Nummer 36


Interview | april - mei 1998


Tiny Kox (SP-Nederland): "Met de euro krijg je een Europa dat bikkelhard wordt!" (Bernard Daelemans)<< Nummer 36

Op 16 april jl. vond in de Nederlandse Tweede Kamer het debat plaats over de invoering van de Euro. De enige partij die zich tegen de Euro verzet is de Socialistische Partij, een partij links van de sociaal-democraten van Wim Kok (PVDA), met twee verkozenen in het Parlement. De partij voerde actie op de hofvijver aan het Binnenhof en overhandigde een petitie van veertigduizend handtekeningen om een referendum te eisen. Een opinie-onderzoek dat de SP liet uitvoeren wijst immers uit dat de meerderheid van de Nederlanders tegen toetreding tot de EMU gekant is. Meervoud had een gesprek met partijsecretaris Tiny Kox.

- Waarom bent u tegen de Euro gekant?

Tiny Kox: De mening van de bevolking over dat project is nog nooit gevraagd. Sedert de goedkeuring van het verdrag van Maastricht in 1991 zijn wij tegenstanders van de muntunie. Wij zien niet in welk belang de bevolking erbij heeft. Wij zien wel de belangen van de grote ondernemingen en van de internationale banken. Maar daar houdt het op. Bovendien zien we niet in hoe je dit een democratische dekking geeft. Daar is niet over nagedacht, dat is ook niet het doel. Men wil één grote geliberaliseerde markt, neoliberaal geïnspireerd.

- De SP is dus ook gekant tegen het verdrag van Maastricht?

Tiny Kox: Wij waren de allereersten om daartegen te protesteren. De invoering van een eenheidsmunt kan de bekroning van een proces zijn, maar zo gaat het nu niet: hij wordt domweg doorgevoerd zonder dat er een politieke unie is. Op dit moment durft niemand te zeggen dat hij voor een politieke unie zou zijn. Er is geen zicht op dat die er ooit komt. Wat men vraagt is een souvereiniteitsoverdracht aan iets dat altijd slechter is. De Europese centrale bank zal zich niet democratisch laten controleren, sterker: ze mág zich niet laten controleren, volgens haar statuten. Wij zien daar de winst niet. Verder zijn we van mening dat op het moment dat Europa zo aaneengeklonken is, of een gedeelte althans, dat na uitschakelen van de monetaire mogelijkheden van de eigen overheid, dat de markt zijn werk moet gaan doen. Dat betekent dat economische aanpassingen veel harder zullen toeslaan in gebieden waar het niet zo goed gaat. Het is dus niet zozeer onze zorg om het Nederlandse volk, want wij zitten, net als de Belgen, in een streek waar het nog best goed gaat, maar voor de mensen die in Portugal of in Italië zitten.

- Welke concrete gevolgen ziet u bij de invoering van de euro?

Tiny Kox: In Nederland worden hele domme spots uitgezonden door de regering in de zendtijd van postbus 51. (Dat is de officiële overheidsvoorlichting). Het argument is dat de mensen geen geld meer hoeven te wisselen wanneer ze op vakantie gaan. Wat een luxe, wat een zegen! Terwijl dat nu net één van de prettige dingen is van op reis gaan. Verder kan je dan overal gaan werken en studeren. Dat is allemaal platte propaganda. Waar het om gaat is het realiseren van één grote liberale markt, met één munt en één economisch beleid. Daar kan men nu voor of tegen zijn, maar men moet de mensen niet wijsmaken dat het gaat over hèn grenswisselactiviteiten.

- Waar zou dat beleid dan uitgetekend worden, volgens u?

Tiny Kox: We hebben nu één markt, we krijgen nu één munt, vanaf 1 januari 1999. Dat het in eerste instantie giraal is en pas later, vanaf 2002 met munten, zegt niks, want voor de banken en bedrijven is het girale wat telt. Waar het om gaat is dat er één munt is. Er is dan geen nationale monetaire politiek meer, maar je kan ook geen Europese monetaire politiek voeren, want er is geen Europese staat. Er is geen Europees budget. Men laat de markt zijn gang gaan. Dat betekent dat men een erg ouderwets economisch patroon terugkrijgt, met een overheid die zich nergens mee bezighoudt, en een markt die het allemaal moet regelen. Renault-België ging dicht omdat produceren in Spanje goedkoper was, daarom kozen ze voor Spanje, niet voor Tunesië, omdat Spanje hetzelfde land als België is, monetair-economisch gezien.

