Nummer 48


13 juni 1999 | juli 1999


De invloed van het toxische pluimvee op de verkiezingen (Julien Borremans)<< Nummer 48

Spectaculair! Dat is het minste wat je van de verkiezingen van 13 juni kan zeggen. Na een heel matte campagne, kwam er plots de beruchte dioxine-affaire. Een geschenk van de goden voor de groenen. Agalev kreeg spontaan de steun van de kippen en in tweede instantie van de varkens en de koeien. Ook het Vlaams Blok gaat erop vooruit (voor de zesde keer op rij!) en stijgt maar liefst boven de kaap van de 15%. In Brussel hebben ze de historische kans gemist om de instellingen te blokkeren en een institutionele crisis zonder weerga te forceren. De VLD mag zich gelukkig prijzen: de liberalen worden de grootste partij van het land. Helaas voor de VLD levert de PRL de informateur, nl. Louis Michel. Erg veel spijt moet de VLD niet hebben, want een aantal jaren geleden kreeg Verhofstadt - nu formateur van de federale regering - dergelijke job al eens aangeboden. Verhofstadt ging toen af als een gieter en moest het gelag met een stevige oppositiekuur betalen. We zijn uiterst benieuwd wat hij er nu van gaat bakken. De opdracht is er zeker niet makkelijker op geworden. Het politiek landschap heeft veel weg van een met fragmentatiebommen bestookt Kosovo. De vijf grootste partijen schommelen tussen de 9 en 25%. Waar is de tijd dat de CVP de absolute meerderheid haalde en enkel met zichzelf een regeerakkoord moest afsluiten.

ID21

In Vlaanderen gaan er vier partijen rond de tafel zitten om over de regeringsvorming te praten. Of aan de volgende federale regering de Volksunie-ID21 zal deelnemen, is zeer de vraag. De alliantie kon niet echt gebruik maken van de zware politieke verwarring die het toxische pluimvee met zich meebracht. De democratische Vlaams-nationalisten stegen lichtjes. Mensen met een uitgesproken milieugeweten of een goed ontwikkelde afkeer van het politiek establishment kiezen groen of zwart. Zeker niet geel-paars. De Volksunie mag tevreden zijn, want het was sinds vijfentwintig jaar een van de schaarse keren dat de partij niet achteruitging. Aan de top van de partij waren voor de verkiezingen de prognoses extatisch. De verwachte resultaten schommelden tussen de 10 en 15%. Maar oude partijrotten wisten wel beter en schatten een lichte vooruitgang juist in. Bert Anciaux haalde een enorme hoeveelheid voorkeurstemmen en bewijst hier andermaal mee over een hoge aaibaarheidsfactor te beschikken. Anciaux verklaarde dat de Volksunie niet zo maar bereid is om in een regering te stappen. Er moeten duidelijke stappen in de staatshervorming worden gezet. Met de CVP en SP wordt, volgens de populaire voorman van de Volksunie-ID21, geen akkoord gesloten. Ze staan de politieke vernieuwing in de weg. Goed doorgewinterde politici kennen het verraderlijke van een regeringsdeelname. Een aantal jaren geleden heeft de Volksunie deze oefening al eens ondernomen. De Vlaams-nationale partij begaf zich op het gevaarlijke Sint-Michielsijs, slipte toen en maakte een zware val. Ook de groenen werden het bos ingestuurd met een eco-taks, zo groot en hol als een leeg olievat. Voor kleinere partijen is het helemaal niet evident om aan de macht te participeren. De mogelijkheid tot profileren is klein en als er klappen vallen, dan komen die harder aan dan bij grotere partijen. Door heel wat partijmensen wordt reikhalzend uitgekeken naar de nieuwkomers van ID21. Er is zeker niet op een frank gekeken. ID21 was een dure investering. Het wordt afwachten of de investeringen zullen renderen. Voor Margriet Hermans waren de verkiezingen een opsteker. De sympathieke Margriet Hermans zit in het Vlaams Parlement en haalde een schitterend resultaat. Ze heeft VU-ID21 daarmee een dienst bewezen. Margriet gaat dus in de politiek. De goedlachse dame zal weldra merken dat het politieke bedrijf toch nog wel iets anders is dan de showbizz. Een ander ID21-boegbeeld dat dit intussen eveneens kan beamen, is Vincent Van Quickenborne. Vincent is geen onbekende. Hij liet de politieke wereld opschrikken met enkele van zijn fantastische uitspraken. Met gladde aanpak en gedurfde uitspraken wil hij de politieke harten veroveren. De jongeling zal weldra ervaren dat de senaat nog wel wat anders is dan doodleuk grappen en grollen op café vertellen. Ook André-Emiel Bogaert is erbij en zetelt in de Vlaamse Raad.

ID21 was op de alliantielijst grof geschat goed voor enkele tienduizenden stemmen en gaf de overwinning van de Volksunie mee gestalte. Het wordt uitkijken naar de verdere samenwerking tussen VU en ID21.

