Nummer 215


Spanje / Catalonië | maart 2016


Naar Spaanse verkiezingen? Catalaans parlement stemt 'loskoppelingswetten' (Bernard Daelemans)<< Nummer 215

Spanje - Catalonië

Naar nieuwe Spaanse verkiezingen? Catalaans parlement stemt ‘loskoppelingswetten’

 

De regeringsvorming in Spanje zit momenteel muurvast. Anders dan verwacht en hier geschreven in onze vorige editie sloot de sociaal-democratische leider Pedro Sánchez (PSOE) een akkoord met de nieuwe liberale partij Ciudadanos van Albert Rivera en niet met Podemos (van Pablo Iglesias). Maar bij de stemming in de Cortes kreeg de kandidatuur van Sánchez slechts de steun van zijn eigen partij en van Ciudadanos, ofwel 130 parlementsleden van de 350. Geen enkele andere partij bood steun of onthield zich om een uitweg te bieden uit de patstelling. Het investituurdebat ontaardde zelfs in een ware scheldpartij. De klokt tikt nu, want als er geen oplossing wordt gevonden, zullen er op 26 juni nieuwe algemene verkiezingen moeten worden uitgeschreven. Inmiddels maakt het Catalaanse parlement zich op om de ‘loskoppelingswetten’ – in een geheime stemming – goed te keuren.

Aanvankelijk had Pedro Sánchez nochtans de indruk gewekt dat hij een akkoord met de linkse krachten in het parlement beoogde, die zou dan eventueel – door onthouding - ‘gedoogd’ worden door nationalistische stemmen uit Baskenland en Catalonië. De PNV (Baskische christen-democratische nationalisten) en DL (Catalaanse centrum-rechtse nationalisten) hadden zelfs hun steun aangeboden op voorwaarde dat de Baskische respectievelijk Catalaanse soevereiniteit zou gerespecteerd worden. Ook Podemos wilde niet afstappen van de eerbiediging van het zelfbeschikkingsrecht van de volkeren in een ‘meervoudig’ Spanje. Pablo Iglesias eiste bovendien een echte coalitieregering (en geen parlementair pact zonder regeringsdeelname van Podemos), waarin hij zelf vice-premier wil zijn met ruime bevoegdheden.

Daarom zocht Sánchez – die niet wil weten van een erkenning van het Catalaanse onafhankelijkheidsstreven - toenadering tot Ciudadanos en sloot ook een programmatisch pact met deze liberale partij. De as PSOECiudadanos moest dan de spil worden van de nieuwe regering. De andere partijen, waaronder Podemos, werden uitgenodigd om besprekingen aan te vatten op basis van het akkoord tussen de twee formaties. Maar voor Iglesias was dit onaanvaardbaar. Naar de conservatieve Partido Popular toe wilde Riveras wel een opening maken, maar dit lag nog altijd moeilijk voor Sánchez.

Toch besloot Sánchez een gooi te doen naar het premierschap en de Cortes te laten bijeenroepen voor de stemming over zijn kandidatuur. Daarmee werd ook de klok ingesteld die onvermijdelijk na twee maanden naar nieuwe verkiezingen leidt, als er op dat moment nog geen regering is gevormd. Uit het parlementair debat bleek dat de stellingen van de partijen onwrikbaar waren. Het ontaardde in een regelrechte scheldpartij, enerzijds van Mariano Rajoy tegen de PSOE, die hij bedriegers noemt en de poging tot investituur een klucht, anderzijds vanwege Iglesias tegen Sánchez, die hij de erfgenaam van de GALdoodseskaders noemde. (De GAL werden in de jaren 1980 door Felipe González ingeschakeld om vermeende ETA-terroristen te laten ombrengen, maar er werden ook per vergissing burgers omgebracht die niets met de ETA te maken hadden). Tijdens het debat deed Rivera een oproep aan de PP-parlementsleden om hun aanvoerder, premier Mariano Rajoy aan de kant te zetten en zo kansen te geven aan een brede meerderheid, die niet besmeurd is door de corruptieschandalen waarin de partij en haar leider zijn verwikkeld.

