Nummer 121


Actueel | november 2006


De existentiële crisis van het liberalisme (Julien Borremans)<< Nummer 121

Dronken van euforie sprak professor Boudewijn Bouckaert op donderdag 26 oktober in een veel te klein zaaltje te Gent de talrijk opgekomen fatsoensrakkers van welvoeglijk rechts in Vlaanderen toe. Door het dolle heen ontwaarde Bouckaert tijdens zijn hallucinerende solotrip een "historisch moment": samen met senator Jean-Marie Dedecker en Hugo Covelliers - die avond ook van de partij - hoopt Bouckaert de kiemen te leggen voor een rechtsliberale partij in Vlaanderen: "Een groot deel van het Vlaams Belang is immers de rauwe standpunten van enkele kopstukken en de uitzichtloosheid in de oppositie beu." Samen met de strekking van Pieter De Crem bij de CD&V en de grote schare aan ontevredenen bij het Vlaams Belang, hoopt hij een potentieel te kunnen bereiken van 30 à 40%. Bij de eerst volgende verkiezingen (volgend jaar!), hoopt Bouckaert op 5 à 10%, misschien wel 12%. Aan duidelijkheid laat dit niet te wensen over.

Bouckaert wil "het hoofd koel houden" en eerst aan een goede inplanting werken. Hij wil onmiddellijk werk maken om enkele steunpunten in kaart te brengen. Jean-Marie Dedecker - een volkse jongen, die met zijn veel te grote bek en zijn al te drieste uitspraken een totaal gebrek aan politiek inzicht camoufleert - ziet dit wel zitten en gelooft dat er tegen de verkiezingen van 2007 op zijn minst een rechtsliberale beweging kan klaar staan.

Tussen haakjes, voor wie het reeds vergeten is: er bestaat nog steeds zoiets als het OVV, waar Bouckaert voorzitter van is. Ik kan me echt niet voorstellen dat het merendeel van de leden van het OVV gelukkig is met dergelijke uitspraken van hun voorzitter. Het OVV is immers een verzamelbekken van overtuigde Vlaamse verenigingen die - theoretisch gezien - het 'partijbelang' ver overstijgt en streeft naar een autonoom Vlaanderen, waarin iedere Vlaming een plaats moet krijgen. De neoliberale dogma's waar Bouckaert mee schermt en de niet onbesproken sympathieën met 'vrije marktayatollahs' zoals een Hayek, maken van de professor uit Gent een erg omstreden figuur. Hij profileert zich 'ideologisch' zo sterk dat het zeer de vraag is of de professor nog wel in staat mag worden geacht de woelige politieke polemieken te overstijgen om op een serene wijze het voorzitterschap van het OVV waar te nemen.

Dedecker is een zeur

De gespreksavond werd vooral gekenmerkt door een eruptie van onverwerkte frustraties, die stilaan naar haat neigen. Een voorbeeldje: Coveliers - de meest welbespraakte van de drie - zegt op een gegeven moment: "De VLD had het lef moeten hebben om de regering te doen vallen over het migrantenstemrecht. Maar ze hebben Willy 'burggraaf' de Clercq van stal gehaald om op het partijcongres een bleitoefeningske te doen dat hij van Bert Anciaux geleerd heeft." U raadt het: de zaal ontplofte andermaal en Coveliers werd getrakteerd op een wild applaus.

Terwijl de 'Cov' zijn best deed om een hyperliberale analyse uit zijn hoge hoed te toveren, kwam Dedecker niet verder dan een potje ouwehoeren over zijn carrire en een hoop gezeur over zijn olifantesk ego, dat een flinke knauw heeft gekregen. Tijdens zijn uiteenzettingen vertelde de voormalige judocoach wat flauwe verhaaltjes over zijn belevenissen in de VLD en holde hij van incident naar incident. Het had inhoudelijk weinig tot niets om het lijf. Hij deed wel de moeite om zijn carrire toe te lichten en stelde opgelucht vast dat hij nog tot 2009 in het Vlaams parlement zit. Een analyse, inhoudelijke standpunten, dossierkennis, aanreiken van een visie, strategie of mogelijke oplossingen, het zijn begrippen die Dedecker amper van elkaar kan onderscheiden. Zijn goede maat Coveliers had zijn handen vol om de 'yeti van de Vlaamse polders' te depanneren en voor groter onheil te behoeden. Gnant was de onthulling van Dedecker toen hij bekende het partijprogramma van het Belang niet te hebben gelezen, terwijl hij even daarvoor het economisch programma van de 'zuiveren' had gekelderd door het als 'socialistisch' en 'collectivistisch' te omschrijven. Terwijl Coveliers alle hens aan dek schreeuwde om aan te tonen dat het Belang in feite een neoliberaal economisch programma heeft, gaf Dedecker zonder enige vorm van schroom toe dat hij er eigenlijk niets vanaf wist. Arm Vlaanderen!

