Nummer 64


Een memorabel jaar 2000 | februari 2001


Worden revoltes tegen neo-liberalisme het begin van een mondiale beweging? (Hans Vanhoesen)<< Nummer 64

Zal het jaar 2000 in de toekomst geboekstaafd blijven als het begin van de strijd tegen het wereldwijde triomferende neo-liberalisme? Misschien. In elk geval roerden heel wat mensen en volkeren zich de jongste maanden tegen het door de multinationale ondernemingen gedicteerde neo-liberale beleid van IMF, Wereldbank, Oeso, ... In een tekst van IPS (Inter Press Service) wordt aan de hand van een rapport van de Londense onderzoeksinstelling 'World Development Movement' van de auteurs Jessica Woodroffe en Mark Ellis-Jones een aantal feiten op een rijtje gezet die progressief Vlaanderen niet onberoerd kunnen laten.

Vele van onze lezers zullen zich de protestacties naar aanleiding van de top van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) in Seattle (VSA) begin 2000 herinneren. Op 26 september 2000 waren ze, ondanks beperkingen opgelegd door het Havel-regime, in Tsjechië met zo'n 20.000 in Praag naar aanleiding van de IMF- en Wereldbank-top. En op 7 december waren er zo'n 80.000 betogers in het Franse Nice naar aanleiding van de Europese Topbijeenkomst van regeringsleiders. Ook een uitgebreide delegatie van de Vlaamse vakbonden en andere Vlamingen waren aanwezig.

Vanuit de door het westen beheerste massamedia hebben we nogal eens de neiging onze westerse uithoek van het euraziatische schiereiland als het centrum van de wereld te zien. Maar, volgens bovengenoemde rapporteurs was dat maar het topje van de ijsberg. In wat gemakshalve het zuiden genoemd wordt hebben zich, ver van de media, protestbewegingen opgebouwd die wel eens veel dieper en breder ontwikkeld zouden kunnen zijn dan in het 'noordelijk halfrond' (het is wellicht een stimulerende gedachte voor de Meervoud-lezers, dat in de gewezen koloniale gebieden van het zuiden nationaal zelfbewustzijn en links engagement vlotter samengaan dan bijvoorbeeld bij ons). Woodroffe en Mark Ellis-Jones hebben het over anti-IMF-protesten in bijna alle werelddelen.

In april 2000 mondde in Bolivië de geplande privatisering van de plaatselijke drinkwatermaatschappijen in heel het land uit in zelden geziene straatprotesten tegen het regeringsbeleid. In het buurland Ecuador werd in januari 2000 het nationaal parlement bezet door boze Indiaanse boeren die niet akkoord gaan met het neo-liberale landbouwbeleid en de dollarisatie van de Ecuadoriaanse economie. In juni 2000 braken in Argentinië en Paraguay algemene stakingen uit tegen de privatiseringen. In de Argentijnse hoofdstad Buenos Aires betoogden meer dan 100.000 vakbondsmilitanten voor de onmiddellijke opzegging van de akkoorden van de Argentijnse regering met het IMF. Op de internationale conferentie van Derde-Wereldlanden in Havana vorig jaar bracht Fidel Castro striemende woorden voor de neo-liberale wereldorde toen hij in zijn speech onder meer stelde dat "vijftig jaar geleden werd aan de Derde Wereld beloofd dat er een dag zal komen dat er niet langer meer een kloof zal zijn tussen de ontwikkelde en onderontwikkelde landen. Er werd brood en rechtvaardigheid beloofd. Vandaag hebben we minder brood en meer onrechtvaardigheid... In Seattle was er een revolte tegen het neo-liberalisme, het meest in het oog springend was de weigering het MAI te aanvaarden. Hierdoor werd ons aangetoond dat het agressieve marktfundamentalisme een terechte afkeuring heeft gekregen in de wereld. Een nieuw Neurenburg wordt gevraagd, om de economische orde te veroordelen..."

