Nummer 26


Verenigd Koninkrijk | april 1997


1 mei verkiezingsfeest voor Labour of voor separatisten? (Paul Van Cappellen)<< Nummer 26

De Britse Labourpartij heeft de laatste jaren zowat alle socialistische principes laten varen en heeft zich proberen om te vormen tot wat voorzitter Tony Blair 'een moderne progressieve partij' noemt.
Kritische waarnemers menen zelfs dat er op socio-economisch vlak nagenoeg geen verschil meer is met de Conservatieve Partij van John Major. Het lijkt er echter steeds meer op dat de verkiezingsstrijd zal uitgevochten worden op het terrein van de Britse constitutionele thema's.
Hoe zal Groot-Brittannië zich verhouden tot Europa en, misschien nog belangrijker, leiden de Labourplannen om Schotland en Wales meer autonomie te geven al dan niet tot het uiteenvallen van de Unie ?

Het Britse kiessysteem is weinig democratisch. In elk kiesdistrict kan slechts één kandidaat verkozen worden, namelijk diegene met het meest stemmen. Daarvoor hoeft de winnaar zelfs geen meerderheid van de kiezers achter zich te hebben. Het volstaat dat de andere stemmen meer verspreid zijn om de zetel in de wacht te slepen. Het gevolg is dat in praktijk alleen grote partijen een kans maken op verkozenen.

Schotten en Welshmen

In Schotland behaalde de Schotse Nationale Partij (SNP) bij de vorige parlementsverkiezingen bijvoorbeeld 21% van de stemmen. Toch sleepte ze amper 3 van de 72 Schotse zetels in de wacht omdat haar stemmen te veel verspreid zijn. Opiniepeilingen voorspellen dat de SNP deze verkiezingen zo'n 26% van de stemmen zal halen, waardoor ze - na Labour - de tweede grootste partij in Schotland worden, maar het zal hun opnieuw nagenoeg geen zetels opleveren. Om echt door te breken zou de partij echter moeten kunnen doorbreken in de grote Schotse steden in plaats van praktisch alleen op het platteland stemmen te halen.

Deze verkiezingen blijft Labour de enige hoop voor de Schotten (en de Welshmen) die meer zelfbestuur wensen. Labour heeft zeer concrete plannen op tafel liggen om een Schots en een Welsh Parlement op te richten. De bevoegdheden zouden in de Welshe vergadering nog beperkter zijn dan in de Schotse, maar het is alvast een eerste stap.

Tegen Europa

Voor Major is het de gedroomde kans om zich te onderscheiden van zijn opponent. De Tories trekken deze verkiezingscampagne de Britse nationalistische kaart. Tegen de buitenlandse inmenging en tegen de binnenlandse subversiviteit - tegen Europa en tegen de decentralisatieplannen van Labour. Ook de vorige verkiezingen waarschuwde Premier Major voor de gevaren van een Labourregering: hogere taksen, minder efficintie, meer chaos,... Toen werkte het, maar het water kwam de conservatieven toen nog niet tot aan de mond. De Tories moeten nu dus wel wat van het water in de wijn doen. Ze zijn bereid Wales en Schotland een soort van raad te gunnen, zij het dan zonder enige uitvoerende macht. Macht hoort enkel in Londen. Zeker als de Conservatieven daar de macht hebben.

De decentralisatieplannen van Labour zijn echter ook eerder electoralistisch dan democratisch geïnspireerd. Schotse parlementsleden zouden immers ook nog steeds in Westminster Parliament zetelen en meestemmen over bevoegdheden die voor Schotland en Wales overgeheveld zijn naar de parlementen in Edinburgh en Cardiff. Ze zouden dus over zuiver Engelse zaken meebeslissen omdat Labour dat traditioneel sterk vertegenwoordigd is in Schotland, anders dreigt voor sommige (gedecentraliseerde) bevoegdheden in Westminster niet over een meerderheid te beschikken en voor andere (nationaal gebleven) wel.