Bestuurlijk onvermogen

Het trieste verhaal van CVP en SP is genoegzaam bekend. De afstraffing is hallucinant. De terugval van de CVP is al decennia aan de gang en zit momenteel op een historisch dieptepunt. De christen-democraten incarneren het disfunctioneren van de Belgische instellingen. Het hyper-conservatisme van de Belgische structuren en instellingen hebben de CVP en SP zwaar aangetast. De dioxine-affaire vormde voor de kiezer het sluitstuk en is de voormalige regeringspartijen zuur opgebroken. Toegegeven, de commotie was overdreven. Er werd gereageerd alsof het eten van een kippetje een gewisse dood kon betekenen. Dioxine is niet veel schadelijker dan nicotine. Wanneer er een immense hoeveelheid van naar binnen wordt gespeeld, kan dit de kans op kanker verhogen. Maar wat wraakroepend was, was het bestuurlijk onvermogen van de regeringspartijen in het algemeen en de heren Pinxten en Colla in het bijzonder. Vooral het feit dat het gebrek aan organisatie van de ministeries en efficiëntie van de inspectiediensten nooit geziene proporties aannam, deed de brave burgers in dit land schrikken, zeker financieel. Het duurde weken eer de regering in actie kwam. De incompetentie en de besluiteloosheid werd door de Europese Commissie streng veroordeeld en in het buitenland zwaar op de korrel genomen. De inspectiediensten zijn een puinhoop. De bevoegdheden liggen verspreid op federaal en Vlaams niveau en over de ministeries van landbouw en volksgezondheid. Efficiëntie is anders. Dat kan zeker door heel wat zelfstandigen in Vlaanderen worden bevestigd. De economische schade is niet te overzien. De rekening loopt in de tientallen miljarden. België was vermaard om zijn lekker vlees. Dit is nu voorbij! Geen enkel land is nog geïnteresseerd in Belgisch vlees. Zo stuurde China onlangs nog 80.000 ton (jawel) vlees terug naar de Belgische afzender. Zowat de hele vlees- en veevoedersector staat op instorten. De brave boeren en slagers gingen op zondagmorgen 13 juni dan ook met grote bitterheid stemmen. Heel wat zelfstandigen zullen jaren nodig hebben om deze zware financiële kater te verwerken. De rekening werd gepresenteerd. Als ervaren gids heeft Dehaene het signaal van de burger prima begrepen en ziet hij af van premierschap. Hij kan zijn capaciteiten als locomotief nu optimaal aanwenden om in sneltreinvaart een andere job te zoeken. Ook Tobback heeft het duidelijk ingezien. Hij zet een stap terug en laat het politiek bedrijf over aan een nieuwe politieke klasse binnen de SP.

De groenen en het Blok

De verkiezingsoverwinning van het Vlaams Blok was geen verrassing. De onvrede van de burger neemt haast structurele proporties aan. De vijftien procent was reeds maanden op voorhand voorspeld. Een veelheid aan 'marktvriendelijke' thema's, de goede campagne (het Vlaams Blok is immers de enige partij die reeds geruime tijd de burger inlicht via een krantje dat ze massaal laat verspreiden) en het gespierde taalgebruik van hun voormannen doen de rest. Veel moet het Vlaams Blok niet doen. De impulsieve reacties, de banale analyses over extreem-rechts en het cordon sanitaire doen de rest. Het Vlaams Blok heeft haar overwinning niet alleen te danken aan de kippenkwestie. De Groenen daarentegen wel. De kiezer heeft erg emotioneel gestemd en onmiddellijk voor een gezonder leefmilieu gekozen. Agalev zit erg veel boven haar normale waarde. Agalev is goed voor ongeveer 8%. Tegen de volgende verkiezingen zal dit resultaat sterk gecorrigeerd worden. De groenen stevenen nu al op een verkiezingsnederlaag af.

Het Blok als politiek fenomeen is zeker nog niet voorbij. De extreem-rechtse partij heeft diep wortel geschoten en heeft een zeer goede basis- en militantenwerking. Ze kan met haar ongepolijste, extreme en directe uitspraken op de sympathie van de burger rekenen. Ook met de underdog-positie kan de burger zich vereenzelvigen. Net als het Blok voelt de burger zich vernederd, misbruikt en bespuwd. Ook dit levert heel wat steun op. Wie het debat zondagavond op de VRT, met als moderator Siegfried Bracke zag, zal daar zeker niet van schrikken. Het Blok werd symbolisch in een hoekje geduwd en afgemaakt. Het is de vraag of dit de wil van de kiezer is. Zondagavond waren we met enkele medewerkers van Meervoud op de rechtstreekse uitzending van TV-Brussel aanwezig. Toen Johan Demol binnenkwam steeg er boe-geroep uit de zaal. Heel wat aanwezigen vonden het nodig om de inhoud van hun bierglas over Demol uit te gieten. Is dat de nieuwe politieke cultuur die zich aandient? Extreem rechts moet met inhoudelijke politieke middelen bestreden worden, niet met een stijlloos, arrogant optreden. Het zijn de kiezers van het Vlaams Blok die een politiek signaal willen geven. Het is de vraag of dit signaal met dergelijke bedenkelijke voorstellingen moet worden beantwoord.

