Nummer 149


Feesten van Baskenland inzet van politieke strijd | september 2009


Baskische regering wil ETA uit het straatbeeld (Bernard Daelemans)<< Nummer 149

Met een spectaculaire bomaanslag in Burgos, waarbij de hele flank van een woonkazerne van de Guardia Civil werd afgereten, vierde de ETA op 30 juli zijn vijftigste verjaardag. Daarbij vielen als bij mirakel slechts 65 gewonden. In de dagen nadien volgden enkele bomaanslagen op Mallorca, nabij een kazerne en in een restaurant van het toeristische Palma. Twee Guardia Civiles vonden de dood. De Spaanse koning en koningin brachten in die periode op Mallorca hun vakantie door. Inmiddels spaart de nieuwe Baskische regering, waar de nationalisten voor het eerst geen deel meer van uitmaken, kosten nog moeite om de openbare ruimte te vrijwaren van ETA-gezinde uitingen. De Ertzaina (Baskische politie) werd ingeschakeld om affiches te verwijderen en charges uit te voeren tegen verboden betogingen. De links-radicale Basken geven zich echter niet gemakkelijk gewonnen.

De hele actie van de Baskische regering is gericht op delegitimatie van de ETA. Wie al eens een vakantie doorgebracht heeft in Baskenland weet dat tot in de kleinste dorpen de straten versierd zijn met spandoeken en kleurrijke affiches in het teken van de Baskische strijd. De zomerfeesten in alle steden en dorpen zijn een uitlaatklep waar links-radicale militanten in hun element zijn. Her en der is het ETA-logo te zien, met de bijl en de slang (de bijl staat voor het gewapend verzet, de slang voor de politieke actie). De solidariteit met de ETA-gevangenen wordt uitgedrukt door het uithangen van hun portretten in de sympathiserende bars, op straat, soms zelfs aan het balkon van het gemeentehuis (vaak op initiatief van het gemeentebestuur zelf). Bij gelegenheid van de feestelijkheden zijn er ook altijd kleine en grote politieke meetings in het teken van Baskische onafhankelijkheid, voor amnestie of tegen de foltering van gevangenen en tegen het spreidingsbeleid dat de Spaanse overheid ten aanzien van de ETA-gevangenen voert (in strijd met de wet worden ETA-gedetineerden op grote afstand van Baskenland gevangen gezet, soms tot op de Spaanse enclaves in Marokko, Ceuta en Melilla, of tot op de Canarische eilanden toe). Niemand lijkt aanstoot te geven aan deze ingeburgerde gewoontes.

Maar de Baskische regering wil daar nu komaf mee maken: "We hebben de tortilla omgedraaid!", aldus een misschien ietwat voorbarige Baskische regeringsleider Patxi López (socialistische partij), die door de Aartsrivalen van de Partido Popular aan een nipte meerderheid werd geholpen, nadat de links-radicale nationalisten van Batasuna buiten de wet gesteld waren en dus niet meer aan de verkiezingen konden deelnemen. De gematigde christen-democratische nationalisten (PNV) werden voor het eerst sinds het bestaan van de Baskische instellingen naar de oppositiebanken verwezen.

Blijkens de Euskobarometer (Baskisch opinie-onderzoek) zou nochtans 61% van de Basken deze coalitie verwerpen. Dat is vanzelfsprekend het geval bij de Baskische nationalisten, maar ook bij ongeveer een derde van de socialistische kiezers. Volgens dezelfde peiling zouden drie op vier Basken het geweld verwerpen als politiek actiemiddel, maar toch één op tien vindt het geweld geoorloofd. De bisschop van Bizkaia haalde nog een andere studie aan, waaruit blijkt dat onder de jongeren zelfs 15% achter het politiek geweld staat. Meer dan de helft van de Basken zijn dan weer tegen de uitsluiting van Batasuna van de verkiezingen.

Een opdoffer voor de entourage van Batasuna is dat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg geen graten ziet in het partijverbod dat Madrid aan Batasuna en andere partijen heeft opgelegd. We komen hierop terug in een volgende editie.