Jaren lang verkondigde Labour dat de Conservatieven in Schotland geen 'moreel mandaat' hadden om 'Engelse wetten' zoals bijvoorbeeld de poll tax in te voeren. Omgekeerd zou het nu wel moeten kunnen... Het zal dus ook niet lang duren voor de Tory-oppositie zelfbestuur voor Engeland zal gaan eisen. Major en andere Britse nationalisten waarschuwen dan ook voor het uiteenvallen van Groot-Brittannië.

Labour neemt de decentralisatieplannen echter wel heel serieus. Als de Conservatieven immers slagen in het onwaarschijnlijke, namelijk dat ze een vijfde regeringsmandaat bij elkaar weten te sprokkelen, of dat de Labourregering niet slaagt in haar opzet, dreigt bij de volgende verkiezingen een grote verkiezingsoverwinning voor de SNP. Reeds te lang wachten de Schotten immers op wat zelfbestuur. Het was hun al beloofd door de vorige Labourpremiers, Harold Wilson en James Callaghan in de jaren '70 en ook de Conservatieven Ted Heath en Margaret Tatcher deden vanuit de oppositie beloften, maar nooit kwam er iets van in huis.

Het opgedroogde geduld van de Schotten zou dus ook via de SNP het einde van de Britse unie kunnen inluiden. Het eerste programmapunt van de Schotse nationalisten is immers onafhankelijkheid.

Parlementsleden van de Liberal-Democrats hebben ondertussen trouwens reeds voorgesteld om de Britse Union Jack, de nationale vlag af te schaffen omdat het een symbool is dat toch alleen maar door de Conservatieven en het British National Front wordt gebruikt.

Ierland

Over Ierland en de aanpak van het vredesproces - of wat daarvan overblijft - zijn Major en Blair het meer met elkaar eens. Bij de Labourvoorzitter heet het dat hij van het vredesproces geen plat electoraal thema wil maken, het zou daarvoor te belangrijk zijn. Anderzijds heeft hij tot nog toe steeds Major en zijn regering daadwerkelijk gesteund in hun stuntelige aanpak inzake de Noordierse kwestie. Sinds de vervanging van de vorige, eerder progressieve Labourwoordvoerder over Ierse zaken, Kevin McNamara door de meer behoudsgezinde Mo Mowlam krijgen we trouwens steeds meer te horen dat een eventuele Labourregering het Noordiers beleid van de huidige Tory-regering zal voortzetten.

Het Noordierse politieke landschap zou echter ook grondig kunnen veranderen. Bij de laatste verkiezingen werden slechts 4 gematigde Ierse nationalisten van de Social Democratic Labour Party (SDLP) verkozen. Als de SDLP een electoraal akkoord zou afsluiten met Sinn Féin kunnen er 8 nationalisten verkozen worden.

Sinn Féin haalt er volgens de recentste peilingen praktisch zeker twee, en met een akkoord zou de buit kunnen verdeeld worden, maar de SDLP staat huiverig tegenover zo'n verkiezingsafspraken zolang er geen nieuw IRA staakt-het-vuren is.

Ulsterse Unionisten hebben ondertussen echter al wel een verkiezingsakkoord afgesloten zodat ze elkaar net zullen beconcurreren is kiesdistricten waar een nationalist de zetel dreigt weg te kapen. Ze hebben dus een voetje voor.

In verband met mogelijke constitutionele veranderingen in het Verenigd koninkrijk verklaarde David Trimble, de leider van de grote Ulster Unionist Party dat als Groot-Brittannië uit elkaar valt de unionisten het liefst bij Schotland aansluiten. Een verklaring waar de Schotten van hun kant niet al te veel over opgetogen waren.

Eén ding staat alvast als een paal boven water. De Britse constitutionele problemen beginnen pas. Er zal nog heel wat water door de Thames vloeien voor men er in Londen uit is, maar het desintegratieproces is ingezet...