Nummer 42


Koerdistan | december 1998


Apo in Rome, Turkse terreur in Brussel: de affaire Öcalan (Piet De Zaeger)<< Nummer 42

Voor de tweede maal dit jaar verscheen de Koerdische kwestie even op de Belgische politieke agenda. Net als elders in Europa werd de Turkse migrantengemeenschap in België opgehitst door de staatspropaganda uit Ankara. Doel: druk uitoefenen op de Italiaanse regering zodat ze PKK-leider Öcalan zou uitleveren aan Turkije.

De hele affaire begon toen Abdullah Öcalan vanuit Moskou het vliegtuig nam naar Rome. De leider van de Partiya Karkeren Kurdistan (PKK) had politiek asiel gezocht in Rusland nadat de Syrische regering hem persona non grata had verklaard en hem had gedwongen Damascus te verlaten. Daar had Öcalan de jongste jaren een onderkomen gevonden. Hoewel Syrië zelf niet mals is voor de Koerdische gemeenschap binnen zijn staatsgrenzen hanteerde het een realpolitiek beginsel: de vijand van mijn vijand is mijn bondgenoot. En Turkije, bondgenoot van Israël, was nu net één van de Syrische vijanden. Dus gaf de Syrische dictator Assad de leiding van de Koerdische anti-Turkse PKK-guerilla enige bewegingsruimte.

Aan het Syrische verblijf van Abdullah Öcalan, liefkozend afgekort "Apo", kwam echter een abrupt einde na de Syrisch-Turkse detente van oktober laatstleden.

Dat Moskou vervolgens geen politiek asiel gaf aan Öcalan wordt algemeen toegeschreven aan de enorme druk vanuit Turkije en diens Amerikaanse beschermheer. De Verenigde Staten hebben net kredieten beloofd aan Rusland en aangezien in Moskou de financiële problemen en de zoektocht naar overheidsgeld momenteel de politieke agenda beheersen, was het antwoord uiteraard "njet". Zo nam de PKK-leider zijn toevlucht tot Rome.

Meteen ontketende Ankara een regelrechte hetze tegen Italië en eiste het de uitlevering van de Koerdische verzetsleider. Alles was veroorloofd om Öcalan in handen te krijgen tot en met een economische boycot van Italiaanse producten en de gijzeling van een Italiaanse gevangene in een Turkse gevangenis. De opgeklopte anti-Italiaanse massahysterie nam buitengewone proporties aan. Zowat 20.000 Turkse soldaten verzekerden de veiligheid van de spelers van Juventus Turijn, die in Galatasaray een voetbalmatch moesten betwisten. Cynische noot: Turkije dreigde het helicopterbedrijf Agusta uit te sluiten van een militaire offerte-aanvraag. Als Italië PKK-leider Öcalan niet uitlevert, wil Turkije geen Italiaanse helicopters om PKK-guerillas af te knallen.

Kristalnacht in Brussel

Ook andere Europese landen werden geviseerd om de druk op Italië nog te verhogen. Zo verrichtte de Turkse propagandamachine zeer efficiënt werk in Brussel. Op dinsdagavond 17 november verspreidde de VRT het nieuws dat er een Koerdische manifestatie aan de gang was in Brussel. Pure desinformatie zo bleek later, maar het kwaad was geschied. Meteen was het startschot gegeven voor een raid tegen Koerdische en Assyrische doelwitten. Journalist Wim Deneuter, die al jaren in Sint-Joost-ten-Node woont en getuige was van de feiten, verklaarde zelfs: "De brandstichtingen deden me aan Kristalnacht denken".

Derwish Ferho, directeur van het Koerdisch Instituut en medewerker van Meervoud: "Sinds enkele maanden is de Turkse pers constant bezig het Koerdisch Instituut zwart te maken. Ook de Turkse ambassade is daarbij betrokken. Ik beschik over brieven van de Turkse ambassadeur aan Vlaamse vrienden waarin hij stelt dat het Instituut een terroristische organisatie is. Turkije voerde een echte leugencampagne die tot doel had de eigen Turkse gemeenschap op te hitsen."

