Nummer 32


Interview | december 1997


Professor emeritus Jaap Kruithof: "In het toekomstige Europa moet België verdwijnen!" (Julien Borremans)<< Nummer 32

Volgens Herbert Marcuse is de hoogindustriële samenleving en haar manier van denken eendimensioneel. In zijn werk de 'One-dimensional Man' beweert hij dat de technologische samenleving - door het verbeteren van de materiële levensvoorwaarden - erin geslaagd is iedere vorm van protest de kop in te drukken of onschadelijk te maken. De mensen zijn immers tevreden geworden met hun eigen lot en kunnen zich met de samenleving identificeren, want het is het best mogelijke systeem dat denkbaar is. Alternatieven zijn niet voorhanden en het technologisch systeem wordt een allesoverheersende ideologie dat de totale maatschappij gaat determineren. Productiesystemen ontsnappen aan de controle van iedere menselijke instantie. Diverse volkeren, culturen en sociale lagen worden met het techno-economisch systeem verzoend. De 'One-dimensional Man' is geboren en verliest iedere vorm van kritisch bewustzijn en binding met het sociale weefsel. De 'One-dimensional Man' wordt volledig op zichzelf teruggeworpen en wordt door het consumptie-ideaal ondergedompeld in een sfeer van permanente behoeftenbevrediging.

Dit vormt een prachtig uitgangspunt om samen met professor emeritus Jaap Kruithof de hedendaagse politieke constellatie te benaderen. Kruithof is een staalharde analist die consequent vanuit zijn collectivistische achtergrond de realiteit sec benadert. Hij dringt door tot de essentie van de zaak en laat geen ruimte voor twijfel. Geen grote woorden en theorieën, maar eenvoudige premissen, klare bewijsvoering en duidelijke besluiten overheersen zijn denken. Toch weet hij de nodige flexibiliteit aan de dag te leggen en heeft hij duidelijk oog voor nuances.

Doorheen het interview volgt Kruithof twee duidelijke sporen: enerzijds vertrekt hij van zijn theorie van de mega-systemen, die in feite nauw aansluit bij de analyse van Marcuse. Anderzijds heeft hij duidelijk oog voor de onderdrukking van taal en cultuur in ons hedendaags bestel. Met dergelijke achtergrond concipieert Kruithof verrassende stellingnames. Hij breekt een lans voor het linkse nationalisme en komt tot een gewaagde analyse van de Vlaamse beweging en het Vlaams Blok. Ook over Europa heeft de professor interessante bemerkingen in petto. De hedendaagse situatie in Brussel ontsnapt eveneens niet aan zijn aandacht en, net als Marcuse, komt hij tot het failliet van links.

Nationalisme en Vlaamse beweging

- Wat betekent nationalisme voor u?

Jaap Kruithof: Als ik over nationalisme spreek, dan hanteer ik graag de hegeliaanse definitie. In de hegeliaanse definitie van nationalisme zijn drie trappen aanwezig.

In eerste instantie is er het begrip 'volk'. Een volk bestaat uit verschillende groepen van mensen die gemeenschappelijke kenmerken vertonen. Die kenmerken moeten wel nauwkeurig worden ingevuld, want niet iedere conglomeraat van groepen met gemeenschappelijke kenmerken is een volk. In die kenmerken zit meestal wel een taalidentiteit. Hegel stelde in dat verband dat er voor een volk twee zaken noodzakelijk zijn om tot het stadium van een natie te komen: in eerste instantie is dat het zelfbewustzijn van een volk. Een volk moet zich realiseren dat het een identiteit heeft die verschillend is van de volkeren uit zijn omgeving. In tweede instantie moet het de verschillen die het met andere volkeren heeft positief weten te valideren.

Een volk kan zich bewust zijn van zijn unieke identiteit maar kan daar onverschillig of zelfs negatief tegenover staan. Onder die voorwaarden kan een volk nooit in het stadium van een natie terechtkomen. Het zelfbewustzijn en de positieve waardering zijn twee voorwaarden wil een volk tot een natie uitgroeien.

De staat is de derde stap in de rij. De staat is namelijk een geheel van ordeningen dat uit de natie voortkomt. Een natie organiseert zich tot een staat. Dat is het drieluik waar Hegel het over heeft. Dit bewustzijnsproces om van een volk tot een staat uit te groeien, dat noem ik nationalisme.

