Nummer 28


Het goede leven | juni - juli 1997


Vlaamse bieren uit ... Frankrijk! (Christian Dutoit)<< Nummer 28

Binnen de grenzen van de Franse staat zijn er slechts twee echte traditionele 'biergebieden': Vlaanderen (met daarbij Artesië en Picardië) en de Elzas. Toch doen de Vlaamse bieren het vandaag zeer goed. Bij ons zijn ze zo goed als onbekend, en dat is jammer, want er zijn beslist enkele 'grand crus' bij.

In wat vandaag de regio 'Nord-Pas de Calais' is, een regio die - we hopen dat onze confraters van 'Zannekin' niet al te moeilijk doen - ongeveer samenvalt met de Franse Nederlanden, waren er rond het jaar 1900 nog ongeveer 1.500 brouwerijen. Een beetje vergelijkbaar met de situatie bij ons: zowat elk dorp had zijn brouwerij. Ze waren samen goed voor een productie van tussen de 3 en de 4.000 hl per jaar: het waren dus erg kleine bedrijfjes. De lokale brouwer was een belangrijke figuur in het dorp. Meestal werd bier van hoge gisting gebrouwen, met een laag alcoholgehalte (rond de 2°). De kwaliteit varieerde nogal volgens het seizoen. De brouwer leverde het brouwsel aan de afspanningen in vaten van 150 liter. Er waren ook tonnen van 50, 75 en 90 liter, bestemd voor particulieren.

Hop of 'hommel'

Frans-Vlaanderen was traditioneel een hopgebied. Dat is vandaag nog zo, hoewel er beduidend meer hop verbouwd wordt aan de andere kant van de 'schreve', met name in de streek rond Poperinge. In 1974 waren er nog 62 hopplanters in de Franse Westhoek, goed voor 346 ha. Vandaag zijn er nog 16 en beslaat de oppervlakte slechts 53 ha.

Buiten Vlaanderen zijn er in Frankrijk nauwelijks nog brouwerijen die hoge gistingsbieren produceren. Het gaat dan ook vaak om zeer kleinschalige brouwerijtjes, die schitterende brouwsels op de markt brengen. In tegenstelling tot de brouwerijen in de Elzas, die door de band erg bittere bieren brouwen, zijn de Vlaamse bieren rond op de tong, en vooral zachter, omdat de malt lichtjes gebrand wordt.

Klinkende namen

We laten even de commerciële brouwerij Pelforth buiten beschou-wing (het gaat om een dochter van Heineken, hoewel het bier best de vergelijking kan doorstaan met nòg slechtere, andere Franse pilsvarianten).

Absolute topper is beslist de Trois-Monts, een hoge-gistingsbier dat enkel verkrijgbaar is in flessen van 75 cl. Het amberkleurig bier wordt gebrouwen in Sint-Sylvester-Cappel, en zit in flessen op kurk. Het bier is overigens niet gepasteuriseerd, maar omdat het een alcoholgehalte van 8,5° heeft, is het een uitstekend bewaarbier met smaakevolutie. Trois-Monts verwijst naar de Vlaamse 'bergen', te weten de Casselberg, de Catsberg en de Zwarte Berg, in feite getuigenheuvels van rond de 150 m hoog. Op de Catsberg bevindt zich nog een trappistenabdij, maar eilaas wordt daar enkel kaas gemaakt, paterskaas uiteraard.

Qua populariteit is de nummer 2 zeker Jenlain, een bier dat gebrouwen wordt door de familie Duick. Het is een donker bier, eveneens niet gepasteuriseerd, van rond de 8°, en ook weer in grote flessen.. Persoonlijk vind ik het minder geslaagd dan Trois-Monts, maar ik val nu eenmaal minder op bruine en zoeterige bieren.

Beter in de smaak valt Goudale, een zacht blond bier, maar minder sterk dan Trois-Monts en op die manier minder verraderlijk.

Eén van de wel zeer kleine productiecentra bevindt zich in Belle: daar wordt in een boerderij annex brouwerij de Hommelpap vervaardigd. Het bier lijkt een beetje op het Poperings Hommelbier uit Watou. Hommel is hop in het plaatselijke dialect. De 'pap' is iets consistenter dan het Hommelbier, maar er zijn zeer weinig schenkhuizen die het in hun assortiment hebben. Het is dus wel ècht een 'streekbier'.