López liet prompt de Spaanse vlag heisen aan het paleis Ajuria Enea van de lehendakari (minister-president) in Gasteiz (Vitoria), en andere regeringsgebouwen. De hele top van de Baskische openbare omroep werd vervangen. De Baskisch-hatende krant El Mundo triomfeerde toen de weerkaart op de Baskische televisie vervangen werd: in plaats van de 'nationalistische' weerkaart met de 7 historische provincies kwam er nu een 'institutionele' weerkaart waarop de administratieve grenzen tussen het Baskisch Gewest, de autonome provincie Navarra en de Frans-Baskische gebieden scherp getrokken zijn. El Mundo verheugde zich ook over de nieuwe berichtgeving, naar aanleiding van de dodelijke aanslag op Mallorca, omdat ruim aandacht besteed werd aan de begrafenisplechtigheid van de ETA-slachtoffers en aan de manifestaties van de verenigingen van slachtoffers van het ETA-geweld.

De ether laat zich echter makkelijker beheersen dan de straten van Baskenland. In juli slaagden onbekenden erin zich bij nacht over de hekkens rond de tuin van de deputatie van Bizkaia in Gernika te werken, de bewakers te verschalken, de Spaanse vlag te kapen en terplekke in brand te steken. Het gebouw van de deputatie in Gernika heeft een hoge symboolwaarde. Al sedert de middeleeuwen moesten de Spaanse vorsten hier trouw komen zweren aan de Baskische vrijheden bij de eik van Gernika.

Tientallen manifestaties werden door de Baskische autoriteiten of door de Audiencia Nacional in Madrid verboden, omdat ze een risico inhielden dat het terrorisme zou verheerlijkt worden. De verbodsbepalingen werden echter genegeerd door verenigingen als 'Pro Amnistia' en 'Etxerat' die opkomen voor amnestie voor de ETA-gevangen en voor de terugkeer van de Baskische gevangen naar Baskenland. Op verschillende plaatsen, met name ook in San Sebastian en Bilbao gaf dit aanleiding tot rellen en gewelddadige confrontaties tussen betogers en Ertzaina, die in San Sebastian zelfs rubberkogels gebruikte.

Net als elders werden ook de feesten van Bilbao door onlusten ontsierd. Het begon al met de aanwijzing van de 'tuxpinera', de vrouw die de eer te beurt valt om de vuurpijl ('txupinazo') af te vuren als startschot voor de feestelijkheden. Dat was Sonia Polo, zus van een ETA-gevangene, tot grote woede van de Spaansgezinde oppositie (PSOE en PP) in Baskenlands metropool. Beide partijen besloten hun kat te sturen naar de openingsceremonie van de feestelijkheden. Op het stadhuis van Bilbao kwam enkel dagen later een brief toe met een kogel en de foto van Polo, gericht aan de verantwoordelijke voor de feestelijkheden.

Ordestrijdkrachten van de Ertzaina (een vijftigtal) rukten uit in strijduitrusting om, daags voor de txupinazo alle portretten van ETA-gevangenen te verwijderen uit verschillende van de tentjes rond het grote plein waar de feestelijkheden plaatsvinden. De actie trok de aandacht van feestvierders in klederdracht die de politiemannen uitdaagden en rondedansjes maakten om hen belachelijk te maken. Er ontstond algauw een volkstoeloop en steeds meer mensen voegden zich in de menigte om te dansen, te zingen of toe te juichen. De Ertzaina's bleven er onverstoorbaar bij en trokken zich terug nadat de affiches verwijderd waren. Achttien personen werden aangeklaagd wegens verheerlijking van het racisme. Nog veertien anderen ondergingen een identiteitscontrole.

Drie dagen later waren de straten van het stadscentrum alweer getooid met portretten van Etarra's en werd er door honderden mensen betoogd, waarbij pro-Eta slogans werden gescandeerd. De politie werd bekogeld met flessen en opende het vuur met rubberkogels. Ze kon echter niet beletten dat de betogers over de stad uitzwermden en amok maakten.