Nationalisme is voor mij een neutraal begrip. Er bestaat zoiets als een links en een rechts nationalisme. Raymond Detrez en Jan Blommaert hebben deze redenering helemaal niet begrepen. Zij situeren het nationalisme volledig in het rechtse kamp, wat een zware vergissing is. Theoretisch gezien is dit onzin!

- Dit is interessant. Vertel eens...

Jaap Kruithof: We doen een 'toernee' rond de wereld. Tot 1955 is de wereld in de ban van de kolonisatie geweest. Met de dekolonisatie zijn er overal nationalistische bewegingen ontstaan. De Afrikaanse volkeren werden zich bewust van hun identiteit en wilden dat positief vertalen door zich staatkundig zelf te gaan organiseren. De toenmalige door het Westen overheerste staten zijn zich dan gaan ontdoen van de koloniale structuren, althans op politiek vlak. Dat was zo in Zaïre, Algerije, Cuba, Indonesië... De nationalistische bewegingen waren zeker geen rechtse bewegingen. Ze noemden zich bevrijdingsbewegingen en waren duidelijk links.

Ik zou wel aan Detrez en Blommaert willen vragen om dit eens uit te leggen. Hun stelling dat nationalisme immers steeds destructief en reactionair is, lijdt hier schipbreuk. Het Cubaans nationalisme, maar ook het Catalaans en het Baskisch nationalisme zijn zeker niet destructief, laat staan rechts. Wat beide heren beweren is dus onjuist.

Uiteraard bestaat er wel degelijk zoiets als een rechts nationalisme. Kijk maar naar Vlaanderen. In de jaren dertig heeft men het Vlaams-nationalisme aan de extreme rechterzijde cadeau gedaan. Ook nu herhaalt zich dat. Dit is betreurenswaardig.

Het enige wat wordt bereikt, is dat de Vlaamse beweging cadeau gedaan wordt aan het Vlaams Blok.

- Wat is dan wel het onderscheid tussen links en rechts nationalisme?

Jaap Kruithof: Het verschil tussen beide typologieën van nationalisme is dat een rechts nationalisme vertrekt van de idee dat een volk een superioriteitsrelatie t.o.v. de andere volkeren heeft. Dat is duidelijk rechts want het schept een ongelijkheid tussen de naties. Als voorbeeld moet u er maar eens de literatuur van het Vlaams Blok op naslaan.

Een links nationalisme vertrekt van de idee dat alle volkeren en naties gelijk zijn. Er is geen enkele vorm van superioriteitsgevoel aanwezig. Persoonlijk kies ik voor het links nationalisme. Ieder volk dat naar een eigen natie streeft en geen enkele vorm van superioriteitsgevoel koestert, eist terecht een onafhankelijke staat.

- Is er voor u momenteel een Vlaams natiegevoel aanwezig?

Jaap Kruithof: Honderd jaar geleden lag dat misschien wel anders, maar nu kunnen we toch wel stellen dat er een Vlaams natiegevoel aanwezig is. Wie dat ontkent, kraamt onzin uit. Nationalisme is een mondiaal verschijnsel en is belangrijk. De hedendaagse wereld kan zeker niet geordend worden door het nationalisme weg te laten. Sociologisch gezien bestaat de wereld uit lagen, en één van die lagen vormt de natie. Wat Blommaert en co beweren is ideologisch misschien wel leuk, maar is sociologische onzin. Mensen kunnen niet vanuit hun wijk plots overstappen naar de totaliteit van de wereld. Er zijn tussenstappen nodig en één van die tussenstappen vormt de natie.

Nationalisme is dus een noodzakelijk gegeven. Dit bestrijden is onzin. Het Vlaams-nationalisme is een feitelijk gegeven. U kan niet doen alsof u geen nationaliteit bezit.

- Staat het nationalisme niet haaks op uw marxistische en collectivistische overtuiging?

Jaap Kruithof: Voor mij vormt dat geen probleem. Maar ik geef wel toe dat er in de marxistische wereld nog heel wat problemen rond bestaan. Eén voorbeeld: Kabila en Castro zijn nationalisten. De maoïstische Partij van de Arbeid (PvdA) ondersteunt Kabila en Castro voor honderd procent. Maar als u aan de PvdA vraagt wat ze van het nationalisme denken, dan reageren ze heel afwijzend. Er zit dus een zware incoherentie in hun standpunt. Ze denken dus dat nationalisme sowieso rechts en fascistisch is. Onzin natuurlijk!

