Nummer 137


Frans-Vlaanderen | mei - juni 2008


Ch'ti-gekte slaat alle records! (Christian Dutoit)<< Nummer 137

De recente succesfilm van Dany Boon over het land van de 'Ch'ti's' is een echte hype geworden in de wereld van de francofonie. Wellicht wordt deze milde zedenprent de meest bekeken film aller tijden in Frankrijk. Maar daardoor is het al lang veel meer dan een cinefiele aangelegenheid. Toch blijft het een controversiële aangelegenheid en dus hét gespreksonderwerp van het jaar in de Franse Nederlanden. Iedereen heeft wel zijn bedenkingen, en dat kan ook niet anders.

Sint-Winnoksbergen.- We hadden het er al over in een vorig nummer van Meervoud: sinds de rush op de Ch'ti film zal niets ooit nog hetzelfde zijn in Frans-Vlaanderen. Als je in een dorp in een straal van vijftig kilometer rond Bergues/Sint-Winnoksbergen een verversing bestelt, bekijken de tooghangers je keer op keer meewarig: weer zo'n toerist uit Parijs, Orléans of Lyon die er van uit gaat dat hij de Ch'ti-streek bezoekt, terwijl die toch wel niet onmiddellijk in de buurt ligt. Het overkwam ons in afspanning 'Le Trou Flamand - In het Vlaemsch Hol' te Ledringhem, waar we geveld door de voorjaarshitte een meer dan dorstlessend streekproduct bestelden. Aanvankelijk was er een zekere argwaan, want sinds nieuwjaar mag er in het land van de vrijheden niet meer gerookt worden in schenkhuizen, en een controleur kan zich ook vermommen als toerist natuurlijk. Wanneer ze ervan overtuigd zijn dat we Belgiekeneirs zijn (de term die ze ter plekke gebruiken voor Vlamingen van 'over de schreve') beseffen ze al dat ze op dat vlak veilig zijn. En dan start het onvermijdelijke gesprek over de vele malentendus die deze bioscoopprent in zijn kielzog meesleept. Een door de noorderwind getekende vaste gast, later bleek het om ene Aristide Sterckeman te gaan, niet onbekend in de middens waarin hij vertoeft, trok alle lades open, hierin aangemoedigd met goedkeurend geknik en aanvullende verversingen door een schare omstaanders die net als hij al enkele uren de zondagsmis achter de rug hadden en wegens bangelijke rookverbod al vaak voor de deur in de zon hadden gestaan. Hij sprak een aardig woordje Vlemsch, dat we hier voor het gemak van onze lezers min of meer omzetten. "Wij zijn helemaal geen ch'ti's, wat is dat nu voor zever? Die gasten zijn van de mijnstreek. De kanten van Douai en Armentiers. Die zotte toeristen staan nu in de reke om het belfort van Bergen te beklimmen, en ze betalen er nog voor ook. Vroeger was dat voor niets. Maar nu zijn ze met te veel en moeten ze nog betalen ook. Ze kopen verrekijkers om de terrils van de mijnen te zien, maar ze zien enkel maar Casselkoeien en de haveninstallaties van Duinkerke, de kiekens. Maar allez, die van Bergen zijn nog zo zot niet.

Die Boon wou eerst zijne cinema in Armentiers draaien, maar de maire (burgemeester) zag het niet zitten om zijn grote markt enkele dagen vrij te maken voor de opnames. Toch niet voor zo een onnozele film. Nu heeft hij er natuurlijk spijt van, de zot. Op een dag gelijk vandaag geraakt ge Bergen niet binnen van 't volk. De commerce floreert. En in Armentiers kunt ge in uwen bloten over de markt lopen, d'er is toch niemand." De omzittenden en -staanden geven hem overmaat van gelijk en nog bijkomende plaatselijke aperitieven, waar zelfs een onderzoeksjournalist zich niet kan onttrekken. De lokale drank is in tegenstelling tot andere gebieden die tot de Franse staat behoren niet meteen pastis of pinard, maar natuurlijk picon. Een typische drank van de ch'ti's? Nu komt de patron er zich mee moeien: hij beveelt ons 'Vlaamse' picon aan. Maar wat is de 'differentie' dan? "De Fransen drinken picon met citroensiroop en witte wijn of bier. De Belgiekeneirs vervangen citroensiroop door Cointreau of Triple Sec. Hier te lande hebben we ons eigen recept: een beetje violetsiroop, evenveel picon als jenever, en dan een vin mousseux." Straf spul, want de plaatselijke jenevers (Houlle of Wambrechies) gaan niet onder de 49% alcohol. En het zijn kwaliteitsproducten.

