Nummer 27


| mei 1997


Volkeren in beweging (Roel Van Booitshoecke)<< Nummer 27

Baskenland / Euskadi (1)

Op vrijdagmorgen 18 april werd door een 120-tal Baskische actievoerders gedemonstreerd voor Spaanse ambassades en consulaten in Brussel, Lissabon, Rome, Amsterdam en Hamburg.

In Brussel werd het Spaanse consulaat aan de Regentlaan het voorwerp van de actie. Er waren ook een delegatie van het Vlaams-Baskisch solidariteitscomité Anai Artea en van de Volksunie, onder wie de Herentse burgemeester Willy Kuijpers en VUJO-voorzitter Sigurd Vangermeersch.

Doel van de actie was het aan de kaak stellen van het Spaanse en Franse spreidingsbeleid met betrekking tot de Baskische politieke gevangenen. Het organiserend comité, 'Freedom for the Basque Country', eist hun hergroepering in Baskenland.

Het spreidingsbeleid ten aanzien van de Baskische gevangenen werd door de Spaanse regering ingezet in 1987, en werd nog verscherpt na het afspringen van de politieke onderhandelingen die in Algiers gevoerd werden tussen de ETA en de Spaanse regering.

Niet minder dan 567 Baskische politieke gevangenen zijn thans verspreid over zestig gevangenissen in de Spaanse staat en 13 in de Franse staat.

Inmiddels zijn reeds 11 gevangenen overleden, o.m. wegens het ontbreken van medische bijstand.

Het Spaanse spreidingsbeleid werd reeds aan de kaak gesteld door het Baskisch parlement, syndicale organisaties, Baskische kerkelijke instanties, mensenrechtencomités en tal van verenigingen in binnen- en buitenland. Ook het Vlaams parlement steunde onlangs een motie om tot politiek vergelijk te komen om de spiraal van geweld in Baskenland te stoppen.

Net zoals in de andere steden waar actie gevoerd werd verliep ook in Brussel alles rustig.

Baskenland / Euskadi (2)

In Baskenland zelf is commotie ontstaan in verband met Justitie. Slechts tien maand geleden werden jury's ingesteld, bestaand uit toevallig uit het volk aangeduide burgers, om in bepaalde gevallen mensen te berechten. Het systeem van volksjury's bestaat in heel wat landen, ook in het onze. Franco had het echter in 1936 afgeschaft. Art. 125 van de Spaanse grondwet van 1978 voorzag echter de herinstelling van het systeem. Het heeft zeventien jaar geduurd voor dit practisch uitgewerkt werd. En nu wil de Partido Popular (rechts) de jury's onmiddellijk weer afschaffen, omdat de beëdigden bij een rechtsgeding in Donostia een zekere Mikel Otegi vrijspraken. Otegi werd ervan beschuldigd twee leden van de ertzaintza, de Baskische politie, te hebben vermoord.

Volgens de PP oordeelde de jury in die zin omdat men schrik heeft voor represailles vanuit radicaal nationalistische hoek. Mis, en compleet belachelijk, zeggen de Baskische nationalisten. Het is gewoon omdat de Basken van oudsher weinig of geen vertrouwen hebben in het Spaanse rechtssysteem, en daar hebben ze meer dan een reden voor. Hoe dan ook, het ziet er niet naar uit dat de jury's een lang leven beschoren is.

Bretanje / Breizh

Het gemeentebestuur van Kemper, een van de grootste Bretoense steden, heeft beslist al haar wegwijzers en uithangborden tweetalig Bretoens/Frans te maken.

Kemper doet voor een correcte vertaling o.m. een beroep op de Bretoense taaldienst Servij ar Brezhoneg, die vorig jaar een lijst publiceerde met de Bretoense benaming van alle plaatsen in Bretanje en die zich al jaren inzet voor het gebruik van het Bretoens op openbare plaatsen.

Cornwall / Kernow

Een nieuwe studie wijst op een grotere armoede in Cornwall dan in Engeland. Het onderzoek bevestigt dat Cornische werknemers langer werken en minder verdienen dan hun Engelse collega's.

Het gemiddeld weekloon in Engeland bedraagt 225 Pond (13.000 BEF), terwijl dat in Cornwall amper 213 Pond (12.300 BEF) is.

Een Cornisch werknemer moet voor dat lager inkomen echter wel heel wat meer werken. Het aantal werknemers dat meer dan een 40-urenweek presteert ligt in Cornwall immers beduidend hoger dan in Engeland: 30 % tegenover 23 %.

Een studie uit 1991 wees ook al op de lagere inkomens in Cornwall. Voltijds tewerkgestelde mannen in Engeland verdienden toen per week gemiddeld zo'n 323 Pond en in Cornwall slechts 246 Pond. En, Cornische vrouwen zijn niet alleen slechter af dan hun mannelijke collega's, ze verdienen ook heel wat minder dan Engelse vrouwen: gemiddeld 178 Pond tegenover 225 Pond per week.

