ons volk.

- Een afgevaardigde van de gevangenen heeft op het partijcongres een boodschap voorgelezen waarin stond dat de gevangenen niet als pasmunt voor de onderhandelingen wouden dienen.

Gerry Adams: De Britse regering heeft, in tegenstelling tot wat er in het zuiden gebeurt, nog geen enkele stap gezet naar de vrijlating van de gevangenen. Ze worden als politieke gijzelaars gebruikt, maar noch zijzelf of hun familieleden willen daarop ingaan.

Bij de beëindiging van een conflict moeten steeds gevangenen vrijgelaten worden. De Britse regering heeft dat in het verleden, ook in Ierland, steeds moeten doen. Gevangenen zijn een symptoom van het probleem. In principe kunnen ze morgenvroeg allemaal worden vrijgelaten, dat zou een mooie humanitaire daad zijn en het vredesproces psychologisch heel wat vooruit helpen.

- Zo, tot slot, wanneer vertrekken de Britten uit Ierland?

Gerry Adams: Ha! (lacht) Dat is de vraag waar iedereen graag het antwoord op zou weten. We zullen dat wel in de krant lezen zeker als het zo ver is.

Recente opiniepeilingen in Groot-Britannië wijzen erop dat een overweldigende meerderheid van de Britten gewonnen is voor een herenigd Ierland, en ook bij de regering meen ik de wil te ontwaren om Ierland te verlaten.

Voor diegenen met een unionistische visie moet dit heel traumatisch zijn, maar het is nu eenmaal een noodzakelijke overgang.