Nummer 143


Ad calendas graecas | januari 2009


Griekenland en de uitzichtloze crisis (Lukas De Vos)<< Nummer 143

Jean-Luc Dehaene windt zelden doekjes om zijn overtuiging. "Ja, de euro is een uitstekend bindmiddel geweest om het hoofd te bieden tegen de internationale financiële crisis. Eurogroepvoorzitter Juncker en Giscard d'Estaing hadden bij de viering van tien jaar euro op de januarizitting van het Europees Parlement gelijk om de eenheidsmunt aan te prijzen als bastion tegen een grotere instorting. Zonder euro was België Ijsland achterna gegaan: muntontwaarding, prijsstijgingen, de staat bankroet. En dan gaan die Italianen mekkeren om terug te keren naar de lire, laat me niet lachen". Op dat ogenblik deelt de groep Onafhankelijkheid en Democratie (OD) twee-eurostukken in chocolade uit, met de niet mis te verstane waarschuwing: "Gevaar! Eet hem op voor hij u opeet". De populistisch-rechtse en nationalistische groep van eurosceptici (tot voor kort kundig geleid door de Deen Jens-Peter Bonde, nu iets minder kundig door het tweemanschap Nigel Farage van UKIP, de Britse Onafhankelijkheidspartij, en Bondes opvolgster, de Ierse anti-abortusactiviste Kathy Sinnott) voeren een kruistocht tegen al wat naar Europese integratie ruikt. "Landen in nood kunnen niet meer devalueren", schrijft OD, "Vroeg of laat zullen er landen zijn die uit de eurozone zullen treden". En nog: "Italië en Griekenland torsen een torenhoge staatsschuld, stagflatie verlamt ze. De vastgoedbel gaat springen in Ierland en Spanje. Griekenland en Spanje hebben een handeltekort dat oploopt tot boven de 10 % van hun BBP. De overwaardering van de euro kost de Unie zeker 1 % groei en zorgt voor grote werkloosheid". Dehaene schokschoudert. "Italië en Griekenland zitten in de eurozone. Maar ze leven op een moeras, he?<:em>" Bij OD zit ook de Griekse Partij Laos, de 'Laikos Orthodoksos Synagermos' of Orthodoxe Hergroepering van de voormalige journalist Georgios Karatzaferis. Hij is uit de conservatieve Nea Dimokratia gestoten en vormde al in 2000 zijn eigen xenofobe partij - niet toevallig met de bokshandschoen, zo goed bekend van het Vlaams Belang.

Die Nea Dimokratia (ND) is in Griekenland al aan het bewind sinds 2004, en won tot ieders verrassing alsnog de vervroegde verkiezingen van 2007, al sprak heel Griekenland schande van de klunzige aanpak (en de vaak door vastgoedspeculanten aangevuurde) bosbranden. ND verloor wel dertien zetels, maar hield een zeteltje op overschot in het eenkamerparlement. En nog erger: de enige echte tegenstander, de Panhelleense Socialistische Partij (PASOK) verloor nog meer dan de regeringspartij, vijftien zetels. Totaal onverwacht, maar het toonde wel aan dat de kiezer in de grote partijen alleen lood om oud ijzer zagen. En dus uitweken naar radicalere alternatieven: Laos (een nieuwkomer, met tien zetels) en uiterst links (de communisten van KKE, plus tien zetels, en Synaspismos, een KKE-loot van groenlinks, plus acht zetels). Maar dat kon het tijd niet keren. "En dat is logisch", zegt Stavros Lambrinidis me als we even een apartje hebben. Lambrinidis is niet de eerste de beste. Hij is raadgever van huidig PASOK-leider en gedoodverfd opvolger van premier Karamanlis, mocht het tot verkiezingen komen. Voor het eerst in acht jaar leidt PASOK constant in de peilingen, met 3 tot 5 % meer dan de ND. Lambrinidis was tot 2004 ook ambassadeur van de Griekse republiek 'ten persoonlijken titel'. Hij studeerde rechten in Amherst en Yale - en dat verklaart natuurlijk zijn accentloos, vlot Engels.

