Nummer 55


Het hart gelucht | maart 2000


Mag de onzin over extreem-rechts ophouden? (Paul Staes)<< Nummer 55

De heibel rond de ÖVP-FPÖ-coalitie in Oostenrijk heeft een storm van maatschappelijke maagdelijkheid losgeweekt, die ik veeleer begrijp als een uiting van naïviteit en schijnheiligheid, van regelrechte politieke lafheid. Dat hetzelfde Europese politieke fatsoen zich niet stoorde aan fascisten in de Italiaanse regering, en nu wel aan de FPÖ in de Oostenrijkse meerderheid, is merkwaardig. Dat een Belgische buitenlandminister de skivakanties in Oostenrijk en daarmee de complete Oostenrijkse bevolking en haar cultuur in de ban slaat, wordt surrealistisch. Alsof je daarmee ook maar iets oplost.

Principes

Niets is politiek zo simpel en zo risicoloos als zich weg te steken achter propere principes: met ons nooit, lang leve het theoretische Grootste Gelijk, waar je in de praktijk niets mee opschiet. Want het werkt niet. Blijkbaar. De meest zuivere houding tegen extreem-rechts is duidelijk: verbied ondemocratische partijen van bij het begin. Daarmee afkomen nadat ze al meer dan 10% hebben gehaald, omdat je dan pas aan de politieke alarmbel gaat hangen, is onverdedigbaar.

Wat de kersverse VU-voorzitter voorstelde (sluit het Vlaams Blok uit) heeft - alweer - een averechts effect. Zo'n bewering levert voor dat Vlaams Blok nog eens een pak extra stemmen op, waar ze weer niets voor moeten doen. Voorts kun je elke vorm van samenwerking uitsluiten. Zolang dat kan.

Ik heb me erover verbaasd hoe al die politieke partijen in Antwerpen destijds al hun politieke prioriteiten meteen opzijschoven om toch maar samen een blok tegen het Blok te vormen: extreem-rechts was er in feite in geslaagd om alle andere partijen hun politiek meest belangrijke keuzes meteen te doen opzijschuiven. Dat merkt die kiezer ook. Hij trekt zijn conclusies, nog eens.

Patsituatie

Er komt, blijkbaar, een moment zoals nu in Oostenrijk - en straks in Antwerpen? - waar die kiezer een patsituatie creëert. In Oostenrijk geholpen door een onbegrijpelijke strategie van de socialisten. Zij hebben de ook door hen verwenste situatie voor een flink stuk zelf gecreëerd door geen coalitie te willen sluiten met de christen-democratische ÖVP. Zo hebben ze de ÖVP in de handen gedreven van de extreem-rechtse FPÖ. Want wat kon die ÖVP, in de gegeven omstandigheden, anders doen, ook al heeft daar uiteraard opportunisme meegespeeld?

De keuze was eenvoudig. Ofwel nieuwe verkiezingen uitlokken, waarbij extreem-rechts volgens de peilingen nog een stuk zou stijgen. Ofwel samen met hen in zee gaan. Naar mijn bescheiden politieke gevoel hebben ze gekozen voor de meest ondankbare en moedige oplossing: samengaan. Maar dan wel op één voorwaarde: dat niet één politiek prioritair punt van extreem-rechts zou worden opgenomen in het regeerakkoord. En dat is ook niet gebeurd. De kiezer van extreem-rechts kan dus zeggen: «kijk nu, die van FPÖ zijn zoals alle anderen: voor de lokroep van de macht zetten ze hun prioriteiten meteen opzij». De FPÖ proberen verbranden dus. Een internationaal bevoegd toezicht zorgt er verder voor dat er, bij een voldoende ernstige inbreuk tegen de democratie in Oostenrijk, meteen en onverbiddelijk wordt opgetreden.

Bedrog

Een strategie tegen extreem-rechts die in de praktijk ook werkt, richt zich niet op hun politieke partijvoormannen. Zij hebben altijd té veel verstand gehad van politieke propaganda, al 80 jaar lang. Verkeerd doelwit dus.

Je moet je richten op hun kiezers, en liefst met veel begrip en aandacht voor hun duidelijk rechtse thema's. Je moet aantonen dat de extreem-rechtse 'oplossingen' niet werken. En desnoods, als de kiezer en de politieke strategie van de anderen je geen keuze laten, laat je hen mee aan het bewind. Zo kun je aantonen dat ze er in de praktijk niets van bakken, want ze hebben nog nooit moeten bewijzen dat ze bekwaam zijn om een beleid te voeren en hun 'visies' om te zetten in de praktijk.

We hebben het hen, met onze heilige principes, wel èrg gemakkelijk gemaakt. Want debatteren met het Vlaams Blok mocht niet. Dat was niet 'zuiver'. En intussen moesten ze niets bewijzen. Terwijl het debat het meest correcte wapen van de democratie is. Ze al slapend rijk maken mocht wel en was blijkbaar democratisch minder bedenkelijk.

Daarnaast is het correcte politieke handelen van de traditionele politiek nog altijd punt nummer één. Denk maar aan Claes, Kohl en al die andere duizenden daartussenin. Want grote verhalen opdissen over het belang van de democratie en van de strijd tegen extreem-rechts, en intussen je kiezers staan beliegen en bedriegen dat het een lust is, is alweer propaganda voor extreem-rechts.

Ik bedoel maar: zorg voor een strategie die niet alleen goed klinkt, maar ook wèrkt. Enerzijds zitten er bij die ÖVP - net zoals bij de CVP, ik kan het weten - figuren die sympathie hebben voor delen van dat extreem-rechtse gedachtengoed. Anderzijds zijn er veel méér, die van de strijd tegen extreem-rechts voor een flink stuk hun levenswerk hebben gemaakt. Zij geven nu blijk van grote politieke moed. Want zij gaan een bijzonder ondankbare strijd aan.

Voor wie mij zou verdenken van rechtse sympathieën: de strijd tegen extreem-rechts is ook voor mij zo fundamenteel, dat ik er ooit mijn leven voor heb geriskeerd in Centraal-Amerika, bij een conflict met extreem-rechtse doodseskaders. Maar ik geloof in de democratie. En ik geloof niet dat dat allemaal kan zonder een eerlijk debat, waar in letterlijke en aantoonbare zin àlle meningen volwaardig aan bod komen en beluisterd worden. Ook dat heet 'tolerantie'.