Nummer 129


Baskenland | september 2007


Navarra, een staatskwestie (Karel Sterckx)<< Nummer 129

Even ter herinnering wat we in het juninummer schreven. De resultaten van de regionale verkiezingen in Navarra (Nafarroa in het Baskisch) waren als volgt: EAE-ANV geen zetels, CDN en Verenigd Links ieder twee. Het kartel Nafarroa Bai en de PSN ieder twaalf en UPN 22. UPN had de voorbije vier jaren met een volstrekte meerderheid een heus anti-Baskisch beleid gevoerd. De verkiezingsresultaten van mei jl. openden deuren voor verandering. De beslissingsmacht daartoe lag in handen van de PSN. Wel merkten we op dat de socialisten vermoedelijk met UPN in zee zouden gaan. We hebben gelijk gekregen en in feite toch ook niet. Wat er in Navarra gebeurde is uiteraard verwerpelijk. Maar niemand moet zich illusies maken, het is niet meer dan logisch. Zo dadelijk het waarom daarvan. Eerst de feiten.

Politieke spitstechnologie?

Hoewel UPN de meeste zetels had gewonnen, moest die op zoek naar een partner om een meerderheid te vormen. Een minderheidsregering met CDN zou te nipt zijn (24 zetels op 50). Verenigd Links (VL) en het pro-Baskische Nafarroa Bai (NaBai) kwamen niet in aanmerking, wegens te links en te Baskisch. UPN moest dus wel dingen naar de steun van de socialisten (PSN).

De macht om een meerderheid te vormen lag dus in het socialistische kamp: een regering met UPN-CDN en PSN, een regering met VL, NaBai en PSN, of een minderheidsregering UPN-CDN, gesteund door PSN in de oppositie.

De eerste optie kon PSN niet zomaar waarmaken omwille van de verkiezingsbeloftes. Het zou gezichtsverlies betekenen, dat zonder meer afgestraft zou worden bij volgende verkiezingen.

Daarom gokten de socialisten op de tweede optie. Daarop begon PSN intense gesprekken met VL en NaBai. Met deze laatste kwam er echter een heikel punt op de agenda. NaBai wilde immers dat een hervorming van het statuut van de Forale Gemeenschap van Navarra (FGN) in het regeerprogramma opgenomen zou worden. PSN wilde daar niet van weten.

Dit cruciale geschilpunt aan de ene kant, en de belofte om UPN uit de regering te wippen aan de andere kant, zorgden ervoor dat de socialisten in een moeilijke situatie terechtkwamen.

De enige optie die overbleef, was de minderheidsregering UPN-CDN, met steun van de PSN vanuit de oppositie. Deze beslissing werd door de basis slecht verteerd. Er dreigde muiterij, met stemmen die opriepen om een nieuwe partij op te richten.

Dat nam allemaal een vaart toen partijwoordvoerder Fernando Puras ontslag nam uit zijn functie. Puras was ook de man die fractieleider moest worden. Hij weigerde. Het jongerenbestuur nam collectief ontslag, verscheidene gekozenen dreigden om op te stappen. Een burgemeester werd uit de partij gezet.

De media stonden dagelijks vol over de "crisis binnen de PSN". Er werd zelfs even opgemerkt dat als een regering zou uitblijven, er nieuwe verkiezingen uitgeschreven moesten worden. Daar was de PSN als de dood voor.

De redding kwam vanwege het federale PSOE-bestuur. Dat heeft een vetorecht, waarmee het een regionale sectie kan verbieden om deze of gene regering te vormen. Het gevolg laat zich raden: de PSOE verbood PSN een regering te vormen met NaBai. De uitleg die daaraan gegeven wordt: "NaBai heeft nog niets bewezen. Laten we dus nog maar even wachten vooraleer we daarmee in zee gaan. Eens kijken wat ze ervan terechtbrengen in de gemeenteraden". De derde optie kwam meer en meer in zicht.

Ondertussen is Miguel Sanz (UPN) herverkozen tot president van de forale regering van Navarra, mét de steun van PSN. Nu is er ook tijd om over het gebeuren te reflecteren en er een conclusie uit te trekken. En die luidt als van oudsher: de werkelijke macht trekt aan de touwtjes.

De enige interne "schade" die de PSN opgelopen heeft, is het collectieve ontslag van de jongerenpartij. Alle andere, ietwat betekenisvolle, kritische stemmen dimden. "Een nieuwe formatie was niet nodig, het was beter te proberen binnen de partij zelf het tij te doen keren", klonk het. Het "ontslag" van Puras was toneel, een schijnbeweging.