Tussen 6 en 20 september ll. namen meer dan 6 miljoen Brazilianen deel aan een referendum dat georganiseerd was door de 'Beweging van de Landlozen', de linkse vakbond CUT en de nationale bisschoppenconferentie. Zij spraken zich uit voor de onmiddellijke stopzetting van de afbetaling van de buitenlandse schulden en de opzegging van de akkoorden tussen de Braziliaanse regering en het IMF.

Ook in Afrika en Azië was het jaar 2000 een memorabel jaar van verzet tegen het neo-liberale beleid. In januari 2000 brak in Nigeria een algemene staking uit tegen de deregulering in de petroleumnijverheid en tegen de stijging van de benzineprijzen. In Kenia, Malawi, Zambia en Zuid-Afrika kwamen honderdduizenden mensen op straat tegen het door het IMF opgelegde regeringsbeleid. In India, Indonesië, de Filipijnen en Zuid-Korea waren vergelijkbare protestacties. Naar aanleiding van de Euro-Aziatische top op 20 oktober 2000 mobiliseerden de Zuid-Koreaanse vakbonden tienduizenden van hun leden.

En bij ons?

Ook in ons land worden de neo-liberale recepten van het IMF en de Organisatie voor Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) omgezet in praktisch beleid door de regering van liberalen, groenen en socialisten. Recent gaf het IMF in haar jaarlijks rapport het Belgisch beleid hiervoor 'goede cijfers'.

In dat verband wordt ter verspreiding van de neo-liberale recepten groot belang gehecht aan de ideologische 'brainwashing'. Hierin speelt de mediaindustrie een belangrijke rol. Eén van de belangrijke thema's is het vervagen van de grenzen van de volkssoevereiniteit. In het boek 'De laatste oorlog, gesprekken over de nieuwe wereldorde' (naar aanleiding van de oorlog in Joegoslavië) sprak Jan Marijnissen (Nederlandse SP) met een aantal belangrijke vooraanstaanden waaronder de Amerikaan Noam Chomsky, bekende criticus van de Amerikaanse politiek. Chomsky stelt dat "de soevereiniteit inderdaad onder vuur ligt, en al zo'n vijfentwintig jaar. Alleen niet uit naam van de mensenrechten, maar ten behoeve van de belangen van met name multinationale ondernemingen. De liberalisering van de financiële markten, waarmee in de vroege jaren zeventig is begonnen, heeft tot gevolg en als bedoeling de democratische controlemogelijkheden te beperken (en daarmee de soevereiniteit van landen). De macht om beslissingen te nemen wordt steeds meer overgedragen aan het 'virtuele parlement' van investeerders en banken, die zich tegenwoordig vooral bezighouden met korte-termijnspeculatie, wat zowel schadelijk is voor de economie, als voor de uitoefening van de democratische, soevereine rechten".

In het dagelijks leven van de mensen in Vlaanderen hebben de neo-liberale recepten negatieve consequenties. Zo komt er weinig of niks in huis van het welvaartsvast maken van de sociale uitkeringen. De controle op de werklozen werd aanzienlijk verstrakt door de paars-groene regering en dit volgens de instructies van de OESO. Vele schorsingen en schrappingen zijn daarvan het gevolg. Men stapt geleidelijk over naar 'verplichte arbeid' op gevaar af van schorsingen, zelfs als het loon niet veel hoger is dan de werkloosheidsuitkering (cfr. het PWA-beleid). Het is naast de voorlopig gunstige conjunctuur, één van de redenen waarom de werkloosheidscijfers vooral in Vlaanderen zo gedaald zijn.

