Nummer 148


Sociaal | juni - juli 2009


Volkssoevereiniteit, niet zonder economische hefbomen... (Miel Dullaert)<< Nummer 148

Onafhankelijkheid bepleiten en de economie overlaten aan het "winstautisme" van aandeelhouders en managers is als pleiten voor zomerse temperaturen op de Noordpool. Tot wat dit geleid heeft leert ons de huidige economische crisis. Echte volkssoevereiniteit kan niet zonder dat de natiestaat controle heeft op de essentiële economische hefbomen.

Een verheugend verschijnsel van de huidige economische crisis is dat de nationale staten terug van weg geweest zijn na dertig jaar neoliberale overheidsfobie. Neem de Vlaamse parlementsverkiezingen van 7 juni jl. Heeft Vlaanderen sociaal-economisch rechts gestemd? De winnende CdD&V en NVA onderscheiden zich van de verliezende rechtsliberale VLD en LDD en het solidaristische VB, als partijen die aan de staat een actieve rol toebedelen in de "vrije markt" als stabiliserende factor voor het regime. Ze neigen eerder naar het "Rijnlandmodel" met daartussen vele schakeringen, tot men terecht komt bij het ruige Angelsaksische type, dat met deze crisis zijn failliet bewezen heeft.

In de huidige turbulenties treedt de staat vandaag op om de op hol geslagen geprivatiseerde economie uit het slop te halen met belastingsgeld.. De crisis zal dus worden betaald door de bevolking middels werkloosheid, inleveringen, inflatie en belastingsverhogingen. Liberale economen leggen zelfs tijdelijk hun dogma's opzij als het systeembelang in het geding is en pleiten voor tijdelijke nationalisering. Het conflict tussen het geprivatiseerde karakter van de economie en het maatschappelijke belang is eigen aan het systeem. In scherpe crisissen kan dat conflict de staat soms dwingen verder te gaan dan louter reddingsboei te zijn. De rol van de staat is dus essentieel voor het economische patrimonium en de volkswelvaart.

In het eldorado van het private kapitalisme, de Verenigde Staten, is het conflict zo catastrofaal dat president Barack Obama erdoor werd verkozen en nu gedwongen wordt tot het nationaliseren van het grootste multinationaal bedrijf: General Motors(GM). Michael Moore, de Amerikaanse documentairemaker filmde in 1989 Rogier & Me over de verhuis van GM naar lage loonland Mexico die zijn geboortestad Lint in Michigan vernielde. Nu, na 30 miljard dollar inbreng van de Amerikaanse staat en in ruil voor 60% aandelen is Michael Moore blij: "Het lijk van GM is nog niet koud, maar ik voel me blij. Ik ben blij omdat u en ik en de rest van Amerika nu een autobedrijf bezitten. Het bezit de industriële ervaring en de arbeiders om alternatieve energie, en de transportmiddelen van de 21e eeuw voor de VS te produceren zoals hogesnelheidstreinen, stedelijke treinen en trams, energiezuinige bussen en auto's, hybride of elektrische wagens,"(cfr. DM, 2 mei jl.). President B. Obama deed wat nog nooit gebeurd was: hij veroordeelde voor miljoenen Amerikanen op tv de wanprestaties van het topmanagement van GM en prees de arbeiders die geen schuld hebben aan de crisis.

In Vlaanderen kennen we ook een crisis in de autoassemblage. De managers kloppen aan bij de Vlaamse regering voor financiële steun. Autodeskundigen pleiten ervoor om de autoassemblage in Vlaams beheer te nemen, in plaats van geld te stoppen of leningen te waarborgen volgens de grillen van een multinational waaraan je niks te zeggen hebt (cfr. Opel en de overname door het Canadese industriebedrijf Magna en Russische investeerders). Autodeskundigen stellen de oprichting voor van een zogenaamde 'Flanders Assembly'. Met zulk initiatief zouden vervoermiddelen van de toekomst kunnen geproduceerd worden.

Bart De Wever (NVA) verklaarde tijdens de kiescampagne in een debat op televisie dat de grootste staatshervorming die Vlaanderen recent gekend heeft de overdracht was van essentiële bedrijven zoals Electrabel en Fortis naar resp. het Franse GDF-Suez en BNP-Paribas. Zodat we a.h.w. een kolonie zijn geworden van de Franse staat, zegde de discussiant terecht. De Vlaming betaalt zich blauw, terwijl Parijs incasseert. De elektriciteitstarieven van Electrabel behoren tot de hoogste in Europa. Samen met de stijgende armoede in Vlaanderen maakt dit dat het aantal Vlaamse gezinnen dat hun factuur niet meer kunnen betalen sterk toeneemt. Bij Eandis dat zowat 80% van de elektriciteitsverbruikers bedient in Vlaanderen zijn er de eerste vijf maanden van dit jaar 8.500 klanten met betalingsmoeilijkheden bijgekomen. In heel 2008 steeg het aantal sociale klanten in moeilijkheden met 6.900 tot 75.369, de grootte van een regionale Vlaamse stad.

