Nummer 147


Cultuur | mei 2009


Lessen uit Ierland (Theo Van Heijst)<< Nummer 147

Waarom ik hem in 2006 niet in de bioscoop ben gaan bekijken, snap ik nog altijd niet. Maar op 8 april laatstleden kreeg ik eindelijk een kans om "The Wind that Shakes the Barley" te zien op Canvas. Een zender waarnaar ik normaal nooit kijk omdat ik niet wil behoren tot die hoop softies die zichzelf 'meerwaardezoekers' noemen.

"The Wind that Shakes the Barley" is een bijna-meesterwerk (Gouden Palm, Cannes) van de Engelse, gauchistische filmregisseur Ken Loach (een man van wie ik fan werd omwille van zijn films uit de jaren 1970, maar waar ik een beetje genoeg van kreeg met al die schreeuwerige miserabilistische drama's uit de jaren 1990).

De film vertelt het verhaal van twee broers die betrokken zijn in het geweld in het Ierland van de jaren 1920, eerst als medestanders in een 'vliegende' IRA-guerrillabrigade tijdens de Ierse Onafhankelijkheidsoorlog (1919-'21), vervolgens als tegenstanders in de Ierse Burgeroorlog (1922-'23). Alles wordt -nou ja- 'prachtig' in beeld gebracht en de acteerprestaties mogen er zijn. Scènes van zeer brutaal geweld wisselen af met ietwat zeurderige passages waarin gediscussieerd wordt over het te volgen pad. Want Loach wilde in 130 minuten alle aspecten en standpunten in verband met die complexe episode uit de Ierse geschiedenis aan bod laten komen, en tevens de spiraal van geweld aan de kaak stellen.

Maar zijn voorkeur gaat duidelijk uit naar de radicale nationalisten, die hun nationale strijd verbinden met een klassenanalyse, die het Anglo-Iers Verdrag en de oprichting van een Ierse Vrijstaat niet willen aanvaarden, en de strijd verder zetten, waarna ze met harde hand aangepakt worden door hun vroegere wapenbroeders. Het zijn immers die linkse hardelijners die vandaag weggemoffeld worden in de officiële Ierse geschiedschrijving.

Het IRA van 1920-'21 had gevochten voor een Ierse Republiek als symbool voor een zo volledig mogelijke afscheiding van Groot-Brittannië (dus eigenlijk van het wereldkapitalisme) - en het ging 'm dan vanzelfsprekend over een verenigd Ierland, de zes noordelijke graafschappen erbij. De ICA-veteranen van de Paasopstand van 1916 hadden bovendien sterk aangedrongen op sociale structuurveranderingen en democratisering: de strijd moest vooral de talrijke paupers ten goede komen.

Van dit alles is niets in huis gekomen, ook vandaag nog niet. En het ziet er naar uit, ook niet in de nabije toekomst. Dat is de les die wij als Vlaams-nationalisten uit Loach' film kunnen trekken. Want de verdere geschiedenis van Ierland is eigenlijk niet zo fraai.

Van 1924 tot eind jaren 1980 vormden de 26 Graafschappen een reactionair land, met een slechte economische toestand, hoge werkloosheid en armoede. En dit terwijl er op elke hoek van de straat er een pater of nonnetje stond om het openbaar leven, zeden en moraal in goede banen te leiden. Uiteraard emigreerden tijdens deze periode opnieuw vele Ieren, vooral naar Groot-Brittannië, maar ook naar de VS.

En dan, in de jaren 1990, sprong Ierland vanuit zijn achterlijkheid pardoes het avontuur van het platste kapitalisme in. In plaats van elders het Angelsaksische model te gaan vervoegen, gingen ze het nu in hun eigen land invoeren. Weg met de belastingen, leve de globalisering en de centen vanuit Brussel, riepen de neo-yuppies te allen kante. En het land kwam terecht in wat in het liberaal/sociaal-democratische woordenboek "een periode van bloei" genoemd wordt. Ordinair consumentisme ging heersen, en alles wat nog echt volks gebleven was in deze samenleving, werd nu omgesmeed tot schaamteloze vulgariteit.

En de Belgische economische genieën riepen van 1996 tot 2006 in koor dat wij aan die "Ierse groei" een voorbeeld moesten nemen.

Maar na 10 dolle jaren is het sprookje uit. De Keltische Tijger kan niet meer brullen, zelfs geen horlepiep meer fluisteren. Nog vóór er wereldwijd over een economische crisis gepraat werd sloeg in Ierland de recessie al toe en alle vooruitzichten voor de komende tijd zien er slecht uit. Het 'meest geglobaliseerde land van Europa' (na IJsland?) valt dit jaar terug op zijn werkloosheidsniveau van 13 geleden en op zijn economische sterkte van 25 jaar geleden. Laten we vooral dat voorbeeld volgen, Geert!

In "The Wind that Shakes the Barley" laat Ken Loach twee van de protagonisten reciteren uit een bekende toespraak van James Connolly, aanvoerder van het Irish Citizen Army (ICA): "If you remove the English army tomorrow and hoist the green flag over Dublin Castle, unless you set about the organisation of a Socialist Republic your efforts will have been in vain. England would still rule you. She would rule you through her capitalists, through her landlords, through her financiers, through the whole array of commercial and individualist institutions she has planted in this country..."

Deze regels moeten ons doen beseffen dat de Ierse onafhankelijkheid eigenlijk een farce is geweest en dat wij hier in Vlaanderen helemaal nog niet ver staan in de verovering van onze vrijheid. De onderdelen van het Belgisch federalisme die "Vlaams" heten, zijn in wezen nog 100% Belgisch. En "Belgisch" betekent: er wordt elders over uw lot beslist (en niet zeker in uw voordeel), in Frankfurt, Straatsburg, in Londen, Washington of New York, of het meest nog: in Parijs.

Onze strijd zal m.i. pas waardig resultaat hebben wanneer aan de volgende twee voorwaarden voldaan is:

- Vlaanderen moet volledige nationale soevereiniteit bekomen, uiteraard met complete territoriale integriteit, dus met Brussel erbij. De Vlaamse staat deconnecteert zich daarom van de schadelijke circuits van het mondiaal kapitalisme en zet structuren op die het nationaal belang dienen, met name de bevordering van de tertiaire economie in zijn particuliere, betoelaagde en publieke expressies.

- In de Vlaamse staat heerst er doorgedreven volkssoevereiniteit. Dit wil zeggen dat tegenover de Belgische bourgeois-democratie, de Vlaamse democratie veel breder zal zijn (economische, sociale en culturele democratie) en tevens veel dieper (mengvormen van representatieve met directe en basisdemocratie). Dit zal een decommodificatie van onze samenleving meebrengen - de Algemene Wil is baas over de publieke goederen en diensten - terwijl tevens particratie, bureaucratie, technocratie en neo-corporatisme uitgebannen worden.

Het zal een moeilijke strijd worden, waarvan het einde nog lang niet in zicht zal komen. Maar wij zij er de kerels niet naar om het vlug op te geven.

Voor wie "The Wind that Shakes the Barley" nog niet gezien heeft: je kunt hem kopen of huren op DVD. Da's geen in plat consumentisme verloren geld.