Friesland / Fryslân

Volgend jaar, zomer 1998, wil de Commissaris van de Koningin in Friesland, de heer Loek Hermans, het feit herdenken en vieren dat het dan 500 jaar geleden is dat Friesland 'centraal wordt bestuurd'.

De historische realiteit van 1498 is echter dat Friesland toen, verzwakt door interne twisten, werd veroverd door de Duitse krijgsheer Albrecht van Saksen. Het betekende het einde van de fameuze Friese vrijheid en van het Fries als bestuurstaal. Je herdenkt, kortom, 500 jaar onderdrukking.

Voor heel wat Friezen is deze herdenking dan ook een onzalige idee. Of liever: een herdenking kan, maar zeker geen feest. "Dat wordt geen feest van het volk", aldus auteur Trinus Riemersma. "Dat wordt het feest van de wan-Friezen, van de heulers met de vijanden van Friesland". In het Friestalige blad Frysk en Frij roept hij dan ook op tot het "dwarsbongelen" van dit "pommeranten"-feest.

Loek Hermans heeft geen oren naar die proteststemmen. Hij heeft zichzelf al tot voorzitter van de feestcommissie laten bombarderen. In een 'Nieuwsbrief' bedoeld voor sponsors vindt hij dat 1498 een belangrijk jaar is in de Friese geschiedenis. "Er kwam een eind aan de Friese vrijheid die het gewest al lange tijd meer schade dan gewin bracht", aldus 's Koningins Commissaris.

Larie en apekool natuurlijk. Onder het motto 'Fryslân 500' wordt, met voormalig usurpator Albrecht van Saksen op affiches en postzegels, bij het publiek de indruk gewekt dat Friesland 500 jaar zou bestaan. Niets is echter minder waar, erkennen vriend en vijand. Frisia, Friesland dus, werd al in 12 voor Christus door de Romein Plinius beschreven als een gevaarlijk oord, vanwaar de meeste Romeinse verkenners niet levend terugkeerden. Het feest had dus in 1988 gevierd moeten worden onder het motto 'Fryslân 2000'.

Oebele Vries, docent Oudfries en Friese Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen, vindt het eenvoudigweg 'onmogelijk' om volgend jaar feest te vieren. Een Duits krijgsheer legde in 1498 weliswaar de grondslag voor een sterker overheidsgezag in het voordien altijd al een beetje anarchistische Friesland, maar het gebied werd pas in 1506 een bestuurlijke eenheid, en pas in 1515 werd aan die eenheid de naam 'Fryslân' gegeven. In 1579 tenslotte werd Friesland een provincie.

Als er nog eens moet gefeest worden, dan zou dat beter in 2055 gebeuren, aldus schrijver Hylke Speerstra. Dan is het immers 500 jaar geleden dat, na de abdicatie van keizer Karel, edelen uit zestien van de zeventien Nederlandse provinciën op de knieën gingen voor Filips II. Zestien? Inderdaad: acht Friese edelen weigerden zich aan het gezag van Filips te onderwerpen. Eén van hen, Gemme van Burmania, sprak toen volgende legendarische woorden: "Wij Friezen knielen alleen voor God".

Ierland / Eire

Op 17 maart, Sint Patrick's Day hebben enkele militanten van het Ierlandcomité, Meervoud, de Volksunie-jongeren en het VNSU een picket-actie gehouden aan de Britse ambassade te Brussel.

Met de actie protesteerden ze tegen de voortdurende opsluiting van de hoogzwangere en zwaar zieke Roisín McAliskey. Ook Amnesty International en het Europees Parlement hebben reeds de omstandigheden waarin de jonge vrouw wordt vastgehouden aangeklaagd.

McAliskey wordt al sinds eind vorig jaar vastgehouden in afwach-ting van de beslissing over haar uitlevering aan Duitsland. De Duitse politie zou haar aan de tand willen voelen i.v.m. haar vermeende betrokkenheid bij een IRA-aanslag in Osnabruck in juni 1996.

De stroeve houding van de Britse overheid t.a.v. het geval McAliskey heeft meer van doen met een waarschuwing en bedreiging aan het adres van de hele Noord-Ierse nationalistische gemeenschap. De aanhouding is zeer symbolisch en controversieel vermits Roisín de dochter is van de burgerrechtenactiviste en voormalig parlementslid Bernadette Devlin-McAliskey.

De repressieve aanpak van de Britse overheid dreigt het wankele vredesproces in het noorden van Ierland nog verder in het slop te duwen.

