Nummer 152


Nieuws uit het derde gewest en zijn riante omgeving | december - januari 2009


(Euro-)Brussel-kroniek (Bernard Daelemans)<< Nummer 152

Zenneleed

"Een duurzame ontwikkeling van het gewest ten dienste van de Brusselaars", dat is de officiële titel van het regeerakkoord dat aan het begin van de zomer werd goedgekeurd door de zes Brusselse coalitiepartners (PS, Ecolo, CDH, VLD, CD&V en Groen!). Het woordje 'duurzaamheid' duikt ongeveer op elke bladzijde van het 85 pagina's tellende document op, want milieuzorg vormt één van de vijf grote uitdagingen voor de nieuwe bestuursploeg, die van Brussel "een model inzake duurzame ontwikkeling" wil maken en zijn vooruitstrevend beleid ter zake zelfs wil uitdragen "ter promotie van het internationaal imago van het Gewest." In hoofdstuk 3 staan de initiatieven opgesomd om "een kwalitatief hoogstaand stedelijk leefmilieu" tot stand te brengen. Daar vinden we nog de ronkende titels "voor een duurzaam waterbeleid" en "de overheid geeft het voorbeeld". In het regeerakkoord wordt zelfs gewag gemaakt van een plan om de Zenne terug open te gooien en de rivier aan de Brusselaars terug te geven.

We weten nu wat al deze ronkende beloften waard zijn. Terwijl een conflict met het verzelfstandigde waterzuiveringstation 'Aquiris' reeds geruime tijd aansleepte met als inzet de technische kwestie van zand en puin uit de Brusselse riolen die het goed functioneren van de gloednieuwe installatie dreigde te hypothekeren, had minister Evelyne Huytebroeck (Ecolo) het te druk met het voorbereiden van de klimaattop van Kopenhagen. Daardoor had ze geen tijd om haar collega's in de Brusselse regering te informeren, noch het parlement te briefen, noch het omliggende Vlaams Gewest op de hoogte te stellen van de problemen die op til waren. Zelfs toen de zuiveringsinstallaties waren stilgelegd bleef het oorverdovend stil. Tot de bevolking aan de Zenne-oevers onraad rook, en de Vlaamse regering, de stad Vilvoorde en de gemeente Zemst Aquiris en het Brussels Gewest voor de rechter daagden. Dank zij een rechterlijke beslissing draait het zuiveringsstation weer, maar de aangerichte schade is niet te overzien.

Geen ontslag voor Huytebroeck

Ambitieus zijn mag, maar misschien is een beetje bescheidenheid voor de Brusselse bestuurders meer op zijn plaats. Dat het zolang duurde eer het waterzuiveringstation Brussel-Noord er gekomen is, pas twee jaar geleden, is al een schande op zich. Al die tijd werden via de Zenne ook de Rupel en de Schelde vergiftigd. Vanaf één januari wordt de Brusselse bevolking nu ook verplicht om zijn afval te sorteren, iets wat in Vlaanderen al decennia een vanzelfsprekendheid is. De nalatigheid van de Brusselse regering inzake het waterbeleid strekt alvast helemaal niet tot voorbeeld aan de bevolking, voor zover die daar al iets over vernomen heeft, want de Franstalige pers is pas heel laat met het nieuws gekomen, terwijl de Vlaamse media al dagen rood alarm sloegen en de banbliksems aan het adres van minister Huytebroeck niet van de lucht waren.

Maar niets daarvan: Franstalige ministers nemen nooit ontslag. Geen enkele Franstalige partij eiste dit trouwens. De minister is zich blijkbaar van geen kwaad bewust. De houding van de Vlaamse collega's Van Raes, Grouwels en De Lille was ongelofelijk lauw. Het parlementair debat was mak. N-VA-parlementslid Paul De Ridder was gelukkig zo alert geweest om als eerste (Vlaamse) oppositiepartij het ontslag van de minister te vorderen, maar werd daarin enkel bijgetreden door het VB. De SP.A (in Brussel ook in de oppositie) loste de rol. Nog goed dat minister-president Charles Picqué de flair had om zich bij Vlaams minister-president Kris Peeters te verontschuldigen. Men zou nog haast gaan denken dat de Brusselaars het nog steeds helemaal normaal vinden om neer te zien op Vlaanderen, zijn taal (zie boycot taalwetten) en zijn boerenvolkje.