- Zo te horen bent u dus een nationalist?

Jaap Kruithof: Ik zie wel wat in het links nationalisme, maar ik moet wel onderstrepen dat er belangrijkere problemen zijn dan de nationaliteitenkwesties. De tegenstelling tussen fascisme en socialisme is veel belangrijker dan het verschil tussen links en rechts nationalisme. In mijn waardenhiërarchie vormt het nationalisme niet het laatste en het hoogste. Kom ik een nationalist tegen die fascistisch is, dan ben ik meer socialist dan nationalist. Maar ik ben zeker niet tegen het nationalisme. Integendeel! De nationalisten die socialist zijn vind ik de leukste. De socialisten die doen alsof ze geen nationalist zijn, vind ik maar niets.

Mijn nationalisme is nog altijd onderworpen aan de strijd tussen fascisme en socialisme. Voor mij is een onafhankelijk Vlaanderen niet het eerste en het laatste wat ik wil. Als dat onafhankelijk Vlaanderen fascistisch is, dan doe ik niet mee. Dan komt er maar geen onafhankelijk Vlaanderen.

Het Vlaams Blok

- Toch staat u niet helemaal onwelwillend tegenover de Vlaamse beweging.

Jaap Kruithof: Ik ben flamingant en de Vlaamse beweging heeft zin. Historisch gezien heeft de Vlaamse beweging het gelijk aan haar kant. Vlaanderen is lange tijd onderdrukt geweest omwille van zijn taal. De taalstrijd is een erg belangrijke strijd geweest.

Ook de dag van vandaag moeten we nog doorgaan met die strijd. We hebben zeker nog niet alles bereikt. Maar intussen is er met die Vlaamse beweging wel het één en ander gebeurd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft men de Vlaamse beweging aan de fascisten cadeau gedaan. Ik ben bang dat dit nu weer aan het gebeuren is. Daarom is uw beweging wel erg interessant.

- Bent u een militant anti-fascist?

Jaap Kruithof: Ik doe niet mee met de anti-fascistische strijd zoals die nu gevoerd wordt. Deze strijd is in eerste instantie veel te naïef en ook veel te moralistisch. Het Vlaams Blok zit nu eenmaal in onze instellingen. We moeten er dan ook mee praten. Rond het Blok moet momenteel geen cordon sanitaire worden opgetrokken. Dat heeft een tegengesteld effect.

- U bent tegen het cordon sanitaire?

Jaap Kruithof: Het Vlaams Blok is een conglomeraat van drie strekkingen. In eerste instantie is er de Vlaams-nationale strekking van Annemans. Daar is niet zoveel op aan te merken. Ten tweede is er de Le Pen-strekking van Dewinter. Dat zijn fascisten. Als derde strekking is er de neo-conservatieve, katholieke moraal van Alexandra Colen. Binnen het Vlaams Blok zijn ze aan het oprukken. Colen baseert zich op de onrust van mensen en de gang naar zuiverheid.

Als ik het Vlaams Blok beoordeel, dan moet ik eventjes gaan nuanceren. Het Vlaams Blok valt helemaal niet samen met Dewinter en zijn fascisme. Dat is niet correct. Hij is wel de sterkste van de drie. Maar vroeg of laat komt hij wel in botsing met de twee andere, omdat die geen fascisten zijn.

Persoonlijk denk ik zelfs dat Annemans te recupereren valt. Maar wat kan men in hemelsnaam met een Colen aanvangen? Colen is echt middeleeuws.

- U gelooft in de democraat Annemans?

Jaap Kruithof: Nee, maar ik heb geen directe reden om Annemans voor fascist uit te schelden.

- Moeten we ons niet eerder gaan bezighouden met het wegnemen van de sociaal-economische oorzaken die het Vlaams Blok hebben mogelijk gemaakt, eerder dan het bestrijden van een extreem-rechtse partij?

Jaap Kruithof: De mega-systemen vormen mijn eerste vijand. Daarna komen de fascisten. De fascisten regeren helemaal niet over de mega-systemen. Het rechtse deel van de CVP en van de VLD vormen mijn eerste vijand, want die werken samen met de mega-systemen. Zij veroorzaken de sociale ellende hier in Vlaanderen.