Nee, pure machtskwestie

Er zijn drie "theorieën" die het gebeurde helpen verklaren. Ten eerste, die van het toneel. Namelijk, dat er binnen de PSN nooit echt rekening werd gehouden met een regering gevormd door VL, NaBai en PSN. Dat er geen interesse was in een pact met de Baskische nationalisten enerzijds, maar evenmin in een uitgesproken linkse regering met Verenigd Links anderzijds.

Ten tweede, de theorie van het onvermijdelijke conservatisme. Dit wil zeggen dat vasthouden aan wat er is meer zekerheid brengt dan nieuwe avonturen. Spanje is een staat waarin rechts tot uiterst rechts domineert. Een ruk naar links moest hoe dan ook vermeden worden. Dat zou immers een reformatie inhouden, en het systeem gaat dood aan hervormers. Contrareformatie is het ideale wapen om een hervorming te counteren.

Dat zijn twee theorieën die de waaroms wel aangeven, maar ze geven het kernprobleem niet aan. Dat kernprobleem is niet anders dan dat de werkelijke macht zo'n verandering niet ziet zitten.

Die werkelijke macht, die niet in de parlementen rondloopt maar wel achter de schermen, beslist over leven en vrijheid, over vooruitgang en miserie, over de consumptie- en productieketens, over de arbeidsplaatsen, over waarheid en leugen, kortom over het leven zoals het ons wordt voorgeschoteld.

De échte macht is bang voor verandering in Navarra. Bang dat Navarra de motor zou kunnen worden voor het uiteenvallen van Spanje. Waarom Navarra, en niet de Baskische Autonome Gemeenschap, Galicië of Catalonië, waar de socialisten eerder wel in regeringen met nationalisten zijn getreden? In de eerste plaats omdat die drie laatstgenoemde autonome gemeenschappen hoegenaamd geen bedreiging vormen voor de Spaanse eenheid. En Navarra wel. Omdat Navarra naast een ideologische strijd, veel meer behelst.

Navarra is de moederprovincie van Euskal Herria, het Baskenland van de zeven provincies. Ooit was Navarra een onafhankelijk koninkrijk in Europa, door Frankrijk en Spanje veroverd en geannexeerd. Dat annexatie- en integratieproces is nog altijd volop aan de gang. Ook het verzet daartegen, vanuit historisch bewustzijn, is volop realiteit en wordt steeds sterker, steeds explicieter. "Zonder Navarra is Euskal Herria niet mogelijk". Het is een stuk onverwerkt verleden.

Het is ook een "rekruteringbureau": Spanje wil van de historische Navarrezen Spanjaarden maken en laat geen kans onbenut om hen dat in het hoofd te pompen. "Navarra is altijd Spaans geweest en zal dat altijd blijven", "de Navarrezen voelen zich thuis in Spanje", enzovoort. In die zin is het een rekruteringsbureau pro-Spanje.

Navarra is zo immens belangrijk voor het Spaanse systeem dat de minste verandering de belanghebbenden de gordijnen injaagt. Iets wat absoluut niet geldt voor Galicië, dat "verkocht" is aan de PP. Evenmin voor de BAG en Catalonië omdat de lokale machtspartijen (PNV en CiU) zo verweven zijn met de politieke en economische macht, en dus met de Spaanse heersende klasse, dat die nooit de belangen en interesses van die klasse op de helling zullen zetten.

Dat Navarra een "staatskwestie" is, werd toegegeven door Carmen Hermosín, de hoogste verantwoordelijke van de PSOE voor de politiek in de autonome regio's. Zij voegde er aan toe dat "de PSN-leiding vanaf de eerste dag wist dat het federale bestuur geen regeringswissel zou toelaten".

Door NaBai naar de oppositie te verwijzen, heeft die werkelijke Spaanse macht elke mogelijke dissidente Baskische stem geneutraliseerd: UPN en CDN tellen samen 24 zetels. Met de steun van PSN in de oppositie komen daar nog eens maximum twaalf zetels bij. De twaalf vertegenwoordigers van NaBai mogen doen wat ze willen, hun stemmen zullen nooit doorslaggevend zijn.

Wat er zich in Navarra heeft voorgedaan is, kortom, niet meer of minder dan een puur machtsspel waarin de heersende Spaanse elite op de rem is gaan staan.