Dat soort processen zullen we veel meer krijgen. Nogmaals, noch België noch Nederland zullen de grootste slachtoffers zijn. Waarschijnlijk zijn het de landen aan de rand die het slachtoffer worden. Men kan niet langer met een aanpassing van de munt de in- en export beïnvloeden. Dat betekent dat het via werkloosheid en loonsverlaging zijn beslag moet krijgen. Dat betekent een hele harde economie, die de tweedeling in Europa stellig zal bevorderen.

- De Vlaamse linkerzijde beweert dat de Euro er moet komen, maar dat er moet gewerkt worden aan een sociaal Europa...

Tiny Kox: Ja, ik heb gehoord dat onze naamgenoten van de SP (dus niet onze ideologische genoten) daar op één mei campagne over gaan voeren. Ik vind dat het ofwel getuigt van enorme naïviteit, ofwel van enorm cynisme. Maar ik weet niet wat het ergste is. Naïef, want uit niets blijkt dat het doel van de invoering van de muntunie en van de euro de bevordering van een sociaal beleid is. Dat blijkt uit niets, dat is nooit zo bedoeld. Waarom zou dat er nu uit voortvloeien? Temeer omdat er ook geen Europese overheid is die dat kan garanderen. Cynisch, want de linkervleugel die dat beweert weet dat het niet het logische vervolg is. Het invoeren van de muntunie, van de euro is het logisch gevolg van een hele harde liberale samenleving, en geen werkgelegenheidsbeleid à la Keynes.

Onder druk van de opinie en van het sociaal protest wordt het thema van het sociaal Europa op tafel gegooid, maar het probleem is dat dat nergens afgesproken is. Wat afgesproken is is het stabiliteitspact. Dat heeft niets met sociale zaken of werkgelegenheid te maken. Als je een markt van de noordkaap tot het zuidelijkste puntje van Sicilië liberaliseert, dan is het idee dat daar volledige werkgelegenheid uit zou voortvloeien raar, want dan had je dat niet hoeven te doen. Daarvoor heb je een sterke overheid nodig die kan investeren als het wat minder gaat, en desinvesteren als het wat beter gaat. Maar dat is niet de bedoeling: de begrotingstekorten moeten teruggedrongen worden, de staatsschulden gedrukt, de inflatie beperkt. De overheid moet uitgebeend worden. Dat zien we vanaf '91 gebeuren. Zij die beweren dat we moeten komen tot een Europees sociaal beleid, omdat de landen niet in staat zijn om het zelf te doen, die zouden lessen moeten trekken uit wat er sinds '91 gebeurt en pleiten voor een politieke unie, die als uitgangspunten heeft: het vergroten van de democratie, het vergroten van het sociaal beleid, het garanderen van werkgelegenheid. Dan kom je tot een totaal ander beleid, maar niet tot een monetaire eenheid met een centrale bank.

- Bent u voorstander van een dergelijke politieke unie?

Tiny Kox: In Europa bestaat dat sentiment niet. Je krijgt een Europa dat bikkelhard wordt. Het zal niet leiden tot een verbroedering van de mensen in Europa, het zal ze tegen mekaar opzetten. De mensen in Zuid-Italië zullen kankeren op de Belgen en de Nederlanders, omdat die met hun producten de markt zullen inpalmen. Die zullen hier naartoe moeten komen werken. Binnen één land is dat heel normaal. Wie in Knokke werkloos is, en in Hasselt is werk, moet naar Hasselt toe. In het nieuwe Europa moet je van Sicilië naar Hasselt toe.

- Wat vindt u van de kritiek die in meer Nederlandse economische kringen tegen de euro bestaat?