Voor Charta '91 moest ik ooit eens een redevoering houden. Ik heb toen duidelijk gezegd dat ik heel goed kon begrijpen waarom bepaalde delen van de Antwerpse bevolking voor het Vlaams Blok stemmen. Ze hebben immers geen ander middel om hun ongenoegen te uiten. Door op het Vlaams Blok te stemmen kunnen ze de machtshebbers eens flink onderuit halen.

U moet zich maar eens de vraag stellen of de overheid wel genoeg doet om de achtergestelde wijken er weer bovenop te helpen. Het falen van het beleid en het grote gebrek aan financiële middelen vormen de oorzaak van de opkomst van het Vlaams Blok. Niet de sukkelaars die voor het Vlaams Blok hebben gestemd moeten aangepakt worden. Wel degenen die de buurten laten verpauperen en schuld hebben aan onze tanende economie moeten aan de tand gevoeld worden.

De mega-systemen

- Wat zijn mega-systemen?

Jaap Kruithof: Kijk eens. De wereld wordt geregeerd door vier- tot zeshonderd mega-systemen, zoals Shell, Mercedes... Deze systemen hebben ongeveer 75% van de wereldeconomie in handen. Ze hebben budgetten ter beschikking die groter zijn dan de begroting van de Belgische staat. Naast uitgebreide productie-eenheden hebben ze nog reclamebureaus en advocatenpractijken ter beschikking om hele staten mee plat te slaan. Ze hebben eveneens de pers in handen en zijn dus in staat om boodschap na boodschap op ons af te vuren. Kijk maar naar Berlusconi, Maxwell... De mega-systemen kopen alles op wat interessant is voor hen.

Nu, Van den Brande rept met geen woord over deze mega-systemen. Wel eigenaardig, want in de mega-systemen zijn er geen Vlamingen aanwezig. Al onze grote bedrijven zijn in handen van Duitse, Franse, Amerikaanse en Japanse mega-systemen. Ga maar eens kijken in de haven van Antwerpen.

Wat kan Vlaanderen daartegen doen? Heel weinig! De mega-systemen hebben immers heel wat meer kapitaal dan alle Vlamingen bij elkaar. Wat kan Van den Brande met zijn enkele miljarden daartegen ondernemen...

Het mooiste voorbeeld van de enorme macht van de mega-systemen vormt de sluiting van de Renault-fabriek te Vilvoorde. De politici hebben dat trachten tegen te houden. Dehaene ging zelfs naar Parijs om Schweitzer te vragen om deze productie-eenheid draaiende te houden. Zelfs Jospin heeft er zich mee gemoeid. Zonder resultaat echter, want de politici hebben niets meer te zeggen. Het zijn de mega-systemen die bepalen waar geproduceerd wordt. Ze kunnen daarbij hele staten economisch ontwrichten.

De staten hebben immers de machtsmiddelen niet om de mega-systemen in de pas te laten lopen. Integendeel. Vilvoorde heeft bewezen dat de politici doodsbenauwd zijn van de mega-systemen. Onze economieën zijn afhankelijk van deze systemen.

Het eigenaardige van heel de zaak is dat de politici in politieke termen blijven denken. Ze ontwikkelen dan een Nieuwe Politieke Cultuur, alsof ze daarmee de mega-systemen te lijf kunnen gaan. De politiek kan maar pas wijzigen als de mega-systemen veranderen. Daar kan een Marc Verwilghen of een Stefaan De Clerck en heel de witte beweging niets aan veranderen. Integendeel! De mega-systemen blazen de hele politieke moraal op en installeren hun economische wetmatigheden.

- De oorzaak van de ineenstorting van alle waarden- en normenstelsels moet bij de mega-systemen gezocht worden?

Jaap Kruithof: Inderdaad! Alle maatschappelijke verhoudingen worden opgeblazen. De politiek moet steeds meer aan macht en invloed inboeten. Naargelang de politiek aan kracht verliest, gaat o.a. De Morgen er meer over schrijven en wijdt de krant minder aandacht aan economische kwesties. Meer dan 75% van de intellectuelen leeft in een mythologie. Als ze iets willen veranderen moeten ze iets tegen de mega-systemen ondernemen, want er is een duidelijke machtsverschuiving van de politiek en de moraal naar de systemen toe.