Het is onbegonnen werk om alle Vlaamse bieren op te sommen. De meeste zijn enkel verkrijgbaar in grote flessen, maar sommigen zijn ook tapbieren, zoals de Ambré des Flandres (amber) en de Grain d'orge (een rond blondje), beiden uit Ronchin. Vermeldenswaardig is ook CH'TI, een Picardisch biertje dat in blonde of bruine versie bestaat.

In Frans-Vlaanderen wordt ook een heus witbier gebrouwen, uniek binnen de Franse staat: Angelus, het broertje van Pastor Ale, dat dan weer een zwaar amberkleurig bier is.

En dan is er nog een buitenbeentje: Bière du Démon, dat zichzelf het sterkste bier ter wereld noemt (12°), iets wat helemaal niet zeker is. Bovendien is het een bier dat, in tegenstelling tot de meeste bovenvermelde, pas een tiental jaar geleden op de markt werd gebracht, en om eerlijk te zijn naar niets smaakt. Af te raden dus.

Artesië

In Artesië, een gebied dat historisch onder Vlaamse invloed stond en dus ook een biertraditie heeft, is er een brouwerijtje in de buurt van Atrecht dat, eerder uitzonderlijk, een bier van lage gisting voorstelt: Atrebate. Het bestaat in blond, amber of bruin.

Om te besluiten willen we onze lezers zeker aanraden bij hun volgende bezoek 'over de schreve' te nippen aan een Vlaams kwali-teitsbier. De meeste tapbieren zijn de moeite niet waard, en toch duurder dan bij ons. Voor de artisanale Vlaamse bieren betaal je een ietsje meer (vaak tussen de 30 en 40 FF voor een fles van 75cl), maar voor die prijs krijg je dan ook kwaliteit van de bovenste plank op tafel.

De meeste van deze Frans-Vlaamse bieren zijn bij ons niet in de handel, wat jammer is, maar een tochtje naar de Franse Nederlanden is nu ook weer geen wereldreis.

Bierhuizen

Als je meteen een 'verkenning' wil maken in de Vlaamse bierwereld in Frankrijk, dan raden wij de Taverne Flamande aan in Millam, vlak bij de prachtige kapel van Sinte-Mulders, met schitterende 18de eeuwse schilderijen van een Duinkerkse meester, ondertiteld in het Vlaams van de streek. Een ander 'goed adres' is het Kasteelhof op de Casselberg, hoewel iets duurder, of de Vierpot in Boeschepe. En als je een ambiance-weekendje wil doormaken in Frans-Vlaamse sfeer, dan is Het Blauwershof in Godewaersvelde (Eeckestraete) the place to be. Daar baat de Duinkerkse ex-boekhandelaar ('Westhoek Editions') Christian Mercier een merkwaardig café uit, dat zeer Vlaams oogt maar op zaterdag vooral beklant wordt door Rijselse yuppies op zoek naar hun roots. Het is een veredelde bruine kroeg, maar toch charmant, en je kan er ook het in de streek beroemde Potche Vleesch eten (kip, konijn en kalf) of een boterham met kaas van de Catsberg. En durf het vooral niet aan een Coca-Cola te bestellen: dàt staat niet op de kaart. Mercier is een activist voor Noord-Amerikaanse indianen, en heeft iets fanatieks tegen het Amerikaanse frisdrankenmerk. Voor niet-alcoholdrinkers dan maar een cider van Oxelaere.

Liefhebbers van (bij ons verboden) hanegevechten komen er af en toe aan hun trekken, maar dit bloederige en stofferige gedoe willen wij uitdrukkelijk niet aanbevelen.

Wel heeft Mercier een 'infostand' waar je allerlei boeken, tijdschriften CD's en prullaria over Frans-Vlaanderen kan aanschaffen. En hij heeft ook een leuke collectie oude Vlaamse volksspelen.

Maar als je dan toch in Godewaersvelde (wat een mooie naam! De niet Vlaamssprekenden kunnen hem al lang niet meer uitspreken, en hebben het over Gôde...) toeft, vergeet dan niet rechtover Het Blauwershof binnen te wippen bij de bevallige Yvonne Dupont, in de volksmond 'Vontje'. Haar estaminette heeft een Franse naam, Au Repos du Guerrier, maar Vontje is altijd een Vlaams volksmeisje gebleven. Veel artisanale bieren zal ze wel niet hebben, maar als je in de streek bent smaakt een Picon Vin Blanc uitgeschonken op een formica-toog uit de jaren vijftig zeker even lekker.

Godsegentje zeggen ze dan, of misschien gewoon santé, maar ze menen het wel.