Als ik hem een paar uittreksels voorleg uit het Publicatieblad van de Europese Unie, "het plunderboek van de Unie" zoals Bart Staes (lid van de Cocobu, de commissie die toeziet op de begroting en de kwijting) smalend aanstipt, trekt hij wat bleekjes weg. Jaar op jaar stelt de Rekenkamer immers vast dat Griekenland een loopje neemt met de landbouwsubsidies. Uit het jaarverslag van 20 november 2005 blijkt hoe de boerenbonden de cijfers vervalsen: "Voor de uitgaven van 2004 veranderden de landbouwbonden de gegevens bij meer dan 22.000 percelen meer dan vijf maanden nadat de anavraagperiode was verstreken" (document C 301/84). Het jaar daarop stelt dezelfde Rekenkamer vast: "De inspecties zijn van slechte kwaliteit". "Bij sommige lokale autoriteiten in Griekenland worden voor het meten van de percelen technieken aangewend die tot een hogere technische tolerantie leiden dan maximaal is toegestaan (5 %). Het financiële effect van deze praktijk is niet te becijferen". "Landbouwbonden controleren de invoer van alle gegevens in het computersysteem. De gegevens in het systeem zijn niet beveiligd en kunnen op elk moment voor de betaling door de landbouwbonden worden gewijzigd, hetgeen ook gebeurt". En tot slot: "De Rekenkamer trof in de aanvragen van de landbouwers wederom te hoog opgegeven arealen aan" (document C 263/85). Voor de gewone verstaander: er worden te hoge opbrengsten aangegeven, te grote oppervlaktes, te onrealistische prijzen. En dat gebeurt al zeven jaar na elkaar. Het jaarverslag van 2006 besluit dan ook zuur: "Voor de periode 1996-2005 heeft de Commissie correcties opgelegd ten belope van in totaal 479 miljoen euro, hetgeen overeenkomt met zo'n 6 % van de gedeclareerde uitgaven". Er is geen beterschap. Op aandringen van Cocobu heeft commissaris van landbouw Mariann Fischer-Boel vorig jaar liefst drie controlezendingen naar Griekenland gestuurd, de laatste eind 2008.

Lambrinidis lacht even zuur. "Ja, we hebben ook fouten gemaakt. We zijn mee verantwoordelijk voor de weinig fatsoenlijke manier waarop Athene is omgegaan met Europese steun. Het is nu aan ons om de overtuiging weg te werken dat PASOK en ND verwisselbaar zijn, twee kanten van dezelfde medaille". Secretaris-generaal Vallu Tsetsi van de fractie Groen/Europese Vrije Alliantie is niet overtuigd. "Of ze nu Karamanlis of Papandreou heten, het traditionele tweepartijensysteem werkt niet meer. Het is verworden tot persoonlijke en zakelijke dynastieën, die elkaar in stand houden. Diploma's tellen niet, connecties wel. Een tweede, een derde bijbaan is geen uitzondering om het hoofd boven water te houden. Als je met 700 tot 1.200 euro per maand moet overleven, terwijl de prijzen hier op het niveau van pakweg België liggen, dan zit er iets grondig fout. Er is dringend een herverkaveling van het politieke landschap nodig". Lambrinidis gaat een eind weegs mee. "We moeten af van de polarisering. Maar het is juist dat intern schuiven met postjes niks oplost. De herschikking van het kabinet op 8 januari toont alleen aan dat Karamanlis niet geneigd is in te binden".

De woordvoerder van PASOK, George Papakonstantinoe, klinkt harder: "Een doodlopend straatje is het. Meer dan onderlinge strubbelingen toedekken doet Karamanlis niet. Zolang hij het beleid niet bijstuurt, zal er niks wezenlijks veranderen. De enige die had moeten opstappen is de eerste minister zelf. En dat doet hij niet".

