Nummer 130


Het hart gelucht | oktober 2007


Niet alleen BHV moet gesplitst worden (Freddy De Pauw)<< Nummer 130

Het is vanzelfsprekend dat de Vlamingen een prijs moeten betalen voor de splitsing van het kiesarrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde, BHV. Althans, zo stelden enkele Vlaamse mediacommentatoren het de jongste weken voor. Die van de CD&V-N-VA hadden maar eerder moeten beseffen dat ze vóór de verkiezingen met "onrealistische en vage beloften" uitpakten. Althans, alweer volgens die commentatoren. Ze gaan wel niet zover het belgicistisch discours over te nemen van een deel van de Vlaamse intellectuele en culturele wereld.

Er zijn nog wel andere landen waar intellectuelen en cultuurdragers smalend neerkijken op nationale verzuchtingen. In Vlaanderen en Brussel regent het echter uit die hoeken verwijten over "eng nationalisme" . In De Morgen schreef Luckas Vander Taelen: "De drijfveer achter de Vlaams-nationalistische eis om BHV te splitsen is de obsessie met taalzuivere breuklijnen die op termijn natiegrenzen moeten vormen". Zo, wij dachten dat die eis een algemene Vlaamse eis was, niet alleen van "Vlaams-nationalisten". Een bijzonder logische eis trouwens. De wereld telt zeer veel landen met onderdelen die een vorm van autonomie hebben, zoals de staten van de VS, de Duitse deelstaten, zelfs de Franse regio's. Of India, Brazilië, Canada en noem maar op. In geen enkel van die landen bestaat een kiesomschrijving die de interne grenzen overschrijdt. In ons land hebben we met BHV dus waarschijnlijk met een unicum te maken - maar nog geen reden om het als curiosum te bewaren.

Waarom zou er dan een "prijs" moeten worden betaald? Ja, er zijn interne grenzen, resultaat van veel compromissen en met enkele manke regelingen waaronder de taalfaciliteiten die voor een versnelling van de verfransing zorgden.

Modieus

De modieuze nieuwe belgicisten wuiven dat allemaal weg met karikaturale voorstellingen rond de Vlaamse eisen. "Wie nu een nationalistische ideologie propageert, is in het beste geval het slachtoffer van heimwee naar een etnisch zuivere natie die nooit meer zal bestaan, als ze al ooit bestaan zou hebben". Aldus Vander Taelen. Wat wordt daar nu mee bedoeld? Iedereen die een zelfstandig Vlaanderen wil is dan maar een slachtoffer van dat heimwee? De auteur zou moeten weten dat er ook progressieve Vlamingen voor een zelfstandig, liefst ook onafhankelijk, Vlaanderen opkomen. Sommigen baseren zich daarvoor op Lenin die opkwam voor het zelfbeschikkingsrecht van de volkeren en in zijn testament Stalin vermaledijde omdat hij dat recht niet respecteerde.

Maar in diezelfde analyse beweert de auteur ook dat "de strijd voor het Vlaams bovendien lang niet altijd emancipatorisch was, want de kerk maakte er zonder schroom gebruik van om de gevaarlijke ideeën van de verlichting en het socialisme uit Vlaanderen te weren en de bevolking onder de knoet te houden". Als analyse kan dat tellen: ze gaat volledig voorbij aan het feit dat de socialistische beweging in meerderheid blind was voor de democratische eisen van de Vlaamse beweging en ze aldus aan anderen, waaronder de kerk, overliet. Er zijn talrijke gemiste kansen geweest om links en Vlaams te laten samenvallen.

Karikaturen

In diezelfde orde is er ook het argument dat een zelfstandig Vlaanderen zoveel conservatiever zou zijn dan het "progressieve Wallonië". Diezelfde karikatuur alweer. Nochtans waren het bij voorbeeld vooral Franstalige politici die zich tegen het homohuwelijk verzetten. De Franstaligen zijn veel meer monarchist dan de Vlamingen en een auteur die ooit naar de koning "Leve de republiek" riep kan toch moeilijk beweren dat dit monarchisme vooruitstrevend is. Het waren toch de Waalse autoriteiten die het verbod op tabaksreclame niet wilden om hun Francorchamps te redden. Het onderwijs in Vlaanderen staat opener tegenover die culturen dan in Franstalig België. Enzovoort.

Ook hier worden karikaturen gehanteerd over achterlijke Vlamingen onder de kerktoren, terwijl het mijn indruk is (niet wetenschappelijk onderbouwd) dat Vlamingen in grotere getale openstaan voor culturele invloeden van buitenuit - en die meestal ook beter kennen.

