Nummer 36


| april - mei 1998


Er waart een spook door Europa: het spook van de euro (Christian Dutoit)<< Nummer 36

Indien alles verloopt zoals gepland, maar in dit land weet je maar nooit - getuige de klucht rond Dutroux -, dan zitten we binnen de kortste keren opgezadeld met de euro. Omdat er in dit land geen ernstig debat gevoerd werd rond dit belangrijke thema (rond andere thema's overigens ook al niet) kunnen we dit gerust een type-voorbeeld noemen van sluipende besluitvorming.

In vele van de ons omringende landen werd wèl een debat gevoerd, zij het niet steeds een diepgaand. Globaal kan gesteld worden dat in de meeste gevallen de mensen tegen zijn en de politici voor. Toch hoor je ook bij de 'voorstanders' voorzichtige, sceptische geluiden. De meeste politici houden er rekening mee dat de invoering van de euro ernstige gevolgen kan hebben voor de sociale en economische evenwichten in hun land. Niet zo in België: hier geldt het klassieke adagio van Dehaene dat de problemen pas hoeven opgelost te worden wanneer ze zich stellen. En de Vlaamse sociaal-democratie heeft zich al helemaal kritiekloos in het euro-avontuur gestort. Hier is zelfs weinig plaats voor detailkritiek: de euro staat zelfs centraal bij de 1 mei-vieringen. Hemeltergend.

De EMU en de euro ontnemen de nationale staten elk instrument om nog zelf in te grijpen in hun sociaal en economisch leven. Dit zal vrijwel zeker op korte termijn tot grote spanningen leiden. Een klein voorbeeld. De UNO verwacht voor de periode 1990-2010 een afname van het aantal jongeren tussen de 20 en 24 jaar met 10% in Frankrijk en Groot-Brittannië, met 23% in Duitsland en zelfs met 40% in Italië. Maar de nationale begrotingen zullen in het EMU-keurslijf zitten en geen eigen aangepaste politiek meer kunnen voeren tegenover dit fenomeen, omdat ze met handen en voeten aan de rigide euro-regels gebonden zijn die hen geen enkele speelmarge meer laten. Ook een eigen monetaire politiek is nu zo goed als uitgesloten. Sado-monetarisme noemt de Franse publicist Emmanuel Todd dit. Hij voorspelt trouwens dat de euro in 2005 niet meer zal bestaan.

Al jaren geeft de nationale politiek steeds meer van haar bevoegdheden uit handen ten faveure van de Europese Unie. Daar ontbreekt elke democratische controle en overheerst de invloed van grote landen en grote concerns. De natie-staat wordt geofferd op het hakblok van de geo-economische belangen van het mondiale bedrijfsleven. Tegenstanders van deze gang van zaken, mensen die sceptisch staan tegenover deze 'Europese' miskenning van de nationale identiteit, worden door de marktfundamentalisten en hun lakeien van de sociaal-democratie nu reeds naar de vuilbakken van de geschiedenis verwezen. Toch is de practische democratie tot in haar vezels verbonden met de natie. Paradoxaal genoeg is het vooral een bepaalde rechterzijde die zich - gevoelsmatig - tegen dit Europa keert, en een harde kern van de linkerzijde die bekommerd is om de democratische kwaliteit van de samenlevingsruimte die zich al even anti-Europees opstelt. Hier gelden de oude scheidingslijnen links-rechts blijkbaar niet meer. Dit is een meer dan merkwaardige evolutie.

Het anti-nationalisme dat met de huidige euro-euforie gepaard gaat neemt vaak groteske proporties aan. De sociaal-democratie draagt hier een enorme verantwoordelijkheid, maar blijft stekeblind voor de realiteit. Zij verleent de mega-systemen hand- en spandiensten om de democratie mee te versmachten. In ruil mag zij mee nippen aan de Europese vetpotten. De euro-euforie zou wel eens van heel korte duur kunnen zijn.