De strooptocht van buitenlandse bedrijven in Vlaanderen is ver uitgedijd en beperkt zich niet tot Frankrijk. Indertijd werd Telenet opgericht, om het monopolie van het Belgische Belgacom te doorbreken en een Vlaams bedrijf op te richten. En wat is er gebeurd? Het monopolie werd wel doorbroken maar Telenet is onder controle gekomen van het Amerikaanse Liberty Global. De ene duivel werd uitgedreven en een andere kwam in de plaats. In het drama van Lernout & Hauspie vielen de interessante brokken van het spitstechnologische spraakbedrijf na een uitgelokt (?) faillissement in handen van de Amerikanen... Hetzelfde gebeurde met hoogtechnologische bedrijven die absolute toptechnologie tot stand brachten in en rond de KULeuven. Het bedrijf Icos bijv. is de top in inspectiesystemen voor computerchips. Ubizen is de top in internetbeveiliging. Icos kwam in 2008 in handen van KLA-Tencor, een sectorgenoot uit het Amerikaanse Sillicon Valley en Ubizen werd na een catastrofale beursgang voor een spotprijs overgenomen in 2005 door het Amerikaanse Cybertrust. En dat alles onder de stimulans van Dhr. Roger Oosterlinck (ex-rector van de KUL, technocraat die nauw betrokken is bij deze bedrijven). Begin juni 2009 werd aangekondigd dat het technologiebedrijf Metris (ook een wereldtopbedrijf in meettechnologie voor controles in de automobiel- en luchtvaartsector) zal worden overgenomen door het Japanse Nikon. Het zijn allemaal verhalen van een afwezige Vlaamse staat die actief stuurt en optreedt.

We zouden lang kunnen doorgaan met het lijstje van hoogwaardig Vlaams economisch patrimonium dat de jongste jaren in handen is gekomen van buitenlandse groepen.

Sommigen zullen zeggen dat dit nu eenmaal het lot is van een kleine natie zoals Vlaanderen. Maar dit argument houdt geen steek. Kijk naar landen met een vergelijkbare ontwikkeling die bekwaam zijn hun economisch patrimonium in eigen handen te houden zoals bijv. het Finse Nokia en het Zweedse Ericsson. Gilbert Declerck, topman van het Leuvens technologiecentrum Imec stelt het duidelijk: "een Vlaams Nokia is mogelijk" (DM, 6 juni jl.). Maar België ligt niet wakker van een Vlaams Nokia. Dat kan alleen in een Vlaamse Staat van het Scandinavisch- of Rijnlandtype. Zelfs de bank van 'hier' KBC ontwikkelde zich tot een internationale speler. Maar door eenzijdige fixatie op kortetermijnwinsten en een afwezige overheid, is deze bank in de lagere afdeling terecht gekomen. Ze moest gaan bedelen bij de vrienden in de Vlaamse regering die voorlopig redding brachten voor de aandeelhouders, met het risico dat, als het verkeerd gaat, de Vlaamse belastingbetaler het gelag betaalt......

Waar Vlaanderen in vorige eeuw een worsteling heeft gevoerd om zijn plaats in de Belgische constructie te veroveren, is deze constructie vandaag een moeras geworden met een wirwar van grijze zones en bevoegdheidsconflicten over het economische beleid, met een machtige francofone elite die een stevige poot in huis heeft in de Vlaamse energie- en financiële markt en een inlandse elite die aansluit op de as Bruxelles-Paris.

We snijden hier een probleem aan dat oud is maar meer dan ooit actueel. Begin vorige eeuw maakte Lodewijk De Raet over Vlaanderens 'economische zelfstandigheid' een beschouwing waarin hij een sterke Vlaamse Staat als de natuurlijke tegenpool en tegenmacht beschouwde van de grote economische machten op Belgisch vlak en daarbuiten.

Nochtans bestaan in de Vlaamse Beweging en arbeidersbeweging voorstellen die interessant zijn om die tegenmacht op te bouwen, als ze maar politiek zouden vertaald worden. Naar aanleiding van de Bankencrisis bestaat er een brede consensus in het links- rechts spectrum van Vlaams nationalisten, de vakbonden, groenen, centrumpartijen dat er strenge overheidsregulering moet komen. Sommigen stellen zelfs de oprichting van een publieke bank voor. Het ABVV noemt het een "openbare spaarbank", het Vlaams Belang bijv. stelt een "Vlaamse Volksbank" voor (naar analogie met de ASLK). Ze hebben het beide min of meer over hetzelfde maar ook hier snijdt de Belgische constructie de mogelijke Vlaamse consensus doormidden. Een soeverein Vlaanderen mag geen armenhuis worden (nu al 15% onder en juist boven de armoedegrens) met een rijke midden- en bovenlaag, maar moet de algemene volkswelvaart realiseren Daarvoor moeten essentiële onderdelen van het sociaal-economisch weefsel en bevoegdheden in Vlaamse handen (terug)komen. Een Vlaamse staat moet dan niet op bedevaart naar Detroit gaan, Moeder Theresa spelen of jongleren met belastingsgeld. Hij moet een sturende sleutelrol spelen en niet achter de feiten aanhollen.