Maar, ander veelgehoord argument, Vlaanderen is toch veel te klein als zelfstandig land. In de EU zitten nochtans heel wat lidstaten met minder inwoners - Denemarken, Ierland, Finland, Estland, Letland, Litouwen, Slovakije, Slovenië en niet te vergeten Luxemburg. In de Verenigde Naties zitten massa's landen met minder inwoners, waaronder Monaco.

Merknaam

Kan, maar Vlaanderen heeft in de wereld geen naambekendheid, zoals bijv. Monaco. Wie in de wereld wat heeft rondgereisd, weet dat de naambekendheid van België ook niet zo groot is. En dan, zou iemand eraan gedacht hebben om aan Slovenen en Kroaten in 1992 te zeggen: sorry, maar jullie onafhankelijkheid ligt moeilijk. De naambekendheid van Joegoslavië is zoveel groter. Of aan de Esten, Letten, Litouwers, Tadzjieken enz. wier bestaan onze diplomaten toen niet eens kenden: de naambekendheid van de Sovjet-Unie is te groot, jullie te klein en vooral te onbekend... Het gaat hier toch niet om merknamen?

Wat is er verder verkeerd aan de aangeklaagde "natiegrenzen"? Ondanks alle smeltkroezen zijn naties een gegeven ook al zijn er geen eensluidende criteria voor een definitie. Het Vlaamse streven naar eigen grenzen van vorige eeuw was onder meer ingegeven door de vrees voor verdere verfransing. En men kan toch moeilijk ontkennen dat die vrees een sociale inhoud heeft, het is geen vrees voor de inwijking van het Waals proletariaat, maar voor een bourgeoisie waarvan een belangrijk deel nog altijd oordeelt dat "Vlaams" minderwaardig is. Wat nu wordt gesuggereerd als "prijs" voor de splitsing van BHV is dat die bourgeoisie bijkomende voorrechten krijgt.

Model

Brussel-de-kosmopolitische kan model staan voor Vlamingen en Franstaligen om een nieuw model op te bouwen, stelt theaterdirecteur Jan Goossens. Woont hij in hetzelfde Brussel als ik (al 37 jaar) waar een verkoopster in een grote bakkerij bij mijn bestelling haar collega vraagt of ze "Duits verstaat". Waar ik drie tot vier keer per week eentalig Franse documenten krijg (Federaal Agentschap voor Voedselveiligheid, Brussel Net, Colruyt, Dell...)? Waar in de avondklassen voor Nederlands vooral Ecuadorianen, Vietnamezen, Pakistani, Marokkanen enz. zitten? Waar de jeugdwerkloosheid zo hoog is door de eentaligheid van zoveel jongeren? Het kosmopolitische Brussel is er een van (een deel van) de culturele, intellectuele, diplomatieke... bovenlaag.

Brussel dat helemaal geen Belgisch bindteken is, maar hét grote probleem waar een compromis moet voor gezocht. Geen voldoende reden om niet te komen tot wat al langer had moeten gebeuren, de opsplitsing van de artificiële Belgische structuur. Met de ontwikkeling van de gewesten en de groeiende bevoegdheden van de EU is die structuur meer dan vroeger een hinderpaal geworden. De blokkeringen komen niet van de Vlaamse eisen, maar van die structuren zelf. Ze zullen met de structuren verdwijnen. De solidariteit niet, die kan en moet worden onderhandeld, samen met de verdeling.

Maar Vlaanderen zal een zeer groot deel van de Belgische staatsschuld moeten overnemen, luidt een van de belgicistische argumenten. Alsof Vlaanderen nu geen deel aan en in de staatsschuld heeft. Tsjecho-Slovakije toonde bijna 15 jaar geleden aan dat een splitsing van een artificiële staatsstructuur zeer vlot kan verlopen en aan beide partijen grote voldoening kan geven. Volgens een reportage op Rtbf heeft niemand in die twee landen zoveel jaar later heimwee naar de tijd van die ene staat, ze werden er beide beter van. Het was een nuchtere reportage waaruit men net niet de conclusie durfde trekken dat het hier ook beter zou gebeuren.

De gezaghebbende Britse zakenkrant Financial Times trok die conclusie onlangs wel: waarom iets in stand houden dat geen nut meer heeft. Deze krant staat niet bekend als hebbende heimwee naar een etnisch zuivere natie.

En is er geen twee derde meerderheid in het federale parlement voor een staatshervorming, laat staan voor een splitsing? De meeste staten die eind vorige eeuw op de puinen van Joegoslavië, Tsjecho-Slovakije of de Sovjet-Unie onafhankelijk werden, hebben niet op een tweederde meerderheid gewacht, ze riepen die eenzijdig uit.