Nummer 122


Politiek | december 2006


Holland boven: SP derde grootste partij (Miel Dullaert)<< Nummer 122

Voor de Meervoud-lezers is de SP al jaren gekend. Linkse flaminganten herkennen zich in belangrijke mate in de strategie van de SP met de rode tomaat als symbool. Daarom nodigden wij in 2001 SP-europarlementslid E. Meijer uit voor een meeting (n.a.v. Europese top, Gent) en H. Van Bommel, SP-Kamerlid (Europese Grondwet, Aalst, 2005). De SP werd voor het overige in "weldenkend" Vlaanderen doodgezwegen. Tot de jongste verkiezingsoverwinning (22 november jl.).

De electorale overwinning van de SP met een sprong van 9 naar 25 zetels is niet zomaar uit de lucht gevallen. Eén en ander is te begrijpen als we enkele punten lichten uit de roots van het boegbeeld van de SP, Jan Marijnissen. De SP is zowat dertig jaar geleden één van de nieuw linkse bewegingen die buiten traditioneel links (PvdA en CPN) ontstaan is. Net als in Vlaanderen was nieuw links een fenomeen van het sociologisch katholicisme. Als je het curriculum leest van Marijnissen dan merk je dat hij in zijn jonge jaren geproefd heeft van de concrete ervaring op de fabriek (ijs- en worstenfabriek, lasser). Hij werkte er, leidde stakingen, werd vaak ontslagen. Zijn tegenstanders noemden hem misprijzend "de worstendraaier van Oss"( Noord-Brabantse gemeente waar hij leefde). Maar in zijn tienerjaren, eind jaren zestig, de tijd van grote studentenrevoltes wereldwijd, ging hij ook cursussen volgen bij links-radicale studenten aan de universiteit van Nijmegen. Studie en actie gingen hand in hand. "Die cursussen gingen over Marx, Marcuse en Freud. Die cursussen werkte ik uit en verkocht ze door voor een kwartje aan andere scholieren. Het eerste stuk dat ik schreef was over Sinterklaas en Zwarte Piet, over het consumentisme". Hij werd populair in Oss - tot vandaag - en werd het jongste gemeenteraadslid in Nederland in 1975, 23 jaar jong.

In de tijdsgeest van toen was de "maakbaarheid van de samenleving" een bijna evidentie. Jongeren met hersens en een hart op de juiste plaats wilden de wereld verbeteren en zochten modellen en voorbeelden. Jan Marijnissen: "In de eerste jaren was ik met de jonge SP met de hele wereld bezig, dus ook met de vraag: Waar gaat het goed? Rusland was niks, want dat was staatskapitalisme, mensen met chagrijnige gezichten en weinig lol. Maar China? Was het daar niet gelukt om armoede en honger aan te pakken en iedereen een bord eten te geven? Ze zeiden van wel en we geloofden het. We werden "maoïsten". Maar deze mooie woorden bleken later een bittere en treurige werkelijkheid. China was geen aards paradijs. Naarmate er meer over bekend werd ging je je dieper schamen over wat je gezegd had, niet gehinderd door kennis van zaken. Nog voor het eind van de jaren '70 was ook voor de SP de liefde voor China over. We hadden ons lesje geleerd en besloten voortaan nergens meer achteraan te lopen. Bob Dylan zong ook: "Don't follow leaders.(Jan Marijnissen, "Nieuw Optimisme", p. 19)

*

De SP evolueerde van een federatie van lokale afdelingen naar een landelijk georganiseerde partij. In 1988 werd J. Marijnissen voorzitter. Landelijk kwam de doorbraak in de actie tegen de eerste Golfoorlog en de WAO-kwestie (stelsel van sociale uitkeringen voor werklozen en arbeidsongeschikten) van 1991. De SP kwam frontaal in botsing met de sociaal-democratische PvdA van Wim Kok, die in de regering zat en steeds meer naar rechts opschoof. In 1991 sprak de SP zich ook als enige partij tegen de richting die de Europese Unie koos: een Europa voor de grote ondernemers. Na een mislukte verkiezingscampagne in 1989, werd het in 1994 een succes: de SP deed zijn intrede in de Tweede Kamer met activist Remi Poppe en Jan Marijnissen (1998:5; 2002:9; 2003:9; 2006:25).

