Nummer 123


Binnenland | januari 2007


De Waalse beweging vandaag (1) (Theo Van Heijst)<< Nummer 123

De Kardinaal riep ertoe op in zijn kerstboodschap, verschillende BV's wensten het in de Humo-eindejaarsvragen: er moet terug meer toenadering komen tussen Walen en Vlamingen. Wij van Meervoud zijn het daarmee eens. Maar dan niet in de zin dat de beide volksgroepen zich braaf, zij aan zij, zouden schikken naar de bevelen van het Belgisch establishment. Wij zouden wel graag zien dat ze de handen in elkaar sloegen om het instrument van die heersende klasse, de Belgische staat, naar zijn einde te begeleiden.

Die samenwerking zou in gang gezet moeten worden door een gecoördineerde actie van de Waalse en Vlaamse Beweging. De vraag is echter of die er, momenteel of in een nabije toekomst, intellectueel en qua sterkte tot in staat zijn.

De Vlaamse Beweging kon ooit omschreven worden als een complexe maatschappelijke stroming, met een brede basis, die ijverde voor de ontvoogding van de Vlaamse cultuur en het Vlaamse volk. Vandaag lijkt zij gereduceerd tot haar meest radicale vleugel: enkele verenigingen, actiegroepen en (delen van) politieke partijen die streven naar een autonome staatsstructuur voor de Vlaamse natie, en wier analyses, doelstellingen, aanhang en invloed voorwerp van discussie zijn.

En wat weten we over haar enig mogelijke bondgenoot binnen België, de Waalse Beweging? Welke groepen, organisaties en partijen bestaan er heden nog waarvan het programma draait om de politieke emancipatie van Wallonië? Welke verschillende stromingen maken de Beweging uit en welke standpunten m.b.t. Brussel doen er de ronde?

We vroegen het aan enkele Waalse voormannen. Kwestie van in het nieuwe jaar goed geïnformeerd aan een nieuwe samenwerking te kunnen beginnen.

Als eerste laten we José Fontaine aan het woord. Fontaine (°Jemappes 1946), doctor in de filosofie, is hoofdredacteur van het tijdschrift TOUDI, Waals-autonomist met een serieuze staat van dienst, overtuigd republikein en tegenstander van het neoliberalisme. Ik meen te kunnen stellen dat hij behoort tot de stroming die Wallonië als autonome regio binnen een federale republiek België/Europa wil zien. Zoals u zult zien, balanceert Fontaine een beetje tussen optimisme en pessimisme...

Over de Waalse Beweging

De Waalse Beweging heeft nooit organisaties gehad met talrijke leden zoals de Vlaamse fondsen. Anderzijds bestaat er een sterke regionalistische stroming binnen het Waalse ABVV (FGTB) die vaak stelling neemt tegen de Franse Gemeenschap, maar zich bijvoorbeeld wel verzet tegen de regionalisering van de sociale zekerheid. Moeten we zeggen dat het Waalse FGTB deel uitmaakt van de Waalse Beweging? Zonder twijfel, maar dan op een bijzondere manier.

Daarbuiten zijn de laatste nog levende Waalse groepering groepen van intellectuelen zoals de Fondation wallonne die regelmatig wetenschappelijke werken heeft uitgegeven, vooral over de geschiedenis van Wallonië, en die een prijs uitreikt voor leerlingen van alle onderwijsniveaus. Het tijdschrift TOUDI wordt voor het moment verder uitgegeven als kwartaalblad [voorheen maandblad, nvdr]: het heeft 500 abonnees. Het Institut Jules Destrée heeft een zekere autonomie verwonnen tegenover de Waalse Regering door samen te werken met internationale partners, inzonderheid met de Europese Commissie, en specialiseert zich in vooruitziend onderzoek. Het zet met succes zijn activiteiten voort.

In 2003, op 15 september, hebben 150 intellectuelen opnieuw een manifest neergelegd bij het Waals Parlement, dat de regionalisering eiste van alle bevoegdheden van de Franse Gemeenschap ten voordele van Wallonië. Het initiatief kreeg belangrijke weerklank in de media. Een volgende oproep werd in november 2004 in de media gelanceerd door het Waalse FGTB en de Mouvement du Manifeste wallon, geboren uit het initiatief van september 2003.

