Nummer 19


Wales/Cymru | juni 1996


Een politieke geschiedenis van het Welshe democratische nationalisme: waarom nu zo sterk? (David Ferguson)<< Nummer 19

Na 17 jaar conservatief bewind is er in Wales een onloochenbare opleving van de Welshe identiteit en nationalisme. Dit komt tot uiting in verschillende sferen, en heeft niet enkel de conservatieve regering voor grote problemen geplaatst, maar ook de unitaire partijen in het algemeen in Wales.
Dit alles gebeurt in een Groot-Brittannië waar de conservatieven gedurende bijna 20 jaar geprobeerd hebben om de staat eindelijk zo ver te centraliseren, dat er geen oppositie meer kan bestaan op significatieve administratieve vlakken. Een dergelijke politiek heeft uiteraard als doel het einde van een eigen Welshe identiteit of een apart Welsh politiek gebeuren.

Toch is het de conservatieven niet gelukt. Integendeel. In de laatste honderd jaar zijn zij, samen met andere unitaire krachten (waaronder vele Labour-aanhangers) binnen en buiten Wales nooit met zo een succesvolle Welshe partij geconfronteerd. Waarom is die partij, Plaid Cymru, nu zo sterk?

Een stukje geschiedenis

Vooraleer ik die vraag beantwoord moeten we terugblikken op de recente Welshe geschiedenis. In 1962 deed Plaid Cymru-stichter Saunders Lewis een oproep aan de bevolking van Wales om hun taal en dus hun identiteit te redden. Aan zijn oproep werd snel gevolg gegeven door jonge mensen die Cymdeithas Yr Laith Cymraeg, een Welshe versie van het TAK, oprichtten. Met hun acties tegen eentalige Britse instellingen in Wales en de toenemende electorale slagkracht van Plaid Cymru werd de Labour-regering gedwongen om toegevingen te doen.

Zo werd in 1964 het Swyddfa Gymreig/Welsh Office geïnstalleerd met een eigen minister in het Britse kabinet. In 1967 kwam er ook een taalwetgeving, die 'officieel' Welsh en Engels gelijkstelde binnen het bestuur in Wales. Plotseling kwam er meer zendtijd in Wales voor Welshtalige programma's. Labour reageerde met deze maatregelen tegen de bedreiging die Plaid Cymru stelde voor zijn achterban in Wales.

Wanneer in 1974 Plaid Cymru voor het eerst 14% van de stemmen haalde werden heel snel nieuwe plannen uitgewerkt voor devolution, de overschakeling van administratieve en legislatieve competenties naar een regionaal niveau. De Labour-regering werkte tussen 1974 en 1979 verder aan haar plannen, want zij hadden Plaid Cymru en de Scottish National Party (SNP) samen met de Britse liberalen (die een federaal Groot-Brittannië nastreven) nodig om nog aan de macht te kunnen blijven.

De Labour-plannen leidden uiteindelijk tot het debâcle van 1979, waar de Welshe bevolking een onvolkomen vorm van zelfbestuur afwees. Zij deed dat deels om de ontevredenheid over de Labour-regering uit te drukken, deels omdat de plannen niet haalbaar waren en deels omdat Engelse krachten een massief offensief in de media voerden tegen elke vorm van lokaal bestuur. Slechts 11,8% van de stemgerechtigden sprak zich uit voor de plannen.

Na deze nederlaag zou het enkele jaren duren vooraleer de bevolking weer tot het besef kwam dat Wales een eigen parlement nodig heeft. Niettemin werd vanaf dat ogenblik een andere tendens merkbaar.

In 1982 werd er, na veel protest, en tegen de conservatieve regering in, eindelijk een Welshtalige televisiemaatschappij, Sianel Pedwar Cymru (S4C, Kanaal 4 Wales), opgericht. Met het televisiestation kwam er meer belangstelling voor de taal in al zijn facetten (bv. Welshtalige muziek, poëzie, literatuur, nieuwsuitzendingen en chat shows). Er werden ook duizenden mensen voor Welshe taalcursussen ingeschreven. De Welshtalige scholen werden door meer en meer kinderen bezocht en er kwamen ook nieuwe tijdschriften en kranten. Het werd meteen een nieuwe start voor een krachtige democratische beweging voor meer zelfbestuur.

