Nummer 132


Nieuws uit het derde gewest en zijn riante omgeving | december 2007


(Euro-)Brussel-kroniek (Bernard Daelemans)<< Nummer 132

Grondwettelijk Hof vernietigt 'tijdelijke' politietaalregeling

Bij de politiehervorming heeft de federale regering in 2002 een 'tijdelijke' wettelijke regeling ingevoerd die de oud-rijkswachters die toetraden tot de nieuwe 'geïntegreerde' politiediensten voor 'hoogstens vijf jaar' vrijgesteld waren van de tweetaligheidsvereiste die bij de lokale politie van toepassing was. In een eerder arrest meende het Hof dat dit een aanvaardbare overgangsmaatregel was, voor zover de termijn van vijf jaar niet werd overschreden. Van de overgangsmaatregel werd echter duchtig misbruik gemaakt. De federale overheid stelde zich immers tot doel om zo snel mogelijk de effectieven van de zes Brusselse politiecorpsen volledig op te vullen en gaf aan dit aanwervingsbeleid voorrang boven de taalwetgeving. Zo werden ook nieuwe rekruten aangeworven zonder tweetaligheidsbrevet. Na vijf jaar werd natuurlijk vastgesteld dat maar een fractie van de politieagenten aan de tweetaligheidsvereiste voldeed. In 2006 besliste de federale regering dan maar om met een nieuwe wet de situatie voor nog eens achttien maanden te verlengen. In een moeite door werd de praktijk dat niet alleen ex-rijkswachters maar ook nieuwe agenten wars van alle taalvereisten waren aangeworven met terugwerkende kracht goedgekeurd.

Het Vlaams Komitee voor Brussel, de N-VA, een Nederlandstalige Brusselaar en een aspirant-politieagent tekenden beroep aan tegen deze nieuwe wet. Ze kregen nu gelijk van het Hof. Aangezien de wet eind deze maand toch zou verstrijken, en doordat het Grondwettelijk Hof bepaalt dat de rechtsgevolgen van de vernietiging van de wet maar pas zullen ingaan na publicatie van het Arrest in het Staatsblad, zullen de rechtstreekse gevolgen van het arrest beperkt zijn. Het is echter duidelijk dat een nieuwe verlenging van de 'overgangsperiode' door weer een nieuwe wet totaal onaanvaardbaar zou zijn.

Nochtans roept het FDF op tot een taalwetswijziging. De partij stelt dat anders zo'n 2.500 politieagenten in Brussel oninzetbaar worden. Feit is dat de federale regering in die zeven jaar amper maatregelen getroffen heeft om de tweetaligheid van het politiepersoneel in Brussel te verbeteren. In het kader van de 'eurotoppen' zijn er budgetten vrijgekomen die daarvoor zouden moeten kunnen worden aangewend, maar alleen de politiezone Schaarbeek-Sint-Joost-ten-Node-Evere heeft één taalleraar aangeworven. Het lijkt een evidentie dat de kennis van de andere landstaal en de voorbereiding op het taalexamen een geintegreerd onderdeel zou moeten zijn van de politieopleiding.

Picqué lapt taalwet aan zijn laars

In 2006 werden door de Brusselse gemeenten 529 contractuele personeelsleden in dienst genomen die geen tweetaligheidsattest konden voorleggen. Daarvan waren er 23 Nederlandstalig. Deze cijfers werden bekendgemaakt door Brusselse minister-president Charles Picqué. De 529 werden geschorst door de vice-gouverneur van Brussel, maar Picqué wilde niet antwoorden op de vraag hoeveel aanstellingen er daarvan ook effectief vernietigd waren. Picqué is daar zelf bevoegd voor. Naar verluidt zouden maar enkele schorsingen ook tot een vernietiging geleid hebben.

Walter Vandenbossche (CD&V), die Picqué de vraag voorlegde, stelt vast dat deze cijfers in de lijn liggen van de vorige taalrapporten. "De toestand is en blijft slecht en wekt bij vooral Nederlandstalige inwoners veel wrevel op (...). Het is dan ook noodzakelijk dat er in de taalwetgeving de nodige garanties worden ingebouwd om de tweetaligheid meer afdwingbaar te maken", aldus Vandenbossche.

Els Witte gelauwerd

De jaarlijkse erepenning Albert de Cuyper, die wordt uitgereikt door het Vlaams Komitee voor Brussel, ging dit jaar naar professor emeritus doctor Els Witte. De historica van de VUB, ook gewezen voorzitter van de VRT, werd in de bloemetjes gezet wegens haar jarenlange inzet voor de uitbouw van het 'Centrum voor Interdisciplinair Onderzoek naar de Brusselse Taaltoestanden', dat thans luistert naar de naam BRIO. Dat studiecentrum werd dertig jaar geleden opgericht en heeft onder impuls van Witte bijvoorbeeld het fenomeen van de verfransing en de sociale mechanismen die eraan ten grondslag liggen vanuit verschillende invalshoeken bestudeerd. De reeks 'Taal en sociale integratie', telt twee dozijn lijvige boekdelen waarin demografen, sociologen, taalkundigen, historici, deskundigen inzake ruimtelijke ordening en communicatiespecialisten hun licht lieten schijnen op Brussel. De reeks werd later opgevolgd door 'Brusselse Studies'. Van dan af werd het beeld verruimd, de beperkende focus op taal werd losgelaten. In zijn laudatio stelde Marc Platel dat Els Witte "door haar wetenschappelijk werk haar Vlaamse Universiteit Brussel binnen de hoofdstad nog dieper verankerd heeft op de Vlaamse hoofdstedelijke kaart." Ze heeft bovendien "de Vlaamse aanwezigheid in Brussel een indrukwekkend pak kennis 'over zichzelf' aangeboden", waar volgens Platel door beleidsmensen té weinig mee gedaan wordt.

