Nummer 27


Debat | mei 1997


'Cordon sanitaire': ondemocratisch en ondoelmatig (Antoon Roosens)<< Nummer 27

Het wordt een heus debat! Bernard Daelemans begon (Meervoud nr. 24) met zijn kritische opmerkingen over de manier waarop in Vlaanderen extreem-rechts wordt bestreden. Hij betoogde o.m. dat het 'cordon sanitaire' een grote inhoudelijke zwakte (bij de tegenstanders) verraadt, en ook dat op het principe van vrije meningsuiting geen uitzonderingen geduld kunnen worden.
Dit lokte een zeer interessante reactie uit van Bernard Desmet, directeur van het Masereelfonds, in een lezersbrief die integraal gepubliceerd werd in Meervoud nr. 25. Hij is evenmin gelukkig met een wet die racisme als een opiniedelict vervolgt, maar hij juicht wel toe dat racistische gedragingen gerechtelijk worden vervolgd. Een wel zeer dun onderscheid tussen wat mag (denken) en wat niet mag (zijn gedachten manifesteren).
Dan kwam Geert Orbie (Meervoud nr. 26) met een zeer goed onderbouwde analyse van de achtergrond en de oorzaken van het weer opduikend racisme. Hij sluit grotendeels aan bij de kritiek van Bernard Daelemans op de manier waarop 'links' hiertegen reageert. Maar hij gaat akkoord met het 'cordon sanitaire': "In de strijd tegen het Vlaams Blok en zijn opvattingen is het pogen om deze partij te isoleren en monddood te maken m.i. een legitieme tactiek. De discussie dient te gaan over de vraag of ze ook efficiënt is", aldus Geert Orbie.
Akkoord met de laatste zin, maar niet met de eerste.

Alle autoritaire regimes hebben steeds de vrije gedachte, en het recht van sommige groepen om deze gedachte te propageren en daarrond een politieke beweging op te bouwen, bestreden uit naam van een of ander abstract 'hoger' principe. Nu eens was dat het 'geloof', dan weer het 'socialisme', en nu de 'democratie'. Terwijl ik dacht dat de democratie zich precies van de autoritaire maatschappijvormen onderscheidde door de essentiële regel, dat iedereen het recht heeft op zijn mening - hoe dwaas of afschuwelijk ook - èn het recht om deze mening met vreedzame middelen publiek te verdedigen. Wanneer men dáár aan tornt, verlaat men de democratie!

Zodra men het principe van de politieke uitsluiting van anderen aanvaardt - op grond van hun verfoeilijke mening - heeft men geen enkele principiële, juridische of morele grond meer om te protesteren wanneer men, later, zelf wordt uitgesloten. Want ook onze mening is voor vele anderen verfoeilijk. Men kan het democratisch principe van de vrije meningsuiting niet half verdedigen: voor zichzelf, en niet voor de anderen. Men verdedigt het in zijn geheel, ook voor de tegenstanders van de democratie, of men tast zelf de basis aan van de democratie.

*
* *

De anti-racistische beweging heeft zich, door haar verkeerde aanpak, opgesloten in een contradictorische kringredenering. Deze redenering is, grof samengevat:

  • de democratie wordt bedreigd door het Vlaams Blok;
  • indien men hen vrij laat hun opvattingen te propageren, krijgen zij de macht in handen;
  • dus maken wij hen monddood, om de democratie te redden;
  • maar door hen monddood te maken, schakelen wij zelf de democratie uit.

Een redenering die tot een dergelijke absurde conclusie leidt, berust noodzakelijk op verkeerde premissen.

*
* *

De democratie is zeker bedreigd. Maar de oorzaak van deze bedreiging ligt niet in de ideeën van het Vlaams Blok. Wel in de structurele wijzigingen van het burgerlijk-kapitalistisch systeem waardoor het noodzakelijk wordt - voor de bestendiging van dat systeem - de democratie zoveel mogelijk uit te schakelen. Dit gebeurt, op mondiale schaal, door de overheveling van bevoegdheden naar ondemocratische supra-nationale lichamen, waarvan de Europese Unie niet de geringste is. En op Belgische schaal, door de monstrueuze staatshervorming. Beide fenomenen zijn verbonden door de interne kapitalistische logica.

Het is in dat troebel water dat het Vlaams Blok gaat vissen.

*
* *

Verder is het ook niet omdat het Vlaams Blok zijn democratisch recht uitoefent op het ventileren van zijn ondemocratische opvattingen, dat het de macht zal veroveren. Eeuwen geleden reeds merkte Machiavelli op dat een regime, dat steunt op de adhesie van het volk, waar 'Il Principe' - d.i. de leidende klasse - zich identificeert met het volk en zijn belangen verdedigt, geen binnenlandse vijanden hoeft te vrezen.

Indien het establishment zijn plicht zou doen en de belangen van de bevolking effectief zou verdedigen, dan maakt het Vlaams Blok met zijn 'ideeën' (?) geen schijn van kans. Een democratie hoeft geen ideologische repressie om zich in stand te houden.

Maar indien het Belgisch establishment verder gaat op de thans ingeslagen weg, dan zal het Vlaams Blok - of om het even welke andere witte of rode radicale beweging - uiteindelijk toch aan de macht komen, ook al ontneemt men hen nu het democratisch recht op vrije meningsuiting. Nooit in de geschiedenis heeft de muilkorf een slecht regime gered.

Zoals Geert Orbie terecht onderlijnt, kan men zich niet van de indruk ontdoen dat het establishment de hetze tegen het Vlaams Blok aangrijpt als een alibi: om het voor de publieke opinie te doen overkomen alsof het gevaar voor de democratie bij uiterst-rechts ligt, terwijl zij zelf ervoor verantwoordelijk zijn... en niet zinnens noch bekwaam zijn er ook maar iets aan te doen.

Het 'cordon sanitaire' berust op een vicieuze cirkelredenering. De gehele aanpak is niet alleen principieel ondemocratisch, maar ook totaal inefficiënt.