Schandalen

De groei van het Welsh zelfbestuur (in 1996 ongeveer 80% van de openbare uitgaven in Wales) ging niet gepaard met een voldoende parlementaire controle. Dit verklaart de achtergrond van een reeks schandalen in de Welshe administratie, die pas achteraf door Londen 'ontdekt' werden. Een voorbeeld: tussen 1985 en 1990 leed het Welsh Office een verlies van 200 miljoen pond.

Dit verklaart ook waarom Wales dit jaar zo'n 70 miljoen pond Europese subsidies zal mislopen bij gebrek aan lokale besturen om in te staan voor de verdeling.

Dit soort problemen zijn onbelangrijk voor het Brits - beter gezegd: Engels - parlement, omdat Wales maar 5% van de leden van het Lagerhuis levert. Misschien is dat ook de reden waarom er, sinds 1964, praktijken bestaan zoals de Welsh Question Time. De Welshe leden van het Lagerhuis krijgen acht keer per jaar 45 minuten tijd om vragen te stellen aan de staatssecretaris voor Wales. Maar zelfs die kostbare tijd wordt door de Conservatieven misbruikt om onzinnige - onbelangrijke - vragen te stellen waarmee de politiek van Major in een mooier daglicht zou komen te staan.

De laatste tijd is de aandacht in Wales meer en meer gericht op de ondemocratische aard van het bestuur. Dit wordt niet verkozen, maar benoemd door een Conservatieve regering, slechts de derde partij in Wales (na Labour en Plaid Cymru). Uiteraard hebben de Conservatieven - die bij de jongste lokale verkiezingen, in Islwyn, slechts 3% van de stemmen haalden - een Old Boys Network geïnstalleerd om de reeks gesubsidieerde organisaties te besturen. Meer nog: deze besturen krijgen steeds meer macht, door hervormingen, die het plaatselijk bestuur vleugellam maken. Dertig van de 36 Welshe leden waren tegen deze hervorming, die slechts door een subcommissie werd goedgekeurd na het aanvoeren van Engelse Conservatieven. Deze kolonisatiepolitiek (de Conservatieven sturen Engelsen naar Wales voor functies zoals Secretary of State for Wales) leidt tot een tegenbeweging die vooral Plaid Cymru ten goede komt, omdat die steeds aandacht besteedt aan Wales.

Bij een recente opiniepeiling bleken 67% van de Welshmen voor een eigen parlement te zijn. Een andere peiling toonde aan dat 20% van de Welshmen zich enkel Welsh voelden - niet Brits dus (21% zag zich als meer Welsh dan Brits, 35% als evenveel Welsh als Brits). Bij de in 1994 gehouden Europese verkiezingen kreeg Plaid Cymru 17,4% van de stemmen - wat haar tot tweede partij van Wales maakt - ondanks het unfair, niet-proportioneel Brits kiesstelsel.

Tegenwoordig tracht Plaid Cymru haar plannen, die een gekozen Welsh Parlement ('Senedd') voorzien, waar te maken. De plannen van Labour, die nu weer eens een devolution voorstaan, zijn ontoereikend en bieden te weinig beslissingsmogelijkheden aan het Welsh parlement. Labour wil een niet-wetgevende raad, zonder fiscale armslag.

Rhodri Thomas, voorzitter van de Plaid Cymru-afdeling in Brussel, noemt dit een poging van Labour om hun oude droom waar te maken: geen stemmenverlies in Wales, ze hebben toch iets gedaan voor Wales en hun zetels in het Britse Lagerhuis komen niet in gevaar.

In Wales lopen taalactie en politieke ontvoogding samen. De krachtige Welshe beweging, en specifiek Plaid Cymru, hebben hun basis in taal en cultuur van Wales. Maar het succes van Plaid Cymru is ook te danken aan het ondemocratisch karakter van de Conservatieve regering. Conservatieven die in Wales nu minder stemmen krijgen dan ooit tevoren.


Enkele nuttige adressen van Welshe organisaties in Brussel:

  • Plaid Cymru: Zinnikstraat 10, 1000 Brussel.
    Contactpersoon: Rhodri Thomas, telefoon 02/732.74.59.
  • Wales European Centre
    (o.m. voor taalcursussen Welsh): telefoon 02/502.59.09.