Terugblikkend op het verleden, valt Witte vooral een zekere naïviteit op waarvan de genomen initiatieven getuigden. Zo dacht ze de 'gangbare mythes' omtrent Brussel te kunnen doorprikken, mythes die echter vandaag nog steeds gangbaar zijn. Of het feit dat ze de idee had kunnen koesteren dat het Brusselse model voor Jerusalem enigszins bruikbaar had kunnen zijn. Niettemin weet ze als historica stellig dat dergelijke denkoefeningen, zelfs als ze niet meteen aanslaan, of zelfs volkomen illusoir lijken, toch vaak in een latere fase van de geschiedenis opnieuw ter hand genomen worden. Witte merkte ook op dat het studiecentrum met haar niet verdwijnt. Opvolging is verzekerd. Terwijl dit nummer van Meervoud in druk is, verschijnt trouwens een belangwekkend onderzoek, namelijk de tweede 'Brusselse taalbarometer', de neerslag van een grootschalig talenonderzoek van professor Rudi Janssens.

TV-Brussel gaat met vakantie

In augustus van volgend jaar zal TV-Brussel twee weken lang zijn dagelijkse nieuwsuitzendingen schrappen. De raad van bestuur nam deze beslissing uit financiële overwegingen. De zender ontvangt vandaag de dag 1,6 miljoen van de Vlaamse Gemeenschap en iets meer dan een miljoen van de VGC. In tegenstelling tot de bijdrage van de Vlaamse Gemeenschap is de inbreng van de VGC in dertien jaar onveranderd gebleven. Er werden zelfs geen indexaanpassingen doorgerekend. Daardoor komt TV-Brussel nu 50.000 tekort op zijn begroting.

Nieuwe huisvesting voor Vlaamse bibliotheken

De Vlaamse bibliotheek van Schaarbeek verhuisde onlangs naar een imposante fonkelnieuwe locatie aan de Lambermontlaan, waar zij onderdak krijgt samen met de Franstalige gemeentelijke bibliotheek. Maar ook voor Sint-Gillis en Vorst zijn er herhuisvestingsplannen voor de gemeentelijke Nederlandstalige bibliotheken.

Volgens het bibliotheekdecreet moet elke Vlaamse gemeente een bibliotheek openhouden. In Brussel was dit decreet echter niet afdwingbaar, en daarom heeft cultuurminister Bert Anciaux in 2001 via een nieuw decreet een aantal schikkingen getroffen die het voor de Brusselse gemeenten aantrekkelijker maakten om toch een eigen Nederlandstalige bibliotheek op te richten. Het komt erop neer dat als een Brusselse gemeente een Vlaamse schepen, een Nederlandstalige bib en een Vlaams cultuurbeleidsplan heeft, zij dan kan aanspraak maken op bepaalde subsidies, en een door Vlaanderen gefinancierde cultuurbeleidscoördinator kan aanwerven. Ook de Vlaamse Gemeenschapscommissie schrijft zich in in dit beleid en doet een stevige duit in het zakje. Deze financiële stimuli komen bovenop de Lombard-miljoenen die de Brusselse gemeenten van de federale overheid krijgen wanneer ze een Vlaamse schepen in het college opnemen. Natuurlijk blijft een deel van de kosten voor rekening van de gemeente zelf.