Het Koerdisch Instituut stond al een tijdje op de zwarte lijst van de Turkse geheime dienst MIT. Dat werd alleen maar erger toen het Instituut in samenwerking met de Coördinatie "Stop de oorlog tegen het Koerdische volk" en het Departement Sociologie van de KU Leuven een Internationale Conferentie over Koerdistan organiseerde.

Derwish Ferho: We hebben op 12 oktober onze conferentie georganiseerd en dat was een groot succes. Een paar weken eerder had de Turkse pers al in artikels geschreven dat de conferentie door terroristen werd georganiseerd. De Turkse ambassade en het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken heeft alles geprobeerd om de conferentie te laten boycotten.

- Was de conferentie dan geen PKK-aangelegenheid?

Derwish Ferho: Vanaf het begin hebben het Koerdisch Instituut, de Coördinatie 'Stop de oorlog tegen het Koerdische volk' en het Departement Sociologie van de KU Leuven gesteld dat we alle Koerdische partijen aan het woord zouden laten. En ze hebben ook allemaal deelgenomen: de PKK, de PUK van Iraaks-Koerdistan, de KDP van Iraans-Koerdistan, HADEP uit Turkije. Enige uitzondering was de Democratische Partij van Iraaks-Koerdistan, die moeilijkheden had omdat het Turks leger er net was binnengevallen. Maar ook de Turkse mensenrechtenorganisaties èn de Vlaamse partijen waren uitgenodigd en de VU, de SP, Agalev en de VLD hebben deelgenomen. Ook heel wat personaliteiten waren aanwezig: mevrouw Danielle Mitterrand, Mehdi Zana (de gewezen burgemeester van Dyarbakir) en Mahmud Osman, een van de beste medewerkers van wijlen generaal Mustafa Barzani.

- Wat waren de gevolgen?

Derwish Ferho: Dat succes had de Turkse ambassade niet verwacht. Evenmin de Turkse fascistische extreem-nationalistische organisaties die goed samenwerken met de ambassade. Iedereen weet dat bepaalde medewerkers van de Turkse ambassade zelfs in de bestuursorganen van die fascistische organisaties zetelen. Die Turkse organisaties hadden het al enkele weken op het Koerdisch Instituut en andere Koerdische verenigingen gemunt. Hun doel was de vernieling van het Instituut. Zij hadden zich zeer goed voorbereid. Zij hadden molotovcocktails klaargemaakt, zij hadden onze adressen op papier staan en zijn daarmee naar onze straat gekomen. Zij hebben eerst het lokaal van een Assyrisch-Chaldese vereniging vernield. Want al wat niet-Turks is binnen de Turkse staat moet vernietigd worden. Zij hebben daar alles kort en klein geslagen. En ze hebben een auto voor het huis gesleurd en in brand gestoken zodat niemand uit het huis kon ontsnappen. Daarna zijn ze naar nummer 4 in de Bonneelstraat gegaan, een Koerdisch cultureel centrum waar vrouwen, jongeren en mensen die sympathie hebben voor de PKK culturele en sociale activiteiten organiseren. Nu, die organisatie, een vzw, is volledig wettelijk. Ze ontplooien hun activiteiten al sinds jaren vanuit de Bonneelstraat. Zij zijn daar gekomen, hebben de ramen aan diggelen geslagen en alles in brand gestoken. Daarna zijn ze met het adres in de hand naar de Bonneelstraat 16 afgezakt, waar het Koerdisch Instituut gevestigd is. Onze Marokkaanse buurvrouw heeft hen nog proberen weg te krijgen door te zeggen dat haar familie daar woonde maar ze dreigden ermee haar huis op nummer 18 in brand te steken. Dan hebben ze ook hier deur en ramen stukgeslagen, ze zijn binnengedrongen en hebben alle materiaal, dossiers, computers, meubels overhoop gegooid en zo wilden ze alles in brand steken. We hebben dan toch veel geluk gehad want enkel het gelijkvloers is in brand gevlogen.

- Op televisie en radio was er sprake van Koerdische provocaties?