De betogers menen dat enkel vertrouwenwekkende maatregelen en een volwaardige dialoog met alle betrokken partijen tot een duurzame en rechtvaardige vrede in Ierland kunnen leiden. Ze hopen dat niet enkel de Britse regering, maar ook de internationale gemeenschap nu eens eindelijk hun verantwoordelijkheid terzake serieus zullen opnemen.

Eiland Man / Mannin

Nadat vorig jaar op het Faeilley Gaelgagh Forum de behoefte aan Manx-Gaelic kleuterklasjes naar voren was gekomen is men dit jaar overgegaan tot de oprichting ervan.

Het organiserend comité ondervond wel wat problemen om een geschikte plaats tegen een betaalbare prijs te vinden. Een ervaren Manxtalige kleuterleidster zal bijgestaan worden door vrijwilligers die werken in een rotatiesysteem.

De financiële steun voor het project komt vooral van de Manxe taalsteungroep Caarjyn ny Gaelgey en de Manxe Erfgoedstichting. Daarnaast worden ook allerlei steunactiviteiten georganiseerd die geld in het laatje dienen te brengen.

Nicaragua

Vorig jaar in oktober nam Arnold Aleman de presidentsfakkel in Nicaragua over van Violeta Chamorro. Na zes maand bewind wordt duidelijk waar Aleman voor staat. Chamorro had reeds grotendeels de realisaties van de Sandinisten ongedaan gemaakt: scholen en hospitalen werden ontmanteld en een aantal overheidsbedrijven werden geprivatiseerd. Aleman gaat er met een nog grovere borstel door. Hij besliste o.m. dat oude Somoza-getrouwen hun vroegere bezittingen terug kunnen opeisen.

Aleman is dan ook goed omgeven. Zijn vader werkte voor het in 1979 door de Sandinisten omvergeworpen Somoza-bewind. Zijn verkiezingscampagne werd o.m. gefinancierd door anti-Castro-Cubanen in Miami, door Byron Jerez, een oudgediende uit Somoza's Mano Blanco doodsescaders en door een neef van de ex-dictator.

De eerste in de rij die zijn oude bezittingen terugkreeg was Roberto Guillen, ex-generaal van Somoza's beruchte Nationale Wacht. Ook de nakomelingen van de dictator zullen hun onder de Sandinisten onteigende landerijen opnieuw komen opeisen. Aleman ziet daar 'geen enkel probleem' in.

Kortom, het nieuwe bewind zet de klok terug naar de periode van voor de revolutie. Sinds de Contra's aan de macht zijn gekomen is men trouwens op heel wat domeinen reeds goed in die richting gegaan: de werkloosheid is zopas boven de 50% gestegen en de kindersterfte is de hoogste van Latijns-Amerika geworden.

Québec (1)

In Québec, de franstalige provincie van Canada, is in nationalistische kring opschudding ontstaan na uitlatingen van Esther Delisle, een politologe die reeds in 1992 voor commotie zorgde. Toen publiceerde zij een boek Le Traître et le Juif, over het extreem-rechts nationalisme dat in de jaren dertig in Québec opgang maakte. Merkwaardig genoeg kende de Engelse vertaling een groter succes dan de oorspronkelijke Franse versie.

Nu kondigt Delisle een tweede boek aan, dat zal handelen over oorlogscriminelen en nazi-collabora-teurs die na de oorlog naar Québec kwamen.

Delisle maakte haar studie af in Israël, waar ze medewerker was van de bekende politoloog Zéev Sternhell. Zij is zo'n beetje kop van jut voor de independentisten van Québec. Ze wordt anderzijds overstelpt met uitnodigingen om lezingen te houden in Engelstalig Canada.

Québec (2)

De Canadese federale regering heeft begin maart het Hooggerechtshof gevraagd in een duidelijke uitspraak vast te leggen dat Québec niet het recht heeft zich eenzijdig onafhankelijk te verklaren. Zelfs indien een meerderheid van de bevolking zich in een referendum zou uitspreken voor een eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring, dan nog moet dit koste wat het kost vermeden worden, aldus de Canadese regering. Zoals bekend heeft het niet veel gescheeld of een meerderheid van de inwoners van Québec spraken zich uit voor afschei-ding: 49,4% van de inwoners waren deze gedachte toegedaan in oktober 1995.

De regering van Québec heeft alvast geprotesteerd. Vooral de raadsleden van het Bloc Québécois reageren erg negatief. "Negen rechters van het Hooggerechtshof kunnen niet over de toekomst van het volk van Québec beslissen", aldus een van hun woordvoerders.

Québec (3)

Aan de andere kant zijn de Engelstalige Canadezen dan weer niet te spreken over het feit dat Québec een 320 kilo zwaar wegend standbeeld van Charles de Gaulle wil neerpoten. Dit gedrocht moet in herinnering brengen dat de Franse president dertig jaar geleden (op 23 juli e.k.) de Franstalige Canadese provincie bezocht en er de historische woorden "Vive le Québec libre" uitgalmde.