De gemeente Sint-Gillis is zo'n gemeente waar, in 2001, in uitvoering van het Lombardakkoord letterlijk uit het niets een Vlaamse schepen is getoverd. Bij de meerderheidspartijen (PS en MR) was op dat ogenblik geeneens een Vlaams gemeenteraadslid verkozen, maar geen nood: een MR-verkozene deed een stap opzij, zodat Mady Van Vooren als opvolgster haar intrede kon doen in de gemeenteraad. Zij had weliswaar een Franstalige identiteitskaart, maar door een verklaring van minister Guy Vanhengel en Jean-Luc Vanraes werd ze plotsklaps 'officieel' Nederlandstalig. Het levert de gemeente jaarlijks 2,16 miljoen op. Sint-Gillis beschikte wel al geruime tijd over een eigen uitleenpost van de Hoofdstedelijke Bibliotheek, maar nu werd er werk van gemaakt om deze om te vormen tot een echte gemeentelijke bibliotheek. Er werd een pand aangekocht en er waren vrome wensen dat deze al in 2006 zijn deuren zou kunnen openen. Maar we zijn nog steeds niet zo ver. Jean Engelen, de voorzitter van het Vlaams cultureel centrum 'De pianofabriek' betreurt dat de nieuwe bib in een uithoek van de gemeente komt, in laag Sint-Gillis. Een centraler ligging, op een plein, leek hem aangewezen. Gemeenteraadslid Nathalie Espeel (Groen!) treedt hem daarin bij. Ze vermoedt echter dat de Franstalige geesten nog niet rijp waren om een Vlaams cultureel initiatief een dergelijke uitstraling te gunnen. Toch vindt ze het niet zo slecht dat de bibliotheek in het armere deel van de gemeente komt. Er zijn sowieso weinig Vlamingen in de gemeente (wellicht geen duizend op een totaal van meer dan 40.000 inwoners), en de Vlaamse nieuwkomers zijn doorgaans toch goedopgeleide jonge mensen die naar de Hoofdstedelijke Bibliotheek in het centrum trekken. De lokale bibliotheek heeft wél zin voor het minder welstellend allochtone publiek dat zijn kinderen naar de Nederlandstalige school stuurt. Engelen meent ook dat er dan actief moet ingespeeld worden op anderstalige gemeenschappen door een stevig aankoopbeleid van bijvoorbeeld Poolse boeken.

Maar enkele honderden meters verderop, in de gemeente Vorst, verrijst het pas gerestaureerde 'Wiels', de oude brouwerij Wielemans-Ceuppens, een kloek modernistisch gebouw dat met Europese en federale middelen ('Beliris', het fonds ter financiering van de hoofdstedelijke taken van Brussel) werd gerestaureerd en uitgebouwd wordt als een centrum voor hedendaagse kunst. Het gebouw ernaast, dat eveneens tot de site van de oude brouwerij behoort staat ook al in de steigers. Daar komt, weerom met Europees en federaal geld, 'Brassweb', een centrum voor informatica en nieuwe media. De gemeente Vorst koestert plannen om daar... zijn Nederlandstalige bibliotheek onder te brengen. In feite kende Vorst een vergelijkbaar scenario als Sint-Gillis. Enigszins buiten alle verwachting was Luckas Vandertaelen aldaar verkozen vanop een onmogelijke plaats ergens onderaan de Ecolo-lijst. Hij kreeg meteen het Vlaams schepenambt in de schoot geworpen, en zal nu de Vlaamse bib, nog zo'n uitleenpost van de Hoofdstedelijke Bibliotheek, 'vergemeentelijken'. Hij wil inderdaad de Nederlandstalige bibliotheek in Brassweb onderbrengen. Of dat dan niet een beetje gek is, twee Nederlandstalige bibs op een steenworp van mekaar? Voor Vandertaelen heeft het sowieso weinig zin om in elk van de 19 gemeenten een Nederlandstalige bibliotheek te hebben met een vergelijkbaar aanbod. Hij meent dat er gediversifieerd moet worden. Hij denkt concreet dat, gezien de nabijheid van 'Wiels', dat de bib zich kan specialiseren in kunst, en daarnaast, gezien de bijzondere opdracht van 'Brassweb', dat een collectie kan opgebouwd worden omtrent nieuwe technologieën. Dat concept moet nog verder op punt gesteld worden. Wel zou de kinderbibliotheek van Vorst kunnen behouden blijven zoals die vandaag bestaat.

Met al die nieuwe initiatieven raakt deze hoek langsheen het Zuidstation van Brussel nu wel goed voorzien van culturele instellingen: Sint-Gillis heeft zijn Franstalige cultureel Centrum 'Jacques Franck' en zijn Vlaamse 'Pianofabriek', een 'Maison du livre' (een prestigeproject van de Franse Gemeenschap), een vernieuwde Franstalige gemeentebibliotheek en binnenkort ook een Nederlandstalige bib, en ook nog een 'Huis van de culturen', dat er vooral gekomen is omdat er via de Cocof budgetten beschikbaar waren om een pand te renoveren met een culturele functie. Er worden alvast wat tangocursussen georganiseerd, maar een klare visie op wat dit Huis moet worden schijnt niet direct voorhanden. Iets verderop in Vorst zijn er dan Wiels en Brassweb, met in de toekomst ook een Nederlandstalige bibliotheek. 'Allemaal mooi', vindt Nathalie Espeel, maar inmiddels zijn er weinig middelen voorhanden voor de basisopdrachten van een gemeente: bij de dienst burgerlijke stand is het uren aanschuiven voor men aan de beurt komt.

'Sale flamin'

In Franstalige scholen in Brussel is het aloude scheldwoord 'sale flamin' weer in voege getreden. Een lerares uit een Brusselse school meldt dit aan de Waalse krant 'Vers l'Avenir'. "We horen het meer en meer, vooral bij 12- 13-jarigen. Natuurlijk worden de kinderen daarvoor gestraft, net als voor andere discriminerende uitlatingen". In de school van de betrokken lerares is zelfs een volledige klas overgegaan tot een boycotactie van de les Nederlands. De haatcampagne van de Franstalige media begint zijn vruchten af te werpen.