Nummer 134


Baskenland | februari 2008


Spanje is ziek (Karel Sterckx)<< Nummer 134

Toen in juni het permanente staakt-het-vuren opgeheven werd, voorspelden de Basken een heet najaar gevolgd door een harde winter. De voorbije maand alleen al is er zoveel gebeurd dat er moet gekozen worden uit één van de volgende actualiteitsonderwerpen: de folteringen van twee vermeende ETA-militanten, waarbij één van hen met een gebroken rib en doorboorde long in het ziekenhuis belandde, de arrestaties van meerdere Batasuna-leiders, of de recente uitspraak van rechter Baltasar Garzón om EAE (ANV) en EHAK voor minstens drie jaar lam te leggen. Uiteindelijk koos ik dit laatste, om tot vervelens toe dezelfde boodschap te herhalen: de Spaanse staat vervolgt politieke opinies en gebruikt ETA daarvoor als excuus.

Op 9 maart zijn het Spaanse parlementsverkiezingen. Daarom worden er maatregelen genomen om de deelname van Baskische links-nationalistische politieke partijen onmogelijk te maken. Sinds jaren is dat het steeds weerkerende patroon geworden in de Spaanse staat. Deze keer werden EAE en EHAK in het vizier genomen.

EAE en EHAK

EAE of ANV (Baskische Nationalistische Actie) bestaat al sinds 1930 en was van in het begin een linkse, republikeinse partij voor Baskische zelfbeschikking. De partij zette zich af tegen het conservatieve en uitsluitingsnationalisme van de PNV (in het Baskisch: EAJ, Baskisch Nationalistische Partij), voor wie enkel mensen van duidelijke Baskische afkomst en die ook nog eens katholiek waren, goede Basken konden zijn. De slogan van de PNV was dan ook "God en Traditie".

Die van EAE werd "Vaderland en Vrijheid": eenieder die aanvaardde dat Baskenland een natie was en zich daarvoor wilde inzetten, was welkom. Vandaar de tweede slogan: "het is niet belangrijk van waar je komt, wel waar we naartoe gaan".

De partij zocht in 1931 toenadering tot andere politieke partijen, waaronder ook Spaanse om als eerste stap de Spaanse Federale Republiek op te richten waarin Baskenland over een ruime autonomie zou beschikken.

Een autonomiestatuut werd nog datzelfde jaar aanvaard.

De putsch in 1936 van de generaals Franco en Mola, die de aanleiding was voor de Burgeroorlog, werd door EAE uiteraard veroordeeld. Ondanks de oorlogsdreiging, vormde José Antonio Aguirre toch de eerste autonome Baskische regering, waarvan EAE deel uitmaakte. Ondertussen richtte de partij eigen milities op om te strijden tegen de putchisten. 550 gudari's (Baskische strijders) vielen onder de EAE-vlag. Na de Burgeroorlog vluchtten vele andere naar Frankrijk, om van daar de strijd verder te zetten. Ook gedurende de Franco-dictatuur.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog sloten EAE-milities zich aan bij het Franse verzet tegen Nazi-Duitsland, ondermeer in het bataljon Gernika.

Na de dood van de dictator, kwamen meer dan tweehonderd militanten samen voor een congres om de partij opnieuw structuur te geven en om de stappen te ondernemen om als legale partij erkend te worden. Van de basisteksten van de jaren dertig werd daarbij niet afgeweken: EAE bleef een linkse independentistische partij. Uiteindelijk kreeg de partij in 1977 een legaal statuut.

EAE maakte het jaar daarop de oprichting van Herri Batasuna mee mogelijk, maar behield wel een kritische en onafhankelijke houding ten opzichte van dit nieuwe links-nationalistische kartel.

Nadat Batasuna in 2002 verboden werd, de dorpsplatformen in 2003 en de lijst voor de Europese verkiezingen in 2004 verboden werden, nadat in 2005 de nieuwe partij Aukera Guztiak die nog niet opgericht was, door Spanje meteen verboden werd, diende EAE zich aan als legaal alternatief voor de gemeente- en provincieraadsverkiezingen van juni vorig jaar (zie Meervoud 128). Toen al was het zonneklaar dat EAE verboden zou worden.

Garzón's beslissing was een kwestie van tijd en een formaliteit: iedereen was hier al lang op voorbereid. De rechter besliste op 8 februari om EAE een verbod op activiteiten van minstens drie jaar op te leggen. Dit betekent dat de partij onder geen enkele vorm mag deelnemen aan verkiezingen, publieke, private of institutionele activiteiten, nationale of internationale. De partij mag evenmin direct of indirect betrokken zijn bij een betoging, een bijeenkomst, een protestactie. Niet onder de naam EAE, noch onder een andere naam "die eventueel aangenomen zou kunnen worden".

De zetels van en de lokalen die de partij gebruikte voor vergaderingen of activiteiten zullen gesloten worden, met de expliciete vermelding dat stroom- en watertoevoer afgesloten zullen worden. Ook de webstek en de bankrekeningen worden geblokkeerd.

Voor EHAK (Communistische partij van de Baskische Landen, de piepkleine partij die in april 2005 voor een verrassing zorgde door het programma van Aukera Guztiak over te nemen en erg veel stemmen haalde, zie Meervoud 106) gelden dezelfde maatregelen, die ook de democratisch verkozen Baskische parlementsleden van deze partij treffen: ook hun rekeningen worden geblokkeerd. De vraag luidt nog hoe en wanneer de parlementaire onschendbaarheid van deze verkozenen opgeheven zal worden.

Nochtans worden de partijen als dusdanig niet buiten de wet gesteld: ANV mag de verkozen burgemeesters, schepenen en gemeenteraadsleden behouden. Voorlopig althans. EHAK mag de parlementsleden behouden.

Garzón vatte alles zo samen: "zij stonden klaar om toe te treden tot ETA". Daarmee is de kous uiteraard af.

Zoals alle keren voordien, bleven reacties niet uit: het zat er weer bovenarms op in Baskenland, tot in kleine dorpen toe. In Bilbo werd op zondag 10 februari een verboden betoging uiteengeslagen door de Baskische Autonome Politie, waarbij vijf personen gearresteerd werden.

Op de bijeenkomst van Vlaamse Hoop eind januari in Gent namen een gemeenteraadslid en een niet-erkende burgemeester van EAE het woord, V-SB reageerde met een persmededeling (www.v-sb.org) en het Utrechtse Baskisch Informatiecentrum met een proteststemcampagne op internet: www.vredesprocesbaskenland.nl.