Schotland / Alba (1)

De Schots-Gaelic taalactivist Alasdair MacCaluim schreef onlangs zijn elektriciteitsmaatschappij aan omdat hij zijn rekeningen graag in het Gaelic zou ontvangen.

Volgens Scottish Power, de producent, was MacCaluim de eerste klant die daarnaar vraagt. De maatschappij verandert binnenkort echter haar facturatiesysteem, waardoor de gevraagde taalkeuze zonder al te veel problemen in principe mogelijk zou moeten worden.

Uit het antwoord aan MacCaluim blijkt de maatschappij bovendien niet weigerachtig te staan tegenover het idee. Tegen het eind van het jaar zouden de eerste Gaelic electriciteitsfacturen uitgeschreven kunnen worden indien voldoende klanten daarom vragen.

Schotse taalactivisten gaan nu ook de gas- en telefoonmaatschappijen onder druk zetten om het Gaelic te gebruiken in hun omgang met klanten die dat wensen.

Schotland / Alba (2)

Dit jaar wordt in Schotland de 700ste verjaardag herdacht van de opstand van rebellenleider Andrew Moray. Eind mei 1297 grepen de Schotten in Avoch naar de wapens tegen de bezetting van hun land door Edward I, de toenmalige Engelse vorst.

De Edwardiaanse veroveringen waren een cruciale episode in de onderwerping van Schotland door de Engelsen. Ook de Schotse nationale hymne Flower of Schotland verwijst naar het heroïsch verzet van de Schotten tegen de veroveraars:

And stood against him,
Proud Edwards army.
And send him homewards,
To think again.

Op zaterdag 31 mei zal in het Schotse Avoch een historisch schouwspel over de opstand gebracht worden, vergezeld van heel wat andere festiviteiten.

Voor meer informatie:
Rob Gibson
Tir nan Oran
8 Culcairn Evanton,
Rosshine IV15 9YT
Schotland
tel: 00-44-1349-830.388
fax: 830.599

Wales / Cymru (1)

In 1996 zond de regionale BBC-radio via haar Welshe uitzendingen van Radio Cymru zo'n 6.170 uren Welshtalige programma's uit. De Engelstalige luisteraars van Radio Wales moesten het daarentegen stellen met 5.810 uur.

De Welshtalige uitzendingen waren net iets goedkoper dan de Engelstalige: 7.900.000 Pond (458.200.000 BEF) tegenover 8.000.000 Pond (464.000.000 BEF).

Ook de Welshtalige televisie deed het met zijn meer dan 500 uur uitzendingen beter dan de Engelse programma's voor Wales (460 uur).

Vergeten we echter niet dat het Engelstalige aanbod toch veel groter blijft. Er zijn nog steeds de nationale uitzendingen van de BBC, evenals de Britse commerciële stations.

Wales / Cymru (2)

De revival van het Welsh in de meest verengelste gebieden in Wales is een feit waar men niet omheen kan.

Om het overleven van de Welshe taal te garanderen is een vastberaden taalpolitiek noodzakelijk in de meest Welshtalige gebieden die momenteel het hartland van de taal vormen. Heel wat van de kleine gemeenschappen in deze gebieden worden bedreigd door een toenemende Engelse immigratie. De relatief slechte economische situatie zorgt daarentegen al enkele decennia voor een permanente emigratie van de plaatselijke bevolking.

De begoede Engelsen zijn weg van de pittoreske huisjes in een schilderachtig landschap, maar passen zich uiteraard niet aan. Daarbovenop komt dat de vastgoedprijzen in Wales heel wat lager liggen dan in Engeland. Makelaars schatten dat de gemiddelde prijsstijgingen van het woningbestand in Zuidoost-Engeland dit jaar kunnen oplopen tot 15 %, terwijl ze in Wales waarschijnlijk maar 6 à 8 % zullen bedragen.

De Welshe taalactivisten van Cymdeithas yr Iaith Gymraeg voeren dan ook al jaren acties tegen bouwpromotoren en vastgoedmakelaars die hun verkoop op een Engels cliënteel richten. Hun fax en telefoons worden geblokkeerd, hun kantoren bezocht, hun reclame besmeurd enz...

Daarnaast eisen de taalactivisten een nieuwe eigendomswet (Deddf Eiddo) die het mogelijk moet maken een soort eerstekoopsrecht voor Welshtaligen in te voeren in de betrokken gebieden. Ook vastgoedprojecten die het sociaal weefsel van de Welshtalige regio's bedreigen zouden met de wet geblokkeerd moeten kunnen worden volgens de militanten van Cymdeithas.