J. Marijnissen stelt dat de "oude" SP halverwege de jaren tachtig vervangen werd door de "nieuwe" SP: "De kleine partij met de Grote Waarheden werd een bescheidener partij, die de waarheid niet in pacht had, durfde twijfelen en daardoor juist op zoek ging aar nieuwe antwoorden op nieuwe vragen"(ibidem). Die nieuwe vragen zouden er al gauw komen. Na de val van het Oost-Europese communisme, het falen van de West-Europese sociaal-democratie en de wereldwijde opmars van het neoliberalisme kwam links in een totaal andere situatie terecht. Geconfronteerd met dat failliet en die opmars zou er een nieuw links alternatief moeten komen. Over die drie vraagstukken schreef Marijnissen een aantal boeken. Over de val van het Oost-Europese communisme is Jan Marijnissen duidelijk: "De ondergang van het Sovjet-model was in hoge mate veroorzaakt door de centralistische manier waarop de samenleving werd georganiseerd en de buitensporige macht en rijkdom van de nomenclatura....Ten onrechte werd er in de SU vanuit gegaan dat een gemeenschappelijk bezit van de productiemiddelen automatisch een centraal geleid economie moest inhouden, dat elke vorm van privé eigendom van de productiemiddelen uit den boze was en dat marktwerking per definitie en onder alle omstandigheden moest afgewezen worden". Jan Marijnissen: "Dat zo'n systeem ten onder ging was, beslist geen verlies voor diegenen die een vrijheidslievend socialisme nastreven. Daarom heb ik ook geen enkele affiniteit met de heersers van Beijing die er geen been in zien de bevolking permanent te onderdrukken en te onderwerpen aan hun grillen". (ibidem).

In 2005 legde de SP de basis van het "neen" van Nederland tegen de Europese Grondwet van een Europese superstaat in wording waarin Nederland zou herleid worden "tot een provincie". Zo voelde het ook een meerderheid van Nederlanders aan.

Vraag is hoe de SP zal omgaan met de nieuwe status van derde grootste partij in Nederland? Vooral als zij regeringsverantwoordelijkheid zou moeten dragen waarmee altijd compromissen gepaard gaan. Immers de problemen zijn zo immens dat ingrijpende besluiten moeten genomen worden om het tij te keren zowel sociaal, ecologisch, qua mobiliteit,...

*

En Vlaanderen? In de wereldwijde opmars van linkse, soevereinistische bewegingen neemt Vlaanderen traditiegetrouw een aparte plaats in. In Vlaanderen zijn hier en daar verspreid linkse krachten aanwezig in het brede sociaal middenveld. Op de politieke scène: quasi zero. Wat voor links in Vlaanderen doorgaat is beland in één van de kamers van het neoliberale huis en trekt om verschillende redenen de kaart van het Belgisch staatsnationalisme waarin de Vlamingen een subnationaliteit vormen (cfr. Agalev in Verhofstadt I en de SP.A).

Je kunt echter niet pretenderen een alternatief voor het neoliberale beleid na te streven w.o. het herstel van de soevereiniteit van de volkeren, en tegelijk zich opwerpen als dé poortwachter van de Belgische staat.

Links in Vlaanderen staat zichzelf in de weg. We verwijzen naar twee voorbeelden.

Eén. Het recente initiatief van de oude sociaal-democraten Jef Sleeckx en Lode Van Outrive (waar zijn de jongeren?). Ze waren dertig jaar lang parlementsleden in een partij die een neoliberaal beleid voerde dat de Vlaamse arbeiders, bedienden en zelfstandigen, waaronder heel wat socialistische kiezers, in de handen van het Vlaams Belang dreef. J. Sleeckx had de rol van rode vlieg uit de Kempen op de blauwe koets van de SP.A. Het is dan ook weinig geloofwaardig dat zij op hun oude dag deze Vlamingen terug kunnen overtuigen.

Twee. In Vlaanderen ontstond in de jaren zeventig uit de Vlaamse katholieke studenten ook een maoïstische partij, Amada (nu PvdA). Maar die zijn 35 jaar blijven hangen in hun Grote Waarheid van de dubieuze "heren" Stalin en Mao. Vlaanderen bestaat niet voor de PvdA, alleen Nederlandstalige Belgen. Het is de laatste unitaire Belgische partij. Zo zijn ze objectief bondgenoot van het establishment, dat eveneens als hen opkijkt naar China. Hun archasche denkbeelden werden de voorbije dertig jaar omgezet in een sectarisch-voluntaristisch militantisme. Dat voluntarisme rond de groepspraktijken "dokters voor het volk" heeft, na 35 jaar sociale dienstverlening voor hun patiënten, in 2006 11 gemeenteraadsleden (Genk, Lommel, Deurne, Hoboken, Zelzate) opgeleverd.

*

Een geloofwaardige Vlaamse linkerzijde is nog niet voor morgen. Links in Vlaanderen zou al kunnen beginnen met te aanvaarden dat Vlaanderen een natie is... We belanden nu stilaan in de politieke fase waarin het recht op een eigen staat, al dan niet in confederaal verband, zijn weg zoekt naar een breed maatschappelijk draagvlak. Linksen in Vlaanderen zouden "wel eens vreemd kunnen opkijken als ze zich overslapen en wakker worden in een Vlaamse republiek die er alleen onder druk van een conservatief ideeëngoed is gekomen" (J. Sanctorum, Meervoud nr120).

Een geloofwaardige Vlaamse linkerzijde kan niet buiten een actieve rol in het Vlaams natievormingsproces.

Terzake was de SP in Nederland inspirerend toen zij in 2005 met succes de kop trok in de verdediging van de Nederlandse soevereinteit tegen de dreiging van een grondwet voor een Europese superstaat.