Dat kan zelfs onze Meervoud-columnist Hendrik Carette getuigen. Vele jaren geleden waren we een debriefing aan het doen na een cultureel evenement in het Musée d'Art Moderne van Villeneuve d'Ascq (bij Rijsel) in estaminet Le Cerf Bigarré - Den Bonten Hert in Warhem, aan de Kolmevaart, niet ver van Duinkerke. De waardin, madame Monique, was enigszins onder de indruk van de culturele bagage van onze medewerker (veel andere bagage had hij overigens niet bij), en waarschuwde hem rijkelijk op tijd voor de gevaren van de plaatselijke jenever, Wambrechies in dit geval. Gelukkig stelde zij een alternatief voor: de jenever van Loos. Met een belachelijk alcoholpercentage van slechts 42%. En het wonder voltrok zich: Hendrik werd op slag, althans tijdelijk, nuchter.

Bergen

Al die praatjes in Le Trou Flamand vullen natuurlijk wel gaatjes, maar nu we zover waren konden we niet anders dan ons licht opsteken in de stad waarover het gaat: Sint-Winnoksbergen. Het centrum van de ch'timania, of de ch'timifolie zoals ze het in de gazetten noemen.

Tot vorig jaar was Bergen "une belle endormie" (een schone slaapster), maar nu bereidt de stad (ongeveer 4500 inwoners) zich voor op de 'Boon' van de zomer. De stad verkeert in een verhoogde staat van paraatheid. Alexis Constant, redacteur van La Voix du Nord: "Het gemeentebestuur heeft een soort staten-generaal van het toerisme bijeengeroepen om voorbereid te zijn op de rush. Het gaat werkelijk om een noodtoestand: de versterkte stad bereidt zich voor op een invasie van bussen, campingcars, grote families, vreemdelingen, allemaal welkom in Vlaanderen, zolang die vreedzame invasie kan opgevangen worden."

Toerismeschepen José Szymaniak: "Volgens alle verwachtingen zal de halve wereld deze zomer Bergen willen bezoeken. Goed nieuws op zich. Maar niemand heeft die mediatyfoon zien aankomen. Er moeten dus snel beslissingen genomen worden. Wij willen al die toeristen in goede condities ontvangen. Want het zou goed zijn moesten ze ook nog eens later terugkomen. Maar Bergen mag geen ch'ti-Disneyland worden of een Lourdes met plastieken madonnabeelden. Wij willen kwaliteit, iets intellectueels, iets artisanaals. Bergen moet zijn regionale identiteit verdedigen, zijn patrimonium, zijn slecht uitgebaat museum en veel andere dingen."

Koortsachtig legt de stad nu nieuwe parkings en kampeerterreinen aan.

Maar al dat 'culturele' moet met een korreltje zout genomen worden. Alle vitrines van handelaars liggen nu al vol met parafernalia die naar ch'ti verwijzen. Niet enkel in Bergen trouwens. In Belle is er een restaurant dat speciale pizza's voorstelt belegd met Bergense kaas: de ch'ti pizza. Het succes is enorm, en het restaurant Pizzaiolo is nu meer en meer een meeneempizzahut geworden.