Het is niet de eerste keer dat Brussel op een dergelijke schaal blundert: herinner u de giftige rookpluim door een brand op een oude industriële site enkele jaren geleden die tot zelfs in Duitsland reikte, maar ook toen kende de Brusselse gouverneur het telefoonnummer van Vlaanderen niet. De reactie die de Vlaams-Brusselse organisatie 'BRAL' (Brusselse Raad voor het Leefmilieu) op TV-Brussel ten beste gaf was dan ook zonder meer verbijsterend: volgens BRAL is vooral Vlaanderen verantwoordelijk voor het gebrek aan communicatie en overleg tussen Brussel en Vlaanderen. De vereniging vergeet blijkbaar dat de zeldzame samenwerkingsakkoorden tussen beide gewesten (bijvoorbeeld inzake werkgelegenheid) er bijna allemaal zijn gekomen na lang Vlaams aandringen.

De Brusselse regering heeft zijn reputatie als geloofwaardig beleidsniveau zeer zware schade berokkend. Daarmee is de positie van Brussel in eventuele gesprekken over de staatshervorming gevoelig verzwakt. Is het inderdaad wenselijk om aan dit Gewest, dat zich niet op een ernstige manier van zijn taken kwijt nog meer bevoegdheden en middelen toe te spelen? De vraag stellen is ze beantwoorden.

Groen! wordt dupe van Zenneschandaal

In De Standaard van 19 december haalt Bart Brinckman Groen! door de mangel, nu de partij zich zozeer gelieerd heeft met haar Franstalige geestesgenoten van Ecolo dat een geloofwaardige opstelling tegen de blunderende minister achterwege blijft: "Steevast liep Groen! compleet verloren. De feiten wegen niet alleen zwaar, ze raken ook haar core business. Groen! zou als eerste het ontslag van de betrokken minister hebben geëist wanneer het niet om een 'soortgenoot' ging. Om een onbegrijpelijke reden durfde haar voorzitter het dossier niet scherp te stellen. De 'aangedane' groenen lieten de politieke sanctionering over aan de Brusselse instellingen waar hun vertegenwoordigers het spel soft speelden. Nooit riep Groen! partner Ecolo tot de orde. Koketteren met een samenwerking lijkt sympathiek, maar Wouter Van Besien leek niet te beseffen dat Groen!, gezien de grote fall-out in Vlaanderen, meer schade lijdt dan Ecolo. (...) De dode vissen in de Zenne zullen de groenen voor jaren achtervolgen. Dit weekend landt de VN-klimaatconferentie in Kopenhagen. Het zou de bekroning moeten worden van de manier waarop het milieugedachtegoed de wereld veroverde. De groenen toonden zich hierover de jongste weken onverbiddelijk. De Vlaamse ambities moesten hoger. Hautain verwees de partij naar de engagementen van Evelyne Huytebroeck. Brussel durfde tenminste. (...) Ooit trok voorvrouw Mieke Vogels naar de Antwerpse kiezer met de slogan: Vogels in het stadhuis, vissen in de Schelde. Een partij die veel van de overheid verwacht om ons gedrag te normeren, kan niet toestaan dat vertegenwoordigers van die overheid zwaar onder de lat gaan. Zelfs niet als het om het eigen volk gaat."

Buiten Brussel houdt de wereld op

Ook gewezen Vlaams minister van Brusselse aangelegenheden Bert Anciaux roert de trom naar aanleiding van het Zenneschandaal. Over Huytebroeck schrijft hij in een opiniebijdrage in De Standaard:: "Deze minister (...) speelt gewoon de rol van een in deux-pièce gehulde belle de jour. Haar glamour als ganzenveren, waarop elke kritiek parelt maar niet doordringt. Gelukkig, zo wil ik dan denken speelt zij in het clubverband van haar regering... en daar zal de ernst toch doorwegen. Zitten daar ook geen groene, blauwe en oranje excellenties... die toch nog ergens een bekommernis voor Vlaanderen moeten koesteren. Wat een pedagogisch optimisme! Zojuist hoor ik mevrouw Huytebroeck op de radio. Ze verwoordt haar grote verwondering, in onberispelijk Frans. Ze vraagt zich af waar het probleem zich zou kunnen bevinden. Hoogstens, misschien, iets te laat gecommuniceerd? En neen, er is geen zweem van twijfel of kritiek vanwege haar collegae. 'Démission?... Hoe komt u daarbij, zou het in het Nederlands klinken. De solidariteit binnen de Brusselse Gewestregering ontroert, maar beroert mijn gemoed. (...) Hier wordt plots ijzingwekkend duidelijk dat deze Brusselse cenakels zich zelfs niet meer kunnen inbeelden dat er rondom hen nog een echte wereld zou bestaan. Hun aandacht zit hopeloos gevangen in hun eigen wereldje, enkele vierkante kilometers groot. Tunnelzicht, ultieme myopie, de werkelijkheid beperkt tot de eigen navel." In zijn opiniestuk pleit Anciaux voorts nog voor een hervorming van de Brusselse instellingen en met name voor een fusie van de 19 gemeenten.

