Nummer 22


Vlaanderen/Baskenland | december 1996


België kiest partij voor Spanje in het Baskisch conflict (Bernard Daelemans)<< Nummer 22

In tegenstelling tot wat redelijkerwijze mocht worden verwacht, is het dossier Moreno-García niet van de baan. Het lot van dit sympathieke Baskische koppel lijkt thans te zullen worden beschoren door ontwikkelingen in de hogere Europese politiek, waar de Belgische regering zich naar schikt: in Dublin werd immers recent een nieuw Europees verdrag ondertekend dat voortaan het uitleveringsbeleid van de lidstaten moet regelen, en in feite de souvereiniteit van de staten ter zake sterk aan banden legt.

Dat het er wel degelijk om te doen is ook - en misschien zelfs in de eerste plaats - het echtpaar Moreno García zo spoedig mogelijk aan Spanje uit te leveren - werd overduidelijk aangetoond door het feit dat minister van Justitie Stefaan De Clerck, in volle Dutroux-crisis, en totaal onaangekondigd, in Spanje een aparte overeenkomst ging tekenen, die het Europees verdrag voor Belgisch-Spaanse dossiers eerder in werking zou doen treden.

Ook de uitleg van de Spaanse justitieminister is ondubbelzinnig en stelde dat Spanje voornemens is op basis van de overeenkomst een nieuwe uitleveringsaanvraag te doen voor het echtpaar Moreno-García. Het feit dat De Clerck het bestaande uitleveringsbesluit, dat door de uitspraak van de Raad van State begin dit jaar werd opgeschort, op eigen initiatief introk, werd in de Spaanse pers uitgelegd als een onderdeel van de afspraak die werd gemaakt: een uitspraak ten gronde van de Raad van State werd op die manier vermeden, en het pad geëffend voor een nieuwe procedure, na het invoege treden van de nieuwe wet.

In het parlement werd De Clerck alvast zwaar aan de tand gevoeld door VU-kamerlid Geert Bourgeois. De Clerck ontkende wel met klem dat er een afspraak bestaat om de Basken uit te leveren, maar de specifiek Belgische inbreng in het Europees verdrag lijkt wel op maat gesneden om het geval Moreno-García te regelen: "Een Lid-Staat maakt uitlevering mogelijk bij gedrag van een persoon die deelneemt aan het plegen door een groep van personen met een gemeenschappelijk oogmerk van een of meer strafbare feiten op het terrein van terrorisme (...), ook indien de persoon niet deelneemt aan de feitelijke uitvoering van het betrokken feit of de betrokken feiten. De bijdrage van de persoon dient opzettelijk te gebeuren met kennis ofwel van het oogmerk en van de algemene misdadige activiteiten van de groep of van het voornemen van de groep om het betrokken feit of de betrokken feiten te plegen." Zoals bekend worden Luis Moreno en Rakel García er enkel van beschuldigd ETA-leden in een niet nader gespecificeerde periode onderdak te hebben verleend, en op die manier "als infrastructuur te hebben gediend".

Behalve de concrete gevolgen voor het Baskische echtpaar, brengt het Europees verdrag belangrijke wijzigingen aan in concepten als asielrecht. Professor internationaal strafrecht Chris Van den Wijngaert gewaagde zelfs van een aardverschuiving. Zo schaft men de notie "politiek misdrijf" af voor zover het gaat om lidstaten van de Europese Unie. Deze maatregel heeft op zichzelf een politieke betekenis. Het is nogal duidelijk dat er geen vergelijking gemaakt kan worden tussen de politieke strijd van ETA, als antwoord op het staatsterrorisme van Spanje en bijvoorbeeld de grenscriminaliteit tussen het Rijselse en het Kortrijkse. België kiest nu in het Baskisch conflict partij voor de Spaanse staat en daarmee voor het hele Spaanse repressiesysteem.