Het kat-en-muisspel met de affiches bleef de hele zomer duren. Vindingrijke militanten vervaardigden rasters waarmee ze de gelaatstrekken van de plaatselijke ETA-gevangenen van Santurzi met verf op de muren van de stadswijk Mamariga konden schilderen. Niet één muur werd gespaard.

Ook werden twee café-uitbaters uit Irunea (Pamplona) in beschuldiging gesteld omdat ze de portretten van lokale ETA-gevangen uithingen boven hun toog (zoals al jaar en dag gebruikelijk is in de militante kroegen in heel Baskenland). Ze weigerden ook een gevolg te geven aan het politiebevel om de portretten te verwijderen. Ze werden voorgeleid in Madrid bij de Audiencia Nacional. Omdat ze inmiddels toch de portretten verwijderden mogen de cafés open blijven. Eén van beide uitbaters verving de persoonsportretten door anonieme silhouetten. Hoewel de openbare aanklager daar geen genoegen mee kon nemen, erkende de rechter dat dit niet kan aanzien worden als 'verheerlijking van het terrorisme'. De cafés mogen open blijven, maar de uitbaters riskeren toch een celstraf tot drie jaar.

Ook in Gernika werden de feestelijkheden verstoord. Omdat de Audiencia Nacional alle betogingen ten voordele van de gevangenen had verboden, besloot het stadsbestuur om de openingsrede voor de feesten en de traditionele fanfaredéfilé na de txupinazo af te gelasten. In plaats daarvan traden militanten aan met portretten van gevangenen die leuzen scandeerden voor amnestie en de vrijlating van de gevangenen. Nadat de hoogwaardigheidsbekleders het balkon van het stadhuis hadden verlaten werd hun plaats ingenomen door de betogers onder applaus uit het publiek. De Ertzaina greep niet in, maar wel enkele dagen om de verboden betoging uiteen te drijven.

Tijdens de charges geraakten negen agenten gewond. Vier mensen werden aangehouden. De burgemeester van Gernika beschuldigde de Ertzaina ervan de sociale onlusten uit te lokken in plaats van de orde te dienen. Volgens hem bracht het brute optreden van de politie argeloze feestvierders in gevaar die niets met de incidenten te maken hadden.

In Hernani werd op bevel van de Audiencia Nacional zowaar een voetbalmatch en een partijtje kaarten verboden, omdat de initiatiefnemers banden zouden hebben met het verboden Askatasuna en voornemens zouden zijn het evenement aan te wenden om steunbetuigingen aan de ETA te uiten.

Aan het einde van de zomer presenteerde de Baskische minister van binnenlandse zaken, Rodolfo Ares, een voorlopig bilan. Er werden dit jaar 1.056 betogingen georganiseerd in Baskenland, waarvan 460 door links-radicale nationalisten. Daarvan werden er 11 verboden en 33 werden gelast wijzigingen van uur of plaats door te voeren. 25 betogingen hielden zich niet aan de opgelegde voorschriften (verbod of wijziging van plaats of uur). Er werden 160 gevallen opgetekend van 'verheerlijking van het terrorisme'. Deze incidenten werden gerapporteerd aan de Audiencia Nacional. 32 mensen werden daarbij administratief voorgeleid of aangehouden. Er waren 24 straatincidenten (kale boroka) tegen 29 vorig jaar. Daarbij werden 27 mensen voorgeleid of aangehouden. De minister stelde dat de regering het voornemen heeft de strijd tegen het ETA-ideeëngoed voort te zetten maar deed ook een oproep aan de burgers om de oorden waar portretten van gevangenen hangen niet te betreden en er niets te consumeren.

Het is zeer de vraag of de beoogde 'delegitimatie' van ETA met dit beleid kan bereikt worden. Inmiddels heeft El Mundo een nieuw objectief uitgetekend om het nationalisme in Baskenland te bestrijden: de geschiedenisboeken en atlassen die gangbaar zijn in het Baskisch onderwijs en bijna allemaal de 'zeven provincies van Euskal Herria' als ijkpunt hebben in plaats van Spanje, en voorbijgaan aan de opdeling van Baskenland tussen Frankrijk en Spanje en binnen Spanje tussen het Baskisch Gewest en Navarra.