'Bof, ça découle vers la Flandre'

Ook auteur Geert van Istendael doet een boekje open over de Zenne-kwestie. In De Morgen schrijft hij: "In 1867 gaf Koning Leopold II de eerste spadesteek voor de overwelving van de Zenne. Het zou het levenswerk worden van de jonge, briljante, liberale burgemeester Jules Anspach. De Zenne ws een probleem. Het was om te beginnen een open riool. Ruik even aan deze beschrijving van de grote romancier Camille Lemonnier: "Houten erkers hingen boven het slijkerige water, overal staken afvoergoten naar beneden waaruit het zeepwater van de bewoners wegdroop... Klodders dik, gelig schuim kleefden aan de spuideuren, bij de fabriekjes hing trillende hete damp, overal dreven trage slierten olie op het water...

Het was niet vreemd een hondenkreng met gezwollen buik voorbij te zien drijven tussen keukenresten mee met de stroom van het dikke, vettige water. Meer dan eens trad de rivier buiten haar oevers en besmette het drinkwater. Het gevolg was steevast een cholera-epidemie. In 1866 vielen er bijvoorbeeld vierduizend doden. Ik begrijp dus waarom Anspach zo snel mogelijk van de Zenne afwilde. Maar hij heeft Brussel wel van zijn levend water beroofd. De stad werkte samen met een Brits privébedrijf The Belgian Public Works Company. Al in 1868 gaat de zaak bankroet. Twee conclusies: de privésector werkt niet efficiënter dan de overheid, honderdeenenveertig jaar geleden niet, vandaag niet. En je kunt een rivier niet wegmoffelen, vroeg of laat neemt het water wraak.

Sinds België bestaat, bedreef Brussel twee onvergeeflijke zonden. Brussel heeft zijn levend water begraven en Brussel heeft hardnekkig geprobeerd zijn levende taal te begraven. Het tweede kwaad is tenminste even zwaar als het eerste. (...) De vuile historie van het zuiveringsstation is een episode in het drama van een stad die zich afgesneden heeft van haar ommeland. En van de weeromstuit is het ommeland, Vlaanderen, die stad beginnen te haten. (...) Jarenlang was de minachting voor de Vlamingen en hun taal tastbaar, in brede politieke kringen, van links tot rechts. Toegepast op de vuile Zenne hoorde je meer dan eens deze onvoorstelbare zin: 'Bof ça découle vers la Flandre' (...) Brussel en Vlaanderen zijn tot elkaar veroordeeld. Het is samen pompen of samen verzuipen."

VUB wil 'Vlaamse enclave' zijn

In Brussel Deze Week breekt VUB-rector Paul De Knop een lans om het Universitair Ziekenhuis van de vrijzinnige universiteit in Jette te bevrijden van het ingewikkelde regelgevende kader waar het in gevangen zit. Het UZ Brussel zoals het tegenwoordig heet is het enige volledig Vlaamse ziekenhuis in de hoofdstad. Het is een academisch ziekenhuis net zoals Erasme (ULB) in Anderlecht en Saint-Luc (UCL) in Sint-Lambrechts-Woluwe. Als onderdeel van een universiteit valt het ziekenhuis onder de wetgeving van de Vlaamse Gemeenschap, die ook nog eens bevoegd is voor preventieve gezondheidszorg. Maar gezondheidszorg is ook nog voor een groot stuk federale materie en ook het Brussels Gewest (de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie) heeft een aantal bevoegdheden op dit vlak. "Enkele voorbeelden: voor preventietaken zoals screening van borstkanker is de Vlaamse Gemeenschap bevoegd, voor het Brussels Gewest fungeren we als expertisecentrum en onze behandelingen van borstkanker zijn dan weer federaal. Bij de organisatie, erkenning en financiering van ons ziekenhuis hebben zowel de federale overheid, de Vlaamse Gemeenschap als het Brussels Gewest een vinger in de pap. Ook onderzoek en innovatie zijn een bevoegdheid van de Vlaamse Gemeenschap, het Brussels Gewest en de federale overheid (bijvoorbeeld via het Nationaal Kankerplan). De doelstellingen en de dynamiek van deze drie overheidsinstanties zijn totaal verschillend en dat maakt het leven er beslist niet makkelijker op", zo schrijft de rector.