Inmiddels rommelt het langs alle kanten binnen Podemos. In Baskenland, Catalonië en Madrid stapte de leiding boos op, terwijl in Galicië, Cantabrië en de Rioja de leiding werd afgezet, hetzij van bovenaf (door de leiding in Madrid) hetzij van onderuit. Het lijkt tot een breuk te komen tussen Pablo Iglesias en de nummer twee van de partij Iñigo Errejón. Tegelijkertijd eist de radicale linkerzijde van de partij dat de banden – voor zover die er nog zijn – met de PSOE opgeblazen worden en dat resoluut wordt afgestevend op nieuwe verkiezingen. De onverzoenlijke toon van Iglesias in het parlement wordt dan ook door de krant El País gezien als een poging om de eenheid in zijn formatie zo goed en zo kwaad als het kan te bewaren. Ondertussen maakt de staf van Podemos zich bezorgd over het imago van Iglesias, dat in geen tijd is geëvolueerd van een ‘man van het volk’ tot een man die ‘van het volk is vervreemd’ en slechts omringd wordt door enkele getrouwen en de media.

Een week na de mislukte investituur publiceerde El País de resultaten van een opiniepeiling. Daaruit blijkt dat, bij nieuwe verkiezingen, de versplintering van het politieke landschap even groot zou blijven. De Partido Popular en de PSOE behouden min of meer hun huidige sterkte (respectievelijk 26% (i.p.v. 29% met de verkiezingen) en 23% (i.p.v. 22%)). Maar Podemos zou fors achteruitboeren en stranden op een kleine 17% (i.p.v. 21%), terwijl Ciudadanos juist opklimt naar bijna 20% (i.p.v. 14%). De krant concludeert dat de kiezers van Podemos de harde taal van Iglesias niet hebben kunnen smaken, zodat een deel van het electoraat is overgestapt naar de kleine formatie van ex-communisten (Unidad Popular), die zich constructiever hebben opgesteld in het debat. Uit de enquête zou ook blijken dat het PP-electoraat Mariano Rajoy beu is, want slechts 42% van de PP-kiezers vinden dat Rajoy opnieuw PPlijsttrekker zou moeten zijn bij nieuwe verkiezingen. Voor zover de resultaten van de peiling betrouwbaar zijn, zouden Ciudadanos en PSOE al dichter in de buurt komen van een werkbare meerderheid, terwijl de liberale formatie haast even groot wordt als de sociaal-democraten. Er kan natuurlijk nog heel wat gebeuren in de komende weken.

Catalonië : ‘desconnexió’

Met enige vertraging op het schema, maakt het Catalaanse parlement zich nu op om de wetten omtrent de ‘loskoppeling’ van Catalonië uit het Spaanse verband goed te keuren. Het voorwerp van de wetten is een soort overgangsregeling vast te stellen, waarbij de Spaanse regels van kracht blijven, zolang ze niet zijn herroepen en vervangen door Catalaanse rechtsnormen.

De Catalaanse regeringspartij ‘Junts pel Sí’ wil deze wetten echter via een geheime stemming laten goedkeuren door het parlement en de publicatie ervan ook zo uitstellen tot aan het einde van de legislatuur (er is overeengekomen om de legislatuur af te ronden na 18 maanden voorbereidend werk om in 2017 de onafhankelijkheid uit te roepen). De oppositiepartijen hebben natuurlijk de grootste vragen bij deze werkwijze. Ook de ontwerpteksten van de wet zouden immers niet officieel worden gepubliceerd. De reden is dat men wil vermijden dat het Grondwettelijk Hof formeel zou kunnen kennis nemen van de wetteksten en na grondwettelijke toets zou kunnen overgaan tot annulering ervan.

Bernard DAELEMANS