De kans bestaat wel dat in Vlaanderen een politiek structuurtje kan worden opgezet. Dat zal waarschijnlijk wel lukken. De mega-systemen zullen zich daar niets van aantrekken. Ze hebben andere dingen aan het hoofd. Maar een greep op de economie hebben de politici niet meer.

Europa

- Wat denkt u over de discussie rond de eenwording van Europa?

Jaap Kruithof: Ik sta positief tegenover de eenwording van Europa, al is het maar vanuit realiteitsoogpunt. De concurrentie met de V.S. en Oost-Azië kunnen we niet aan met de kleine gesepareerde staatjes van de negentiende eeuw.

Heel wat linkse mensen zijn tegen Europa omdat het zwaar kapitalistisch en uitgesproken liberaal is. Dat is ongetwijfeld juist maar dat wil niet zeggen dat men tegen Europa moet zijn, want dan vallen we terug in de prehistorie. Dat zou onze positie op wereldschaal onmogelijk maken. In de toekomst is een samenwerking tussen o.a. China en Japan niet denkbeeldig en dan zal Europa sterk moeten staan om deze concurrentie aan te kunnen.

- Welke plaats krijgen de oude staten in het nieuwe Europa? Jaap Kruithof: De oude staten zullen moeten worden afgebouwd. Europa zal hertekend moeten worden. De hedendaagse staatsgrenzen zijn compleet irrationeel. De Elzas, bijvoorbeeld, is helemaal niet Frans, laat staan Duits. Die grens is dus heel arbitrair. De grens tussen Vlaanderen en Nederland is helemaal lachwekkend. Zeeuws-Vlaanderen moet plots bij Nederland. Limburg hebben ze in twee gesneden. België, Nederland, Frankrijk... moeten verdwijnen. Dat zal wel nog niet voor morgen zijn, maar...

- België moet verdwijnen, dus Vlaanderen wordt onafhankelijk?

Jaap Kruithof: Vlaanderen wordt een regio. Vlaanderen zal rechtstreeks kunnen deelnemen aan de Europese besluitvorming, maar zal als onafhankelijke entiteit rechtstreeks onder de Europese koepel ressorteren. In het toekomstig Europa moet België verdwijnen. Trouwens, op Europees vlak zien we een decentralisatie van de politieke macht ten voordele van de regio's. Op Europees vlak ligt Vlaanderen economisch gezien voorop. In tegenstelling tot Wallonië zal het waarschijnlijk wel standhouden. De onafhankelijkheid van Vlaanderen valt niet meer tegen te houden. Het is een onomkeerbaar proces. Het gaat misschien niet vlug, maar binnen een onafzienbare tijd leven we in een onafhankelijke staat.

- Gelooft u in de huidige constructie van Europa, een administratieve mastodont?

Jaap Kruithof: De huidige realisatie van Europa is geen goede oplossing, maar we kunnen de ontwikkeling naar meer Europa niet tegenhouden. We zullen zeker naar een Europese justitie, politiek, belastingsschaal en een regering komen. Maar of er een goed functionerend Europees parlement zal komen, is zeer de vraag. De huidige ideologische invulling van Europa is niet aan mij besteed.

Ik sta dicht bij de invulling van het Europa van Willy Kuijpers. Europa moet herschikt worden en moet ongeveer een vijftigtal regio's omvatten. De solidariteit met de Walen zal dan afgelopen zijn. Dit kan in een toekomstig Europa niet meer. We moeten met alle achtergebleven regio's in Europa solidair zijn.

- U als collectivist, bent u bereid te leven in een Europese vrijhandelszone met sterke sociaal-economische verschillen?

Jaap Kruithof: Ik ben niet zozeer tegen een vrijhandelszone. Men kan niet tegen de markt zijn. Heel wat marxisten maken daartegen fouten. Links zijn betekent niet tegen de markt zijn. Markt in de brede zin van het woord betekent ruil. Ik ben dus uiteraard voor een markt, meer specifiek voor een gereguleerde markt. Ik vrees wel dat binnen enkele jaren de Europese markt er zal uitzien als de markt in de V.S. We krijgen dus helemaal geen Europa waar ik van hou.