Het belang van het ziekenhuis van de VUB voor de Brusselse Vlamingen kan maar moeilijk onderschat worden. Het is het enige ziekenhuis in de stad waar men zeker en ten allen tijde in het Nederlands terecht kan. Het ziekenhuis vangt jaarlijks 27.000 gehospitaliseerde patiënten op en doet evenzoveel dagopnames. Het voert jaarlijks een half miljoen raadplegingen uit en kent 65.000 spoedcontacten. Het ziekenhuis heeft een uitstekende reputatie, zodat 40% van de patiënten Frans- of anderstalig zijn. Hoewel het niet verplicht is, vangt het ziekenhuis Franstalige patiënten in hun taal op. Een dergelijk niveau van tweetaligheid wordt in de 'officieel tweetalige' ziekenhuizen van de hoofdstad helaas niet gehaald. In tegenstelling tot het Nederlandsonkundig personeel van de 'tweetalige' ziekenhuizen, krijgt het VUB-personeel geen tweetaligheidspremie.

De regelgeving van de Vlaamse gemeenschap is op zijn zachtst gezegd niet op de precaire situatie van de Brusselse Vlamingen toegesneden. Door lineaire bezuinigingscriteria was de VUB, als kleinste Vlaamse universiteit jaren terug al verplicht om zijn faculteit tandheelkunde te sluiten. Daardoor ontstond een recruteringsprobleem voor het tandheelkundig instituut dat verbonden is aan het VUB-ziekenhuis. Een nieuwe bezuinigingsronde dreigt ertoe te leiden dat dit instituut moet gesloten worden. Er vinden jaarlijks 30.000 behandelingen plaats. "Onze patiënten zullen nu in het Frans hun tanden moeten laten trekken." Ook de toekomst van de medische faculteit is niet zeker. Een kleine terugval van het aantal studenten kan de sluiting van de faculteit voor gevolg hebben. En Brussel heeft al een alarmerend tekort aan Vlaamse huisartsen.

Ook van de kant van de Brusselse autoriteiten moet de VUB niet al te veel verwachten. Het Brussels Gewest heeft pakken geld uitgegeven om het ULB-ziekenhuis Erasme van een metroverbinding en een oprit naar de Grote Ring te voorzien. Maar na jaren gepalaver moet de eerstesteenlegging voor de snelle tramverbinding van het UZ Brussel met het stadscentrum nog gebeuren. De gemeente Jette heeft dit project jaren gesaboteerd. Er komt nu toch een pendelbusje naar het treinstation van Jette. "Maar voor dit eenvoudige pendelbusje (...) zullen vier en mogelijk zelfs zes Brusselse, Vlaamse en federale excellenties hun zegen moeten geven."

Aan de VUB zijn ze het een beetje beu. Ze wil een bijzonder statuut voor het ziekenhuis als 'Vlaamse enclave' in het Brussels Gewest.

Grouwels wil 'strategisch denken'

In onze vorige editie plaatsten we ernstige vraagtekens bij de uitlatingen van minister Brigitte Grouwels die niet bleek gekant te zijn tegen een Brussels belangenconflict omtrent B-H-V. De minister reageert in haar nieuwsbrief 'Zennestreken' als volgt:

"Grote woede bij vele Vlaamsvoelenden na de verklaring van minister Brigitte Grouwels omtrent de mogelijkheid dat de Franstaligen in verband met B-H-V ook in het Brussels Hoofdstedelijk Parlement een belangenconflict zouden uitroepen. Misschien moeten deze Vlaamsvoelenden eventjes nagaan waarom die idee onmiddellijk werd afgeschoten langs Franstalige kant.

Een stemming Franstaligen tegen Nederlandstaligen in het Brussels Parlement, zou het Franstalig afgrijzen ontkrachten tegen een dito B-H-V stemming in de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Strategisch denken blijft een zwak punt langs Vlaamse kant."

Goed gevonden, maar het lijkt ons dat de plotse haast van de Franstaligen (bij monde van Philippe Moureaux), zoals we reeds schreven, vooral ingegeven is door het gevoel dat ze alleen via een onderhandelde oplossing een aantal Vlaamse toegevingen kunnen in de wacht slepen. Straks nog een beetje dreigen met een institutionele crisis op enkele maanden van het Belgische voorzitterschap van de Europese Unie en de Vlamingen zullen wel weer zwichten... De toekomst zal het uitwijzen.