De Spaanse methoden van "terrorismebestrijding" zijn maar al te bekend. Jaarlijks worden in Spanje Baskische militanten opgepakt, gefolterd en zonder inbeschuldigingstelling weer losgelaten. Bekentenissen, afgedwongen onder foltering worden - flagrant in strijd met algemene mensenrechtenprincipes - als rechtsgeldige documenten beschouwd. Veroordeelde Baskische politieke gevangenen worden ver van hun geboortestreek gevangen gehouden (tot op de Canarische eilanden en de Spaanse kolonies op de Marrokaanse kust toe) om hen van hun familie te isoleren en blijven verstoken van medische zorg : reeds zeven Basken stierven hierdoor in de Spaanse gevangenissen. De huidige Spaanse regering dwarsboomt ook het onderzoek naar de moordaanslagen van de GAL, waarbij 27 mensen werden gedood, waaronder er minstens 9 niets met de ETA te maken hadden, in opdracht van hooggeplaatste officieren van de Guardia Civil en met medeweten van leden van de regering-González.

Ook de uitleveringsaanvraag van Rakel García en Luis Moreno is gebaseerd op verklaringen die zijn afgelegd na foltering, zoals aangetoond door de UNO-commissie voor de mensenrechten, Amnesty International en ... het Spaanse gerecht zelf. De vervolging van folteraars door het Spaanse gerecht is haast onbestaande. Waar het dan toch tot veroordelingen komt van politiemensen worden deze systematisch via bijzondere gratie-maatregelen vrijgelaten, zoals in mei '95 nog gebeurde met de leden van de Guardia Civil Manuel Barroso Caballero en José Domínguez Tuda. Daarbij werd als voorwaarde gesteld dat ze "tijdens de tijd dat hun straf normaal had moeten doorlopen, niet opnieuw dezelfde misdrijven begaan". Nochtans had laatstgenoemde zich al eerder schuldig gemaakt aan soortgelijke misdaden en was toen al eens begenadigd. De straffen van beide kwamen neer op zes maanden gevangenis en zes jaren inhabilitatie voor het politie-ambt dat ze aanvankelijk bekleedden.

Een tweede - hoogst betwistbare - vernieuwing van het Europees verdrag is de afschaffing van de regel van de "dubbele strafbaarheid", die bepaalt dat uitlevering tussen twee landen pas kan als de feiten waarop de beschuldigingen slaan in beide landen strafbaar zijn. Het afschaffen van de regel van de dubbele straf-baarheid heeft als gevolg dat de strengste normen van kracht worden in België. Zo bijvoorbeeld zullen feiten die in België - in het raam van de vrijheid van meningsuiting - niet strafbaar zijn zoals het uiterst vage "apologie van het terrorisme" dan ook op Belgisch grondgebied strafbaar worden. Op grond van "apologie van het terrorisme" is het in Spanje bijvoorbeeld verboden interviews af te nemen met of communiqués te publiceren van ETA.

Ten slotte wordt afgestapt van de regel dat eigen onderdanen in principe niet worden uitgeleverd. Dit kan ertoe leiden dat eender wie die in België een journalistieke activiteit aan de dag legt waarbij men zich naar Spaanse normen zou bezondigen aan "apologie van het terrorisme" voortaan uitgeleverd kan worden.

Volksvertegenwoordiger Bourgeois kloeg dan ook terecht aan dat minister De Clerck het parlement niet voorafgaandelijk had gekend in deze, aangezien het Europees verdrag belangrijke wijzigingen impliceert in de Belgische rechtsnormen, en misschien zelfs van de grondwet. Nu kan het parlement dit verdrag enkel nog goed- of afkeuren, terwijl het bij de totstandkoming ervan, op het geheime Europese topberaad niets in de pap te brokken heeft. Zelfs de mogelijkheden om een voorbehoud te formuleren bij deze of gene bepaling van het verdrag zijn reeds op ingenieuze wijze ondervangen door een soort juridische "lussen" in de verdragtekst in te bouwen.