Ik wil een gereguleerde markt om bepaalde concentraties aan macht en kapitaal uit te schakelen, om de collectieve voorzieningen uit te breiden en om via allerlei voorzieningen de kloof tussen rijk en arm tegen te gaan. Momenteel zien we dat de markt veel sterker is dan de staat. De grote kapitalen zijn oppermachtig en willen absoluut geen staatstoezicht.

- Wat is de opdracht van de staat in het toekomstig Europa ?

Jaap Kruithof: De Westerse staten, ontstaan in de vijftiende en de zestiende eeuw, lagen aan de basis van het kapitalistisch systeem. Deze staten zijn nooit de baas geweest en hebben altijd een secundaire rol gespeeld t.o.v. de kapitaalaccumulatie, maar ze hadden wel een zekere macht. De meeste kapitalen waren immers nationaal gestructureerd.

Sinds 1972 bestaat er een internationaal kapitaal dat van de staat is losgekoppeld. De neo-liberalen hebben de macht van de staat verder uitgehold en de opdracht van de staat beperkt tot het heffen van belastingen.

De staat kan niet meer optreden als regulerende macht in de woeste kapitalistische strijd. Want als je wil reguleren, moet je macht en geld hebben, dus inkomsten. De staten hebben nog amper middelen en mogelijkheden om het kapitaal te bevechten.

Alle economische sectoren die van primair nationaal belang zijn, moeten genationaliseerd of gecollectiviseerd worden. De staat moet niet alles in handen hebben. Dat is nergens goed voor. Maar zaken zoals water, lucht en grond moeten in handen van de staat blijven. Ook infrastructurele zaken - telefoon... - moeten eveneens collectief worden beheerd.

Het failliet van links

- Wat is volgens u de rol van de intellectueel in heel dit debat?

Jaap Kruithof: De intellectueel doet rustig mee aan heel de mystificatie van de mega-systemen. De intellectueel concentreert zich op de hervorming van de politiek en laat de economie ongemoeid. Er wordt wel over etiquette en fatsoenlijkheid gepraat, maar de grond van de zaak raken ze niet aan. De intellectuelen zijn helemaal naar rechts gedraaid. Ook Yves Desmet van De Morgen doet aan deze mystificatie mee.

- Het failliet van links?

Jaap Kruithof: In eerste instantie is links enorm verdeeld. Er zijn de SAP, de PvdA en andere kleine verenigingen. Ook Agalev is er nog en voor de rest lopen er nog wat individuen rond. Links is erg klein geworden, want ook de arbeiders en de werklozen hebben de kant van rechts gekozen.

Kijk eens. Ik heb het in 1963 al gezegd. Links bestond toen al niet meer. De sociaal-democratie was al opgeschoven naar rechts en in alle grote wereldproblemen kozen ze automatisch de kant van de kapitalistische wereld en de mega-systemen. De Franse KP was bijvoorbeeld de meest reactionaire beweging inzake de Algerijnse onafhankelijkheidskwestie. Ze kozen de kant van de koloniale macht.

Links staat momenteel heel zwak. Ook het Instituut voor Marxistische Vorming (IMAVO) en het Masereelfonds gaan het systeem niet veranderen. Ludo Abicht en Antoon Roosens mogen dan al het Masereelfonds in handen hebben, als basis blijft het sterk onvoldoende.

- De SP telt niet meer mee?

Jaap Kruithof: De SP van Freddy Willockx en Louis Tobback is tot een centrum-rechtse partij verworden. De socialistische partij heeft zich aan het systeem aangepast. Het enige wat hen interesseert is om zo lang mogelijk in de regering te blijven en zich bijgevolg aan de mega-systemen aan te passen.

- Hoe kan Europa regulerend optreden tegenover de mega-systemen?

Jaap Kruithof: Europa kan daar helemaal niets aan veranderen. De mega-systemen kunnen alleen planetair worden aangepakt. De vakbonden zijn volledig in het defensief gedrongen. Ze moeten het nationale stramien verlaten en zich internationaal, zelfs planetair gaan organiseren.

Maar er is een middel om de mega-systemen op de knieën te krijgen. U mag niet vergeten dat wij de consument zijn. Als morgen de consumenten niet meer willen kopen, dan stort heel het systeem in elkaar. Een mooi voorbeeld vormde het protest van de Duitse consumenten tegen bepaalde wantoestanden van Shell in Afrika. De Duitsers weigerden nog Shell-brandstof te kopen en na een dag capituleerde de brandstofgigant. De consument heeft wel degelijk macht, maar hij moet zich organiseren. De mega-systemen kunnen door goed georganiseerde consumentenbonden bevochten worden. Men mag niet wanhopen. Amnesty International en Greenpeace zijn machtige organisaties die duidelijk aantonen dat er iets mogelijk is.