Op 12 april werd in Bergen het Ch'ti-brood voorgesteld en de Ch'ti-jeneverkoeken. De bakker, Franck Delamonica, is afkomstig uit Rijsel en is sinds 7 jaar actief in Sint-Winnoksbergen. Zijn brood bestaat al langer maar had weinig succes omdat het te duur was (gemaakt met Bergense kaas en meel van een ambachtelijke molen uit de streek). Nu het van naam veranderd is kan hij de vraag niet bijhouden. Ook in Hazebroek is er nu Ch'tibrood te koop, volgens een ander recept: met chicorei en maroilleskaas. Voor zover die nog te krijgen is. De afgelopen maanden is de verkoop met 30% gestegen en de stocks zijn zo goed als uitgeput. In Brussel deze Week (1 mei) bracht de onvolprezen gastronomische medewerker Nick Trachet deze geurige kaas onder de aandacht van het publiek, maar zijn rubriek ging eigenlijk meer over de film dan over de kaas. Hij verwart ch'ti (Picardisch) met Waals, wat eigenlijk niet klopt, want als er één dialect gesproken wordt in Wallonië dat zeker niet 'Waals' is (vooral in de streek rond Doornik), dan is het precies het ch'ti. Maar dat in de marge, want de stukken van Trichet in Deze Week behoren tot de meest lezenswaardige.

Maar terug naar Bergen. De Franse post had aan regisseur Boon (zijn echte naam is Daniel Hamidou, hij is van Algerijns-Berberse komaf) geen toelating gegeven om het bestaande postgebouw van Bergen als locatie voor het filmgebeuren te lenen. Er werd dan maar een leegstaand gebouw van Gaz de France omtoverd tot postkantoor. Met een heuse officiële geel-blauwe brievenbus, die voor nogal wat verwarring zorgde: tijdens de opnames hadden heel wat mensen niet door dat het geen écht postgebouw was en dumpten hun missives in deze bus, die dus elke morgen geledigd werd en overgebracht naar het 'echte' postkantoor.

Dit 'vals' postgebouw, een constructie van 1962 waar EDF al lang van af wou, wordt nu door duizenden toeristen bezocht en de Franse gasmaatschappij wil het nu - tot grote vreugde van de burgemeester die krap bij kas zit - cadeau doen aan de stad. Er wordt nu overwogen om er een museum in te herbergen.

Enkele cijfers

Omdat de film tot dusver in Vlaanderen niet in de bioscoopzalen gebracht werd - met uitzondering van Brussel en natuurlijk Frans-Vlaanderen - was er in onze pers (Het Laatste Nieuws en Brussel deze Week) weinig belangstelling voor.

Toch gaat het echt wel om een fenomeen: op 6 mei gingen reeds 19.746.459 Fransen de film bekijken. In de regio Nord-Pas-de-Calais zag ongeveer de helft van de bevolking de prent. In België (Brussel en Wallonië) op 13 april reeds bijna 1 miljoen.

Daarmee zal hij wellicht het record van Titanic verpulveren (20.758.887) en nu reeds dat van de oude topper La Grande Vadrouille met Louis de Funès en Bourvil. Het gaat dan nog om een low budget-film: van de regio Nord-Pas-de-Calais kreeg Boon 600.000 , waarvan de helft terugbetaald werd (dat was de afspraak: als er meer dan 2 miljoen bioscoopkijkers waren).

En het einde is nog niet in zicht. In september bezoekt paus Benedictus Frankrijk. Normaal staan Parijs en Taizé op het programma, maar er doen hardnekkige geruchten de ronde dat hij ook 'le bienvenue' is in Ch'ti-land. Dat is natuurlijk een beetje delicaat, want Bergen ligt niet in de Ch'ti-zone maar in Vlaanderen. Wij gingen te rade bij Leo Camerlynck, een gebrevetteerd Frans-Vlaanderenkenner die met gemengde gevoelens aankijkt tegenover al dat ch'ti-geweld en - hoewel doorgaans mild in de omgang - briesend tekeer gaat wanneer Vlaanderen onrecht aangedaan wordt. "Op zich zou dat tof zijn, een bezoek van Zijne Heiligheid de Paus. Maar ik vraag me af of Hij wel weet dat Bergen niets met ch'ti te maken heeft." Hoezo, de paus is toch onfeilbaar? Camerlynck: "Het succes van zo'n film is gevaarlijk. Ik ben niet op de hoogte van een eventueel bezoek van de Heilige Stoel, maar ik zal al mijn pontificale relaties inschakelen om er meer over te weten te komen."

Wij zullen alvast onze lezers op de hoogte houden van het reilen en zeilen in de Franse Nederlanden.