Ondanks de verwoede pogingen van de talrijk opgekomen perslui, wilde Dedecker weinig tot niets kwijt over zijn toekomstplannen. Een overstap naar het Vlaams Belang acht hij uitgesloten en een eigen rechtsliberale partij uit de grond stampen zou wel eens een te zware opdracht kunnen zijn.

Coveliers is een politicus van een totaal ander kaliber. Hij is rad van tong en weet waarover hij spreekt. Wie hem wat kent, weet dat hij geen eenvoudig man is. De komst van de Cov is bij het Belang niet onopgemerkt voorbij gegaan. Sommigen sidderen van angst daar ze goed weten dat Coveliers iemand is die graag in eigen rangen rellen schopt.

Coveliers is heel sterk anti-Europees gericht. Europa heeft veel te veel impact op het dagelijkse leven van Jan modaal. Europa is veel te centralistisch en niet-democratisch. Vlaanderen kan daar geen antwoord opgeven. Vlaanderen is onderhevig aan de collectivistische politiek van Wallonië, waar de PS de lakens uitdeelt. Door het cordon sanitair deelt Links in Vlaanderen eveneens de lakens uit. Niettegenstaande Vlaanderen rechts is, wordt het door links bestuurd.

Daarom pleit Coveliers voor een bundeling van de rechtse krachten. Hoe dit allemaal moet gebeuren is helemaal niet duidelijk. Vast staat dat de VLD veel te links is en in feite perfect kan samengaan met de 'communisten' van groen en sp.a. Eenvoudiger kan het niet. Dergelijke uitspraken lijken voor u en ik nogal idioot, maar het was onwezenlijk om zien dat de zaal ontplofte van enthousiasme en haast klaar kwam bij het horen van dergelijke prietpraat.

Het liberalisme in crisis

Ook professor Boudewijn Bouckaert droomt ervan om een liberale partij uit de grond te stampen die stevig rechts is en streeft naar een onafhankelijk Vlaanderen. Bouckaert vertelde zonder blikken of blozen dat het liberalisme de bron is van de materiële welvaart. Terwijl ik haast van mijn stoel schoof, kwam de zaal in trance.

Ik dacht bij mezelf dat ik aan Bouckaert enkele van de vele dossiers moet doorgeven die op mijn werktafel liggen: de toenemende dualisering van onze samenleving, toenemende armoede en sociale uitsluitingen bij jong en oud, de opkomst van een multi-etnisch subproletariaat, de sluipende armoede bij ouderen die amper kunnen leven van hun pensioentje, de grootstedelijke problematiek van verkrotting, criminaliteit en verpaupering, de ongekwalificeerde uitstroom (maar liefst 15% van de jongeren) uit het onderwijs, de deregulering die geleid heeft tot een 'instabiel' kapitalisme, de instroom van vele verpauperde EU-onderdanen in Vlaamse binnensteden,... Is dat de welvaart en de rijkdom van het liberalisme waar Bouckaert het over heeft? De Gentse professor is vurig pleitbezorger van het neoliberalisme. Hij vertelt graag over de weldaden van deze ideologie, maar heeft geen oog voor de immense ellende die het teweeg heeft gebracht.

Alsof het allemaal niet erg genoeg is, kondigt voorzitter Bart Somers een paar dagen later een nieuwe koers aan voor de VLD: "Een liberale partij kan alleen maar progressief en sociaal zijn". Zonder schaamte debiteert Somers zijn nieuwe geloofsleer: "Wij moeten in de eerste plaats perspectief creëren voor wie onderaan de maatschappelijke ladder staat, voor wie zonder werk zit, voor wie minder kansen heeft gekregen."