- Er is dan toch nog hoop?

Jaap Kruithof: Aanvankelijk zullen de successen klein zijn, maar op lange termijn ziet het er niet zo slecht uit. U mag niet vergeten dat mega-systemen een enorme chaos teweegbrengen, want het neo-liberalisme aanvaardt geen wetten en regulerende overheden. Deze chaos neemt dag over dag toe, wat zich vertaalt in criminaliteit, prostitutie, wapenhandel, drugs, pedofilie, armoede... Heel onze maatschappij is goed aan het rotten. De kans is dan ook groot dat de mega-systemen aan hun eigen chaos en concurrentie ten onder gaan.

Brussel

- Wat denkt u van de toestand in Brussel? Welke rol ziet u voor Brussel weggelegd in een onafhankelijk Vlaanderen?

Jaap Kruithof: Als Vlaanderen ooit onafhankelijk wordt, dan ben ik zeker dat Brussel niet met Wallonië tegen Vlaanderen gaat samenspannen. Daarvoor heeft Brussel te veel economische banden met Vlaanderen. Als Vlaanderen zelfstandig wordt, dan heeft Brussel twee mogelijkheden: in eerste instantie kan Brussel een apart statuut opeisen, los van Vlaanderen en Wallonië. Een andere optie bestaat erin dat Brussel automatisch de kant van Vlaanderen zal kiezen, omdat Vlaanderen veel meer geld heeft dan Wallonië. Welke van de twee mogelijkheden het zal halen, weet ik niet. Vroeger dacht ik dat het aparte statuut het zou halen, maar als Brussel toch voor Vlaanderen zou kiezen, dan ben ik wel bereid ze hartelijk te ontvangen.

Wat ik zeker niet zie zitten is Brussel nu te gaan heroveren. Dat is wel een beetje irreëel.

- U kiest dus niet voor een offensieve strategie in Brussel?

Jaap Kruithof: Toch wel, maar niet zo van 'En nu eisen wij Brussel op!'. U kan de meerderheid van Franstalige kiezers niet zomaar overboord gaan gooien. Vlaanderen moet maar eens een afwachtende houding aannemen en alles wat op zijn beloop laten. Brussel zal komen kloppen en om hulp vragen. Dan kunnen we praten.

- We zitten in Brussel ook nog met een Europese aanwezigheid die heel wat sociale ellende veroorzaakt. Moeten wij ons als Vlamingen niet richten tegen deze megalomane constructie?

Jaap Kruithof: In België zijn er drie bourgeoisies aanwezig. In eerste instantie is er de klassieke Belgicistische bourgeoisie rond de monarchie, de Generale Bank, Davignon... Die zijn altijd de baas geweest en hebben hun sporen nagelaten in het sociaal-economisch landschap. Dan heb je de jonge, Vlaamse bourgeoisie, die vrij zwak staat omdat ze geen eigen mega-systeem heeft. Maar het zijn handige plantrekkers. Ze infiltreren gemakkelijk en ze zijn er de laatste tijd flink op vooruit gegaan. De Vlaamse bourgeoisie wil Brussel veroveren, waar de oude Belgicisten zitten.

Dan heb je nog de Europese bourgeoisie. Die is sterker dan de Vlaamse variant. De Europese is nu bezig de oude Belgicistische bourgeoisie kapot te maken. We krijgen dus een vervanging van de Brusselse door een Europese bourgeoisie. Vlaanderen kan deze Europese bourgeoisie niet aan. We hebben Brussel niet eens in handen, wat zouden we dan willen ondernemen tegen de Europese aanwezigheid in Brussel? De situatie kan veranderen als Straatsburg morgen de hoofdstad van Europa wordt, wat niet ondenkbeeldig is.

- We verliezen Brussel?