Die Mouvement du Manifeste wallon (MMW) werd tot een VZW gemaakt en verkreeg begin 2005 dat een bijzondere culturele aandacht ingeschreven geraakte in het "Contrat d'Avenir" voor Wallonië. De MMW maakte plannen om in 2005 of 2006 een Waals congres samen te roepen maar die poging is mislukt. Hoewel de beweging van tijd nog samenkomt, is ze erg buiten adem geraakt. Net zoals het klassieke Wallonie Libre, dat graag in oktober 2005 de 60ste verjaardag had gevierd van het 'Congrès national wallon' van Luik; van dat evenement is niets in huis gekomen. De MMW onderhoudt wel zijn contacten met het Waals FGTB.

Ten slotte zijn er ook een Rassemblement-Wallonie-France dat tussen 0,1 en 0,2% van de stemmen bij de verkiezingen kreeg [voorzitter van het RWF is Paul-Henri Gendebien, die deze cijfers zeker zal tegenspreken, nvdr], en ook een Rassemblement wallon of Parti wallon dat een eerder discreet bestaan leidt. Er bestaat ook een tijdschrift Wallonie-France (van rattachistische strekking).

Dan zijn er ook nog 'les militants de l'unification de la langue wallonne' gegroepeerd rond het tijdschrift Li Ranteule. En ook nog een zeer bescheiden beweging getiteld Eglise et Wallonie die een webstek heeft, wat ook geldt voor de organisatie van 'les amis d'Elie Baussart'.

Het komt me voor dat de Waalse militanten vooral rekenen (behalve als ze Réunionisten zijn) op de dynamiek die op gang gebracht werd door het bestaan van de Waalse politieke macht. Bepaalde socialistische verkozenen beroepen zich nog op de Waalse Beweging.

Naar mijn gevoel, moet je de gezondheid van de Waalse samenleving, haar reactie- en strijdvermogens, niet beoordelen uitgaande van een Waalse Beweging die aan het wegkwijnen is. Wat mij vooral treft, is de kwaliteit van sommige gebeurtenissen op het culturele vlak, zoals het succes van de gebroeders Dardenne in Cannes, verscheidene publicaties over Wallonië zoals recent nog "L'image du Flamand en Wallonie" van Yves Quairiaux (Brussel: Labor, 2006), en "Histoire de la Wallonie" (Toulouse: Privat, 2004). Of op politiek vlak: het neerleggen van een speciaal ontwerp van decreet voor opzet van een Waalse grondwet.

Indien een nieuwe politieke Waalse Beweging het daglicht zou zien, zou die zich niet organiseren zoals de klassieke bewegingen, die slechts enkele personaliteiten verenigen in enkele, toegegeven soms invloedrijke, kringetjes.

De hedendaagse Waalse Beweging komt me uitgeblust en erg verouderd voor. Maar ik ben zeer optimistisch wat de toekomst van Wallonië betreft: die kan zich perfect redden zonder Waalse bewegingen; echter niet zonder persoonlijkheden die bezorgd zijn om hun kennis over Wallonië te verspreiden.

Over de solidariteit Wallo-Brux

Op 15 september hebben wij opnieuw bij het Waals Parlement een Manifest bezorgd dat nagenoeg de hele afschaffing van de Franse Gemeenschap vraagt. Een peiling, gepubliceerd door Le Soir op 26 september, die vroeg of ze moest afgeschaft worden, gaf aan dat een meerderheid van de Walen voor die afschaffing is. Het Institut Destrée is vóór afschaffing, net zoals het Waals FGTB. Van Waalse kant zijn echter zelfs diegenen die voor de afschaffing van de Franse Gemeenschap zijn, het eens om hun voornemens te temperen met het oog op de communautaire onderhandelingen voor 2007. Het is ook waar dat in de Waalse Grondwet zo'n solidariteit is ingeschreven.

In de Waalse Beweging ziet iedereen goed dat de solidariteit met Brussel niets meer aangaat dan de taalbelangen van de Franstalige Brusselaars. Er is nooit sprake van een solidariteit van Brussel jegens de economische moeilijkheden van Wallonië. Echter, ik ben het die u dat zegt, en buiten mij zal niemand anders die in de publieke ruimte geloof vindt, die kritiek uiten.