De regering voert een beleid dat via de fiscale hervorming geschenken geeft aan de hoge inkomens. De regering verlaagt de belastingen op de rug van gemeenten en provincies, waardoor ze verplicht worden de lokale belastingen te doen stijgen willen zij de dienstverlening handhaven. De ongelijkheid tussen rijk en arm groeit in Vlaanderen. De beleidsmakers gaan uit van het neo-liberale geloofsdogma dat 'economische groei'- lees de groei van de winsten van het grootkapitaal - alle problemen van economische en sociale achterstand zal oplossen. De feiten bewijzen het omgekeerde.

Wie werkt tracht men te onderwerpen aan de dogma's van 'loonmatiging', 'winstmaximalisatie' en 'maximale flexibiliteit'. De krapte op de arbeidsmarkt waarover in de neo-liberale propaganda sprake is wordt grotendeels veroorzaakt door de neerwaartse druk op de lonen, andermaal een IMF-recept. Sommige bedrijven willen dan maar goedkope loonslaven uit verre landen 'importeren'. De privatiseringen onder Verhofstadt gaan verder, met sociale afbraak tot gevolg. Denk aan de privatisering van de Post waar, ondanks grote aantallen overuren die niet opgenomen kunnen worden, er negenduizend (9000!) jobs op de tocht komen te staan. In het spoorbedrijf NMBS worden door Verhofstadt cs. plannen gemaakt voor opsplitsingen en privatiseringen. De moeilijkheden bij Sabena zijn vooral een gevolg van de bittere concurrentiestrijd en de strijd om de rendabele brokken, waarin de hoofdaandeelhouder Swissair een sleutelrol speelt, mede mogelijk gemaakt door het Europees beleid. Toch geeft men de indruk alsof het lot van Sabena in handen van het personeel ligt en dan nog in hun bereidheid om andermaal in te leveren, terwijl ze op geen enkele manier inspraak hebben in het beleid.

Hier en daar komt er verzet op gang tegen de neo-liberale recepten van het IMF die door de Belgische regering (en zijn Vlaamse satelliet) toegepast worden. Zo nemen duizenden arbeiders, bedienden, vrouwen en mannen het niet meer dat de werkdruk systematisch opgedreven wordt zonder aanwervingen en redelijke lonen. We denken aan de duizenden zelfstandige werkers in de vervoersbedrijven en kleine patroons die hun winstmarges zien wegsmelten terwijl de mondiale oliemagnaten zich triomfantelijk wentelen in gouden bergen... We denken aan het onderwijs waar jarenlange inleveringen, geïnspireerd door OESO-middens, onder leiding van een sociaal-democratisch minister, nu verzet op gang heeft gebracht om een en ander van wat werd afgepakt terug te nemen, onder meer inzake vergoedingen. We denken aan de personeelsleden van de openbare vervoersmaatschappij De Lijn. De bevoegde minister heeft miljoenen over voor gratis reispasjes voor de ouderen (een populistische maatregel), maar geeft niet thuis voor de eisen van het personeel. We denken ook aan de cipiers die kampen met overvolle gevangenissen en gebrek aan ernstige vergoedingen en personeel.

Mensen in verzet kunnen op weinig of geen steun rekenen van de zichzelf verklaarde 'democratische' partijen die veeleer kiezen, met de steun van het Hof (waar de secretaris van Albert II een gewezen topmedewerker is van het IMF), actieve uitvoerders zijn van de recepten van het IMF in de Belgische regering en haar Vlaamse afdeling.

De vakbonden doen te bescheiden om het bestaande potentieel en acties te bundelen in een geest van verzet tegen de neo-liberale dictaten. De acties blijven te fragmentarisch, vaak corporatistisch, naar aloude traditie. En anderen zijn te druk bezig met de strijd tegen de 'fascisten', met hun imago in de spelletjes op televisie of met het gebruik van cannabis om zich actief met de sociale strijd te gaan inlaten. Het volks ongenoegen zal echter zijn weg blijven zoeken. Aan radicale en progressieve Vlamingen de taak bij te dragen er een constructief verzet tegen de neo-liberale recepten van te maken.