De vooruitgang van het Vlaams Blok is een slechte zaak voor de Vlaamse beweging. Hoe sterker de extreem rechtse partij wordt, hoe moeilijker het wordt om radicale thema's aan te kaarten, zonder steeds achterdocht op te wekken en maatschappelijke verantwoording te moeten afleggen. Als er ooit een Vlaamse onafhankelijke natie komt, zal dat zeker niet dankzij het Vlaams Blok zijn. De haat en de afkeer die de partij oproept, speelt de radicale Vlaamse beweging parten en beperkt haar bewegingsruimte.

Ook voor de Vlaamse Brusselaars is de kwestie er een stuk moeilijker op geworden. De vooruitgang die de Nederlandstaligen in Brussel hebben gemaakt, valt bijna helemaal op de rekening van het Vlaams Blok te schrijven.

Een nieuw project

De verkiezingen van 13 juni 1999 zijn geen goede zaak voor de Vlaamse beweging. Staatshervormingen zullen uitblijven. De PRL mag de informateur leveren en heeft al laten verstaan dat verdere hervormingen van de staat niet nodig zijn. Langs Vlaamse zijde heeft men bij monde van Agalev en VLD al laten verstaan dat de wil van de kiezer moet worden gerespecteerd. De democratie moet dichter bij de burger worden gebracht en beter worden georganiseerd. De VLD heeft op de verkiezingsavond gesteld dat de staatshervormingen moeten worden verdergezet. We zijn benieuwd naar de grote strategische en tactische middelen die de VLD zal inzetten om de groenen en vooral de Waalse partijen daarvan te overtuigen.

In Wallonië is de politieke aardverschuiving een heel stuk kleiner. PSC en PS verliezen elk twee zetels, maar de PRL-FDF-MCC stagneren. De enige partij die er voordeel uit haalt, is Ecolo. Extreem-rechts is van de kaart geveegd en bestaat haast niet meer. In Wallonië heeft Ecolo de fakkel als protestpartij van FN overgenomen. In Vlaanderen is de protestpartij bij uitstek uiteraard het Vlaams Blok en in veel mindere mate de wereldvreemde en regeringsgeile groene partij. Voor Wallonië is er niet zoveel veranderd. De PRL-FDF-MCC is aan zet en in Vlaanderen zal men vlug merken dat de Walen als een gesloten blok aan de onderhandelingstafel zullen zitten, zeker wanneer het zal gaan over de staatshervormingen. Langs Vlaamse zijde zal dat wel wat anders zijn. Het is zeer de vraag of de VLD en Agalev elkaar op een of ander terrein zullen vinden. En wat met de CVP en de SP? Deze voormalige regeringspartijen zijn sterk gereduceerd en het lijkt weinig waarschijnlijk dat ze bereid zijn om tegen een volgende regeringsvorming veel water in de wijn te doen, wetende dat de volgende regering - wat ook haar samenstelling zal zijn - een uiterst moeilijke evenwichtsoefening zal moeten ondernemen. Leuke vooruitzichten. Dat belooft!

Zeker voor Vlaanderen ziet het er niet zo leuk uit. Vanuit de huidige politieke constellatie valt weinig hoop te verwachten dat de situatie snel zal veranderen. België zal blijven bestaan zolang er in Vlaanderen geen samengaan is van de progressieve krachten die enkel tot doel hebben om de belgicistische, conservatieve krachten aan de kaak te stellen en een open, vooruitstrevend, sociaal, democratisch en verdraagzaam, zelfstandig Vlaanderen naar voren te schuiven. De Vlaamse beweging moet vanuit deze visie vertrekken om een nieuw project uit te werken.

Het dossier bij uitstek dat de komende maanden en jaren de meeste belangstelling zal opeisen is Brussel. Brussel is zowat het enige institutioneel gegeven dat het abstracte België nog samenhoudt. Dit is niet nieuw. De Brusselse instituties werden daarom ook gebetonneerd. Neem Brussel weg en niemand zal twijfelen aan de evidentie van de scheiding van Vlaanderen en Wallonië.

Onnodig te stellen dat Brussel het knooppunt voor Vlaanderen vormt. Het wordt dan ook stilaan tijd dat de Vlaamse partijen op federaal vlak nieuwe staatshervormingen eisen.

Ook voor de Vlaamse beweging breken er nieuwe tijden aan. Het wordt stilaan tijd dat er een nieuwe generatie naar voren treedt om de oude flamingantistische eisen te vertalen naar een hedendaags, progressief en Vlaams-radicaal eisenpakket, rekening houdende met de Brusselse, Vlaams-Waalse en Europese situatie.