Ik denk dat de Waalse openbare mening wantrouwig tegenover Brussel staat en waarschijnlijk niet zomaar alles zal aanvaarden. Het is een feit dat Namen de hoofdstad van Wallonië is en niet Brussel. Het is een feit dat we ons slecht kunnen voorstellen dat Brusselaars zich zouden komen moeien in de materies die afhangen van de Waalse Regering. Maar op dat vlak, alleszins voor het moment, staat de Waalse Beweging echt zwak en slaagt er niet in haar stem doen te horen. Het is duidelijk dat Di Rupo bang is dat er weer disputen ontstaan tussen Walen en Brusselaars zoals in de jaren '80 en '90. Het is, mij dunkt, ook duidelijk genoeg dat de Walen geen bijkomende bevoegdheden zullen opeisen, maar dat ze er niet zouden om rouwen indien ze ze bekwamen, en dat, zoals wat betreft de kwestie van de voogdij over de plaatselijke besturen, ze er zelfs meer zouden mee kunnen doen dan de Vlamingen. Het standpunt dat u altijd zult horen, zal dat zijn van de voorzitters van de Franstalige partijen die de synthese moeten maken tussen Brussel en Wallonië: het is geen Waals standpunt. Voor het moment wordt het Waals standpunt niet gehoord, maar ik denkt dat de partijmensen weten dat ze niet te ver moeten gaan.

U ziet het, ik ben niet erg optimistisch en ik maak me kwaad over het feit dat men strijdt voor Halle-Vilvoorde waar, alles wel beschouwd, de Vlamingen gelijk hebben... Vergeet niet dat men ook in bestuursmiddens weet dat het federalisme te Brussel niet werkt (zie maar naar de zaak van de vliegtuigen), en dat, daartegenover, in Wallonië, het Gewest wel functioneert. Zelfs indien er enorme moeilijkheden zijn, we vinden gelegenheid om ze op te lossen, wat niet wil zeggen dat de kwestie van de Waalse ontwikkeling al opgelost zou zijn. Mijn aanvoelen is dat op dit punt de Franstalige unitaristen - en zelfs de partijvoorzitters - de Vlaamse cijfers niet tegenspreken want die cijfers dienen hun beleid. Sinds mensenheugenis is het beste wapen tegen de Waalse autonomisten geweest te zeggen dat Wallonië alleen maar zou kunnen mislukken. Het misprijzen van de Brusselaars voor de Walen is groter dan wat je je kunt verbeelden. Ik persoonlijk, ik denk dat Brussel de voornaamste tegenstander van Wallonië is. Maar u zult die mening amper te horen krijgen want de publieke opinie is doordrongen van het belgicistisch discours. Soms overkomt het me dat ik denk dat ik heel mijn leven voor helemaal niks gestreden heb.

Wanneer ik praat met de mensen van het Waals FGTB, de mensen van het Institut Destrée... dan zijn we het eens wat Brussel betreft. Maar dit is zeer duidelijk niet de opinie die het openbaar leven overheerst...

Naar de toekomst toe

Volgens mij is het doel van de actieve Waalse Beweging sinds 25 of 30 jaar: het aan de kaak stellen van een Belgisch federalisme of confederalisme dat Wallonië zou doen verdwijnen door het te versmelten met de Franstalige Belgen in de Franstalige Gemeenschap van België. Die strijd is niet die van de francofone politieke klasse, uitgenomen enkele belangrijke "regionalisten" met afnemende invloed (Happart, Van Cau, Dehousse en Collignon, en die twee laatsten zijn al op pensioen). Daarom wordt het natuurlijk de strijd van de Waalse Beweging, maar dan in het bijzonder die van de intellectuelen van de Manifesten van 1983 en 2003. Het hoger vernoemde werk 'Histoire de la Wallonie' beschouwt die Manifesten als belangrijke datums in de Waalse geschiedenis.

De betrokken intellectuelen zijn niet afkerig van het idee dat er voetje voor voetje met de Vlamingen moet gediscussieerd worden, maar de situatie maakt dat die taak vandaag alleen opgenomen wordt door de politici en dat geen enkele druk in dat opzicht op hen mag uitgeoefend worden. Daarentegen zwijgen ze in het algemeen over de betrekkingen Wallonië-Brussel. Zonder twijfel omdat het hun, als partijleiders, gemakkelijker is Walen en Franstalige Brusselaars als één electoraat te beschouwen.