Derwish Ferho: Dat was een grote leugen van Turkse zijde. De Turkse geheime dienst, opgeleid door de Mossad, kan heel wat en werkt heel efficiënt. De manifestatie door de Turken was goed voorbereid. De organisatoren waren geen amateurs. Zij zijn begonnen aan het Liedtsplein in Schaarbeek. Er was geen enkele Koerd op straat. Niemand had eraan gedacht een Koerdische manifestatie te organiseren. Een meerderheid van de Koerden was al vertrokken naar Italië om daar hun steun te betuigen aan de leider van de PKK. De Turkse inlichtingendienst heeft- denk ik - dan via de Belgische media verspreid dat er Koerdische provocaties waren tegen de Turkse gemeenschap. We hebben dat later gecheckt. De Belgische veiligheidsdiensten zeggen dat ze geen dergelijke informatie hebben doorgegeven aan de persdiensten. Dus blijft er maar één mogelijkheid. Dat de Turkse ambassade die informatie heeft bezorgd aan de Belgische pers die vervolgens de berichten heeft verspreid. Mijn kritiek op de Belgische pers is dat ze nergens nagevraagd heeft bij de Koerden of hun informatie klopte. Hoe is dat mogelijk? Gelukkig zijn de leugens de dagen erna gecorrigeerd, maar toch kregen we één week later van de VRT nog een vraag over die Koerdische betoging. Wij hebben amper één dag na de aanslag zowel de Koerdische als de Turkse gemeenschap opgeroepen tot kalmte. Want ruzie, rellen, aanslagen, enz. dienen enkel de agressieve politiek van de Turkse staat. Die staat is gebaseerd op vernieling, op de vernietiging van andere culturen, op leugens. En ik denk dat ook de Turkse gemeenschap er niets aan heeft om mee te doen met de Turkse staat.

- Zaten de Grijze Wolven nu achter die rellen?

Derwish Ferho: Absoluut. Honderd procent zeker. Zij waren mede-organisatoren van die aanslagen i.s.m. de Turkse geheime dienst en het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken. Maar ook in samenwerking met hun eigen partij die de laatste tijd actief coöpereert met de politie en het leger in Turkije. Kan u zich voorstellen dat leden van de Grijze Wolven mee met de politie Koerdische mensenrechtenactivisten en leden van HADEP gaan arresteren? Kan u zich voorstellen dat zij in burgerkleding en zonder politiebadge mee leden van een politieke partij gaan aanhouden? Zij werken onder aanmoediging van de Turkse staat, anders zou dat niet mogelijk zijn. Ook de meeste leden van de commando-legereenheden in Turks Koerdistan zijn leden van de Grijze Wolven. De Turkse staat ziet die mensen als de milities ter verdediging van het vaderland.

- Hoe was de reactie van de politie?

Derwish Ferho: Wij hebben nog steeds niets gehoord van vervolgingen. Maar de politie heeft een zeer grote fout gemaakt. Ze zijn niet tussen gekomen. Waren ze op tijd tussengekomen dan was er geen sprake geweest van brandstichting. Zij hebben eerst gezien hoe de betogers het Assyrisch-Chaldese lokaal hebben vernield. Zij konden de feiten in de Bonneelstraat voorkomen. Want daar heeft men eerst nog 20 à 30 minuten betoogd vóór de brandstichting. De rijkswacht stond aan het Madouplein maar mocht niet tussenkomen van de politiecommissaris. Het antwoord was dat men de betogers niet wou provoceren. Maar die waren al bezig van in de Verbieststraat. Dus hoe konden ze nog provoceren? Stel je voor dat er nog mensen in die huizen aanwezig waren. Dan waren het echte lynchpartijen. De eerste nacht zijn de lokalen nog niet bewaakt. Er konden nochtans verdere aanslagen volgen. De minister van Binnenlandse Zaken heeft de fout van de politie gezien en heeft efficiënt gereageerd. Ik wil hem dan ook bedanken voor zijn tussenkomst. Sindsdien is de situatie gekalmeerd.