Een politieke ingreep was onontkoombaar geworden na zes weken van soms felle straatgevechten met studenten en anarchisten. De aanleiding, het doodschieten van een vijftienjarige leerling door twee opgehitste agenten die vuurden om te doden, is weggedeemsterd. Wat blijft is een algemeen protest tegen de geplande hervorming van de pensioenen, de door het IMF geëiste afslanking van de ambtenarensalarissen in overheidsdienst, de onbestaande politiek van ruimtelijke ordening, het cliëntelisme. "De rijken, de reders, de bankiers, de grootgrondbezitters, betalen amper belastingen. De gewone man in de straat moet er een tweede, derde baan bijnemen om de eindjes aan elkaar te knopen, werkdagen van twaalf, veertien uur. Er is iets loos in Griekenland", zegt Tsetsi.

Lambrinidis beaamt dat. "Dat verklaart het geweld dat gepaard ging met de spontane betogingen. Ik heb het minder over het inslaan van winkelruiten of het in brand steken van banken. Wel is er al drie keer met zwaar geschut gevuurd op de ordediensten. Zopas heeft de Revolutionaire Strijd in Portiki de verantwoordelijkheid opgeëist voor een aanslag tegen agenten die de wacht optrokken bij het ministerie van cultuur. Een jonge agent ligt nog altijd in kritieke toestand in het ziekenhuis, neergeknald met een kalasjnikov. Een overvalwagen van de politie was op 23 december ook al beschoten, en later een trein. Revolutionaire Strijd, dat is wellicht een uitloper van de terreurgroep 17 November, ontstaan in de nadagen van het kolonelsbewind, en sindsdien verantwoordelijk voor een dertigtal doden bij gerichte acties tegen de Amerikaanse ambassade, NAVO-gebouwen, en zakenlui. Dat is een rechtsstaat onwaardig".

Maar hoe moet het dan voort, als de grote partijen hun onmacht bewezen hebben?

"Dat hebben we niet. Er was inderdaad een terecht wantrouwen gegroeid, dat afkeer nauwelijks verheelde. Maar straatterreur is geen alternatief. Met onze nieuwe programma's willen we de mensen opnieuw overtuigen van het belang van democratische partijen, én van het nut om te stemmen. PASOK wil meer dan de negatieve stemmen terughalen, we willen een gemeenschappelijk project. Toegegeven, ook binnen de partij was er veel aarzeling over het opgeven van de absolute meerderheid, als we die halen. De ervaring met een grote coalitie in 1989-1990 heeft diepe wonden geslagen. Ons doel blijft een onafhankelijke koers, maar Papandreoe is wel gewonnen voor een veel breder samenwerkingsverband, met kleinere partijen en bewegingen. Alleen zit dat bij links moeilijk. De KKE stelt zich automatisch afwijzend op, en beschouwt ons als burgerlijke idioten. Voor KKE, de enige communistische partij in Europa die vasthoudt aan de onbuigzame Sovjetlijn - nee, ik wil er het label 'stalinistisch' niet op plakken, maar toch - en Synaspismos is door zijn aard, een kartel van een tiental linkse partijtjes, onbeslist door interne verdeeldheid. Maar samenwerking moet, we dienen een breed sociaal platform uit te bouwen en daarom moeten we elke dialoog openhouden. Trouwens, de remedies voor onze economisch-sociale kopzorgen zijn minder ingrijpend en beangstigend dan de ND graag voorstelt. Alleen, we moeten uit onze loopgraven durven te komen".

Maar heeft de KKE echt ongelijk? Als je kijkt naar de (aangestoken) bosbranden, naar de ontvoeringen van rijke zakenlui (vier op amper ene half jaar tijd), naar de Europese landbouwpolitiek, dan valt het toch moeilijk te ontkennen dat corruptie het land in zijn greep houdt?