Maar die eenmaking van hun electoraat heeft tot gevolg dat ze er alles voor doen om de Waalse realiteit niet te zeer op het voorplan te zetten. Bijvoorbeeld, op RTL drukt Elio Di Rupo zich haast nooit uit als voorzitter van de Waalse regering en op de RTBF is het zeker dat niet wat hij vooral in het licht zet. Tegelijk wil men de stilte behouden over de identiteit en cultuur van Wallonië, probeert men diens problemen voorstellen als zuiver technische problemen om de bevolking niet echt te betrekken bij het herstel, en bestrijdt men de idee van een Waalse Constitutie.

De stilte van de Franstalige politieke partijen over Wallonië gaat gepaard met virulente verklaringen tegen de Vlamingen. De Brusselaars van de Oproep [1] of de Walen die de twee Manifesten hebben ondertekend hechten daaraan niet veel geloof en zijn van oordeel dat men zich de plaats van Brussel en Wallonië binnen België op een andere manier moet voorstellen. Men zou inderdaad kunnen zeggen dat de Franstalige partijen het meest unitarist zijn door anti-Vlaams te zijn, in die mate dat ze het voorstellen als een manier om België te redden. 't Is daarom ook dat ze de monarchie ondersteunen.

Gek genoeg: de Réunionisten [2] denken een beetje op dezelfde manier: zij menen en rekenen erop dat Vlaanderen op een of andere dag zal vertrekken en zo Wallonië toestaat zich bij Frankrijk te voegen.

Wat ik de Waalse Beweging noem is dus, zoals ik het al zei, betrekkelijk beperkt in getal. Maar dat is omdat alleen de uitdieping van de regionalisering met twee binnen het kader van de Belgische francofonie of de Gemeenschap de voornaamste doelstelling blijft. Da's de enige zaak die echt motiveert. Ik geloof heel sterk dat de Waalse opinie, zelfs als ze zich hierin niet voor 100% interesseert, ons project volkomen logisch en doordacht vindt. Talloze peilingen tonen dat aan. De Franse Gemeenschap verliest aan populariteit, het is een instelling waarin de mensen niet geloven (50% van de 'geen-meningen' in de kwartaalpeiling van de Libre Belgique, en bij de antwoorders een sterke meerderheid vijandig).

De Franstalige politici durven de Gemeenschap niet op de helling te zetten want dat is hét symbool van hun politieke houding; maar tegelijk weten ze heel goed dat de volledige eenmaking van Walen en Franstalige Brusselaars politiek en juridisch onmogelijk is. Het Brussels Manifest - u zult dat zien aan de onderschrijvers - gaat een aanzienlijke impact hebben en ons antwoord daarop, gekoppeld aan die van hen, ook. Ja, zulke overeenkomst tussen Walen en Brusselaars, niet meer tegen Vlaanderen of uit klein-politieke tactiek, zou iets geheel nieuws zijn.

Ik weet dat de Vlamingen er soms niet goed aan uit kunnen, aan die dualiteit van de kant van de Franstaligen, maar ze is essentieel. Toen Denise Van Dam in Wallonië is komen wonen, heeft ze mij duizend keer gezegd dat dit haar grote ontdekking was. En het is zeker dat de Walen altijd meer tegen de Belgische centralisering dan tegen de Vlamingen hebben gevochten.

Een hartelijke handdruk.

José FONTAINE

[1] Fontaine verwijst naar de oproep "Wij bestaan" (gepubliceerd op 20 december 2006), een manifest ondertekend door 100 inwoners van het Brussels Gewest. Als Waalse autonomist vindt hij zulk een affirmatie van de Brusselse identiteit natuurlijk een goede zaak, omdat die in zou gaan tegen een "Front francophone". De Oproep kreeg volgens hem een warme ontvangst in middens van het MMW.

[2] In een volgend artikel worden enkele teksten van het RWF besproken (de sterkste réunionistische of rattachistische vereniging), samen met een verslag van een telefoongesprek met hun voorzitter P.-H. Gendebien.