Onze vraag is de mensen die de wet niet respecteren hard aan te pakken. Of het nu om Koerden of Turken gaat. In dit geval zijn het de Grijze Wolven en de Turkse ambassade. Er bestaan toch video-opnames om die mensen te identificeren. Vervolg ze en straf ze!

Brussel als Oslo

De Turkse politiek lijkt op het eerste zicht geen vruchten af te werpen. Duitsland, traditioneel nochtans één van de trouwe Turkse bondgenoten èn een van de grote Turkse wapenleveranciers, aarzelde zelfs om de uitlevering van Öcalan te vragen. "Apo" wordt er gezocht in verband met enkele PKK-aanslagen. De Koerdische verzetsorganisatie is in Duitsland overigens bij wet verboden. Dat zelfs Duitsland aarzelt, veroorzaakt nog meer geknarsetand in Ankara. Vraag is echter of de aarzelende houding van de West-Europese landen enige zoden aan de dijk brengt. Via militaire en politionele repressie zal Turkije het Koerdische verzet niet monddood maken. Maar omgekeerd kan de PKK ook de Turkse staat niet bedreigen. Waar de PKK bij monde van Abdullah Öcalan reeds meerdere malen voor een politieke oplossing heeft gepleit en een staakt-het-vuren heeft afgekondigd, weigert Ankara elke dialoog. Dat de politieke wil daartoe niet ontbreekt aan Koerdische kant blijkt wel uit het aanbod van Öcalan om hem voor een internationaal gerechtshof te dagen en hem er te confronteren met de Turkse aanklagers.

Ook het feit dat de PKK-leider op de steun kan rekenen van andere verdrukte bevolkingsgroepen binnen de Turkse staat - in Zwitserland begonnen Assyrische christenen uit solidariteit een hongerstaking - moet de West-Europese regeringen tot nadenken stemmen. Öcalan is niet de karikatuur die de Turkse staatspropaganda van hem probeert te maken. Parlementsleden, kaderleden en militanten van de legale Koerdische partij Halkin Demokrasi Partisi (HADEP) worden gearresteerd, opgesloten en vaak gemarteld. Daarom volstaat het niet dat de West-Europese landen "aarzelen". Trouwens, wat de winstgevende wapenleveringen aan Turkije betreft ontbreekt elke aarzeling.

Die lopen vlotjes verder. Van West-Europa mag een krachtige politieke houding worden verwacht met initiatieven die een vredesproces op gang kunnen brengen.

Derwish Ferho: De Belgische politici kijken naar wat er gezegd wordt in andere Europese landen en spreken dan pas. Ik zou het omgekeerd doen. In plaats van af te wachten een eerste stap zetten naar de oplossing voor de Koerdische problematiek. België is een federale staat met Vlamingen, Walen en Duitsers. De Belgische politici kunnen hun federalisme gaan voorstellen aan de Turkse staat. Dat kan een stap naar een vredesproces zijn. Zij zouden de rol van Oslo, van Noorwegen kunnen spelen in het Palestijns-Israëlische vredesproces. Zolang de PKK als een terroristische organisatie beschouwd wordt en niet als een partij in het conflict wordt betrokken bij vredesonderhandelingen is dat niet evident.

Want massa's Koerden in Turkije steunen de PKK. Of ik dat nu graag heb of niet, het is zo! En als men dat zegt, betekent dat nog niet dat men sympathie heeft voor de PKK. Het is gewoon de realiteit.

- Er is toch ook politieke steun voor de Koerden ?

Derwish Ferho: Er zijn bepaalde parlementsleden, bepaalde personaliteiten en ook heel wat Vlamingen en Walen die sympathie hebben voor de Koerden. En er zijn twee politieke partijen die als partij achter de Koerdische zaak staan. Ik kan ze gerust noemen. De eerste is de Volksunie, die al van in het begin achter de Koerden staat en wiens houding gunstig is voor een vredesproces. En ook Agalev, weliswaar minder actief, uit zich de laatste tijd als partij voor een oplossing van de Koerdische problematiek. Eenzelfde houding verwachten we van de SP, de CVP en de VLD èn aan Waalse kant.

Men moet wat meer de menselijke kant, en niet alleen de economische voor ogen zien.