Jaap Kruithof: We moeten niet panikeren. Laten we de problematiek even wat breder bekijken. Europa bestaat uit een reeks economische assen en polen. Zo is er de economische as Rotterdam-Amsterdam, Rijsel-Kortrijk, Brussel-Antwerpen... Het is interessant om de as Brussel-Antwerpen zo te gaan organiseren dat ze een eenheid blijft. Maar hoe moet dat vanuit een Vlaamse optie georganiseerd worden? Er zullen immers moeilijkheden komen in Brussel, want een Franstalige stad, en in Kortrijk, want daar richten ze zich meer en meer naar Rijsel.

Wat Brussel betreft wil ik pleiten voor een eigen statuut maar met garanties voor de Vlamingen. Dat geldt ook voor de andere minderheden. Ik denk dat dit voor Vlaanderen de meest haalbare oplossing is.

- Brussel als multiculturele stad?

Jaap Kruithof: Brussel is een multiculturele stad. Dat is een feit. Maar dat kan je niet zomaar gaan uitbreiden over heel Europa.

Grote delen van Europa zijn helemaal niet multicultureel, maar eerder monocultureel. Daar kan u niet ongestraft de multiculturaliteit gaan opdringen. Mensen zoals Blommaert en Detrez zijn geobsedeerd door multiculturalisme en willen iedere vorm van homogeniteit tegengaan. Ik ben voor multicultuur, op voorwaarde dat het reëel sociologisch aanwezig is. Dat is zo in het geval van Brussel, maar bijvoorbeeld niet in het geval van Antwerpen.

- Intussen zijn er reeds heel wat nieuwe Vlamingen - Marokkanen, Turken... - die zich moeilijk integreren. Welke mogelijkheden ziet u om deze mensen te laten integreren?

Jaap Kruithof: Ik ben voorstander van gelijke politieke rechten op alle vlakken en voor iedereen. Ik vind het onzin om het stemrecht voor migranten te beperken tot de gemeente, alsof de allochtonen geen bindingen met het gewest en met de staat hebben. Ik ben voorstander van gelijke rechten, maar ze moeten hier drie jaar wonen en werken.

Ik ben wel tegenstander van de dubbele nationaliteit. Een mens kan geen twee nationaliteiten hebben, anders wordt het een knoeiboel. Nationaliteiten kunnen niet worden opgestapeld. Mensen behouden hun nationaliteit. Ik zou dus in geen geval de politieke rechten koppelen aan de nationaliteitsverwerving. Laat iedereen zijn eigen nationaliteit en cultuur maar behouden.

Wat de zogenaamde dreiging van de islam betreft, dat kan verholpen worden door de vele miljarden petro-dollars te investeren in economische projecten.

Laat ons eindelijk eens zorgen dat deze mensen daar een toekomst krijgen. Als morgen de opbrengsten van het Algerijnse gas nuttig worden besteed, dan is binnen dit en enkele jaren het fundamentalisme weg. Het fundamentalisme is een agressieve en destructieve reactie tegen de uitzichtloze armoede. Maar net zoals ik begrip voor de arme drommel kan opbrengen die voor het Vlaams Blok stemt, kan ik eveneens begrip voor de fundamentalist opbrengen. Want achter fundamentalisme zitten heel wat paupers zonder toekomst. Ik wil het fundamentalisme niet bestrijden, maar de paupers helpen.

- Vindt u dat de Franstalige minderheid op Vlaams grondgebied gewaarborgde faciliteiten moet blijven krijgen?

Jaap Kruithof: Helemaal niet! Ik ben trouwens nooit voorstander geweest van gewaarborgde faciliteiten voor Franstaligen in Vlaanderen. Faciliteiten hebben niets te maken met de wil van de kiezer. Als een Franstalige in Vlaanderen komt wonen, dan moet hij zich aanpassen.

- Staat deze bewering niet haaks op uw visie over multiculturaliteit?

Jaap Kruithof: Wacht even! Ik ben boos op de Franstalige bourgeoisie omdat ze overal en altijd aan haar taal blijft vasthouden en zich nooit aan de omstandigheden wil aanpassen. In Brussel heerst er evenwel een totaal andere situatie. Brussel is een multiculturele stad, waar er evenwichten moeten gezocht worden binnen de spelregels van de democratie en het pluralisme. U mag niet vergeten dat de Vlamingen nog amper 15% van de Brusselse bevolking uitmaken. Dat is toch wel een totaal andere situatie dan in Vlaanderen.

Hier moeten de Franstaligen zich aanpassen. Anders kunnen ze maar best vertrekken.