Andermaal valt mijn mond wagenwijd open. Na 7 jaar paarse regering proclameert de VLD een andere marsrichting, die de nefaste gevolgen van het eigen liberale beleid moeten wegwerken. Je moet maar durven. Hoe komt men erbij te denken dat de eigen achterban dergelijk verhaaltje blijft slikken? Een tijdje geleden werd Dedecker binnen de VLD naar voor geschoven. Hij was de man van 'gezond' rechts, die de leegloop van de VLD naar het Belang moest tegengaan. Dit liep op 8 oktober slecht af en praatjesmaker Dedecker werd aan de deur gezet. De 'ruk naar rechts' wordt nu een 'ruk naar links'. De VLD is een transseksueel. De liberale partij laat zich borsten aannaaien in de hoop de kiezer te kunnen paaien voor het miserabele beleid van de afgelopen jaren. Zonder enige vorm van schaamte gooit men de principes van vroeger overboord en staat men binnen de VLD voor een totaal ander beleid dat o.a. haaks staat op de Burgermanifesten van Verhofstadt. Dit optreden doet me denken aan een uitspraak van Groucho Marx: "These are my principles and if you don't like them I have others." U kiest maar...

Terwijl de wolven huilen...

De postmodernistische vertoning van de Belgische politiek van de afgelopen jaren slaat werkelijk alles en illustreert de diepe crisis waarin het politieke gebeuren zich momenteel bevindt. De politieke partijen worden vooral geleid door oppermachtige reclamebureaus die politieke strategieën, oplossingen, standpunten en maatschappelijke tendensen herleiden tot een te snel te consumeren goed. De VLD vormt daar het voorbeeld bij uitstek van.

Intussen verwerkt 'rechts' zijn kater. Samen met het Vlaams Belang en de ontevredenen van de VLD zijn ze goed voor zeker 30%. Maar ze zijn niet in het minst in staat om te wegen op het beleid. Op de meeste dossiers - gaande van het migrantenstemrecht, de politiehervorming, de hervormingen binnen onderwijs, sociaaleconomische vraagstukken... - kunnen ze hun stempel niet drukken. Niettegenstaande Vlaamse Belang al jaren het politiek toneel domineert, is het niet in staat om op welk dossier maar ook te wegen. Dit heeft deels te maken met het cordon, maar evenzeer met het gebrek aan degelijk politiek personeel. Doe eens de moeite om te informeren naar het niveau van de mandatarissen van het Belang in het Vlaams parlement. Sommigen van hun mensen halen amper het niveau om zelf binnen een gemeenteraad van een kleine gemeente constructief mee te werken. Moet daarmee de Vlaamse onafhankelijkheid worden bewerkstelligd? De laatste gemeenteraadsverkiezingen waren in dat opzicht dan ook een ramp. In geen enkele gemeente is het Belang erin geslaagd om tot een coalitie toe te treden. Dit heeft de perceptie over het Vlaams Belang als onkwetsbare demon drastisch veranderd.

Ook van de 'outlaws' van de VLD - Dedecker en co. - moeten we voorlopig niets verwachten. In eerste instantie hebben ze de komende jaren hun handen vol met het uitwerken van structuren, afdelingen... Het duurt nog wel even vooraleer ze de politieke agenda in de Wetstraat zullen bepalen.

Intussen trekt de karavaan voorbij en is er in Vlaanderen geen partij die in staat is om de grote sociaaleconomische problemen en uitdagingen waar de modale Vlaming dagelijks mee geconfronteerd worden, aan te pakken. Antoon Roosens schreef ooit: "De Vlaamse partijen durven de verantwoordelijkheid niet opnemen... al ware het maar dat zij iedere krediet hebben verspeeld bij de publieke opinie." In Vlaanderen is er geen establishment dat in staat is om meer bevoegdheden op te eisen om zo de knellende problemen aan te pakken. België bestaat nog steeds omdat er een sterk establishment is dat de Belgische belangen goed weet te vertegenwoordigen in bijna alle geledingen van de samenleving. Vlaanderen kan daar bijna niets tegenover stellen.

Dit heeft enerzijds te maken met de constructie van het Belgisch bestel zelf: de gewest- en gemeenschapsvorming, het probleem Brussel, de organisatie van de instituties en het dagelijks Belgisch politiek verkeer, maar vooral door de heel sterke aanwezigheid van Europa en tal van internationale instellingen... Ook heeft het te maken met de trieste vaststelling dat Vlaanderen amper een establishment bezit dat Vlaams bewust en progressief denkt en durft zeggen dat er veel meer bevoegdheden naar Vlaanderen moeten worden overgeheveld.

De crisis van het liberalisme betekent tevens de crisis van links, dat niet in staat is om het ideologische vacum in te vullen. Ook vanuit die hoek valt weinig te verwachten. Het wordt dringend tijd dat we de stormklokken luiden en de koppen bij elkaar steken. De herverkaveling van het politieke landschap is nabij en het zou goed zijn om tegen dan met een stevig alternatief klaar te staan. Avanti!