"Wat je zegt is inderdaad heel belangrijk. En bewijst meteen dat je PASOK en ND niet op één lijn kunt zetten. De conservatieven beweren dat rampen nu eenmaal onvermijdelijk zijn, elke zomer zorgt de hitte wel voor soms onbedwingbare branden. Dat is maar ten dele waar. Het is juist dat branden een jaarlijks terugkerend verschijnsel zijn. Maar wij wilden dat structureel aanpakken. In 2001 heeft de PASOK komaf gemaakt met de politieke benoemingen bij de brandweer. Wij hebben toen de meest onderlegde mensen aangesteld om die natuurrampen te bestrijden, kunde in de plaatse van politieke aanhorigheid. En dat rendeerde. Het aantal branden viel opvallend terug. Toen de ND aan de macht kwam in 2004, hebben ze de klok teruggedraaid. Gevolg: het systeem is ingestort, geen vorming meer, geleide aanwervingen, ongeorganiseerde uitrusting. Kijk, branden zijn niet de wil van god, maar wel degelijk van politieke faveurtjes. Nog een voorbeeld. In 2004 hebben we de Olympische Spelen ooit mogen organiseren. Ikzelf werkte voor het Internationaal Centrum voor een Olympisch Bestand. Het werden de veiligste Spelen ooit, omdat een degelijke organisatie op poten was gezet. Het kan dus. Fouten worden licht verborgen achter een opgeblazen vijandbeeld, zoals dat van de Groep 17 November".

Daar moet je als socialist toch je bedenkingen bij hebben? Linkse terreur, maar wel ontstaan uit legitiem verzet tegen een fascistische junta?

"Een aanvaardbare bestaansreden heeft 17 November niet. Toen PASOK nog aan de macht was, hebben we een departement voor terreurbestrijding uit de grond gestampt, dat aan de hoogste vereisten voldeed. We hebben samengewerkt met Groot-Brittannië en de Verenigde Staten voor de opleiding van onze mensen, ongeacht hun politieke overtuiging, een bewijs dat we niet per se anti-Amerikaans willen zijn. Sterker nog, 80 % van het personeel werd opgeleid in Europa of Amerika. Het resultaat mag gezien worden: 17 November is ontmanteld. Karamanlis wordt regeringsleider. Binnen de kortste keren is de dienst gepolitiseerd en uitgekleed. Hoog opgeleiden verdwenen naar kantoorbaantjes of protocolfuncties. En dan staan ze verbaasd dat er spontane straatrellen uitbreken, omdat een agent geen zelfbeheersing toont". (Windt zich op, laat de band opnieuw starten). "Kijk, dat wil ik echt kwijt. De hele verslaggeving van de rellen berust op een pijnlijke misvatting. Opstootjes zijn er in Griekenland niet. Het gaat om hooguit een paar tientallen belhamels, het protest waarmee alles begon was vredelievend, én gerechtvaardigd. En de godsvrede op de campussen dient ook behouden, gewapende agenten horen daar niet te komen. Maar stel wat crapuul asjeblief niet gelijk met democratisch verzet. Je kunt geen mirakels beloven, dat weer ik ook. Maar je moet er wel voor zorgen dat de vooruitzichten op een degelijke job na de hogeschool of de universiteit realistisch zijn, en niet afhangen van kontlikkerij".

Is dat niet de bedoeling van eerste minister Karamanlis? Hij heeft toch zijn minister van financiën de laan uitgestuurd, vanwege slecht beheer, en vier andere ministers vervangen waaronder die van nationale opvoeding, van vervoer, van toerisme?

"Het lijkt me eerder een wanhoopssprong om vervroegde verkiezingen te voorkomen. De openbare financiën zijn een slagveld. Er wordt helemala niks gedaan aan de opvang van werklozen. Wat die nodig hebben is een gerichte opleiding. Maar niks daarvan. Karamanlis gaat uitsluitend voor directe ad hoc-oplossingen. Bosbranden? Steek de mensen wat geld toe, vlak voor de verkiezingen. Tien procent van alle bosgronden is in vlammen opgegaan. Is er een herbeplanting? Bah nee, herbebossing is het laatste van de prioriteiten. Liever wordt er gespeculeerd, vaak ten detrimente van de staat, zoals het grondschandaal rond de Athosberg aantoont. Miljoenen verloren. Moeten we de mensen valse hoop geven? Zeker niet. Maar als de wereldeconomie inkrimpt, dan moeten we wel een fatsoenlijk vangnet aanbieden voor wie door de maatschappelijke mazen valt. En dat is na zes weken rellen niet gebeurd, het wantrouwen is groter dan ooit. Nee, Griekenland stevent af op een inzinking zonder weerga. De afstraffing komt er wel met de Europese verkiezingen begin juni".