Tiny Kox: Voor zover die gebaseerd is op het feit dat dit het grootste monetaire experiment van deze eeuw is, dat er geen enkele reden is om aan te nemen dat het wel goed zal gaan, kan ik me daarin vinden. De Duitse eenmaking, die een monetaire èn politieke eenmaking was heeft duidelijk gemaakt dat het een gigantisch karwei is. Dat er een transfert van miljarden per dag is van west naar oost, en dat het dan nog vreselijk moeilijk is. Alles wat je daar ziet, kan zich in Europa op een grotere schaal voordoen. Maar er is geen mogelijkheid om die enorme transfers te organiseren. Daar is althans geen bereidheid toe. Er is geen bereidheid in België en Nederland om miljarden te transfereren naar Griekenland, Spanje enz, zoals er van West- naar Oost-Duitsland een is. Logisch toch dat klassieke economen zeggen "Dit is wel heel erg raar." Ook in de Verenigde Staten heeft men een eenheidsmunt gemaakt, maar dan had men een federale overheid nodig. Van de voormalige staten maakt men dan provincies, en een centrale staat gaat dan het budget sturen. Als econoom kan je daar wel vrede mee hebben. Of je daar als democraat vrede mee kan hebben is maar de vraag. Want we hebben geen democratisch gelegitimeerde overheid. De betrokkenheid van kiezers bij Europa is nul komma niks. Daar gaat hier in Nederland één op vier voor stemmen. Er is geen Europese overheid, er is geen Europees parlement. Je kan het allemaal wel zo noemen, maar er is geen enkele aanwijzing om te zeggen dat het Europese parlement de basale kenmerken van een parlement vertoont.

Op economisch vlak is dit een experiment, niet uitgevoerd in een laboratorium, waar men alle omstandigheden zo goed mogelijk probeert te maken. Je kan je dus afvragen wat er van komt.

Voor een grote onderneming is dit wel interessant, maar voor een kleine en middelgrote onderneming niet. Het kan catastrofale gevolgen hebben. Wat heeft een schoenmaker in Lissabon aan één munt? Alleen narigheid.

- Hoe staat u tegenover de kritiek die in de rechts-liberale VVD bestaat?

Tiny Kox: Die kritiek van de VVD is vandaag weer lichtelijk geuit, maar zal ook weer ingetrokken worden. De kritiek van de VVD was dat als je sterke en zwakke munten bij elkaar voegt, dat je dan een munt krijgt die wat sterker is als de zwakste, en zwakker dan de sterkste. Voor de VVD komt het er eigenlijk op neer dat er bovenop de draconische maatregelen die in de zwakke-muntlanden al zijn gebeurd, dat er nog meer zou moeten gebeuren. Dat is erg liberaal geïnspireerd, want als wij andere landen niet houden aan het stabiliteitspakt, nou, de liberalen willen nog verder gaan met het terugsnoeien van de staatsuitgaven en het afbouwen van de collectieve voorzieningen. Die vinden in Europa en het stabiliteitspakt een legitimatie. Het is fijner om te zeggen: we moeten de arbeidsongeschiktheidsverzekering afschaffen of inperken omdat het moet van Europa, dan wel "omdat dat bij mijn liberale opvattingen past". Dat verzet is dus weg, de Kamer stemt ermee in of Italië meemag.

- De VVD heeft een bocht gemaakt.

Tiny Kox: De VVD is niet tegen de euro op zich, maar was bezorgd of de euro wel sterk genoeg zou zijn. Dat is vrij egoïstisch.

- In hoeverre is het debat over de euro belangrijk voor de SP?

Tiny Kox: Het is heel erg belangrijk, al valt er niks mee te halen. Systematisch valt het debat weg. Er is geen land waar er zo weinig gediscussieerd is over de euro als in Nederland. Vanaf '91 heeft onze regering, Wim Kok, de huidige minister-president die toen minister van Financiën was, het afgesproken. Het parlement heeft het in '92 geratificeerd. Sindsdien kan je er niet meer over praten. Wij hebben steeds gezegd: dit gaat over overdracht van monetaire souvereiniteit. Dat doe je maar een keer in je leven. Het is een onherroepelijke stap. Hij kan alleen herroepen worden als het experiment in chaos is ontaard.

Vanaf '92 wordt er niet over gepraat. Andere landen hebben op zijn minst nog een referendum over de zaak gehouden.

Er viel totaal niets aan te doen. We hebben een enquête gehouden waaruit blijkt dat de meerderheid het helemaal niet ziet zitten, maar toch zijn de mensen ervan overtuigd dat er totaal niets aan te doen is. Wanneer men zou besluiten om de verkeersborden vierkant te maken in plaats van rond krijg je een gigantisch debat. Maar nu het gaat over overdracht van monetaire souvereiniteit, naar een ondemocratisch per definitie niet controleerbaar orgaan, nu gebeurt er niets.

Het is zelfs afgesproken tussen de partijen dat de euro in deze verkiezingen geen item mag zijn. Men heeft zelfs afgesproken dat de voorlichtingscampagnes over de euro pas na de verkiezingen starten. Als men het voor de verkiezingen zou doen, zouden mensen misschien wel gaan nadenken: het lijkt nogal belangrijk, misschien moet ik er een mening over hebben.