Nummer 71


| november 2001


Volkeren in beweging (Jan van Ormelingen)<< Nummer 71

Baskenland: volgens Aznar zijn de dagen van de ETA geteld

Zoals elke Europese regeringsleider liet José Maria Aznar zijn afgrijzen blijken voor de aanslagen van 11 september. Voor de Spaanse eerste minister krijgen de gebeurtenissen in New York evenwel een extra dimensie: waar het Amerikaanse volk nu zo schrijnend mee geconfronteerd wordt, is al tientallen jaren het lot van Spanje onder het ETA-terrorisme.

Met het verhaal van banden tussen de ETA en Bin Laden, in sommige Spaanse media, zou je nog gaan geloven dat Bush en Aznar voor dezelfde vijand staan.

Aznar is de laatste maanden echt niet meer te houden: de dagen van de ETA zijn geteld! Vandaag heeft iedereen zijn mond vol van de internationale strijd tegen het terrorisme. Op de Spaans-Duitse topontmoeting van 4 oktober zegde Gerhard Schröder zijn volledige steun toe aan de Spaanse strijd tegen de ETA en beloofde samenwerking. Een heel symbolische, maar perverse Spaans-Franse top vond op 11 oktober plaats in de hoofdstad van Frans-Catalonië. Er werden verschillende maatregelen afgesproken die een gezamenlijk Europees beleid inzake terrorismebestrijding moeten anticiperen. Vanaf nu zal de anti-ETA-samenwerking tussen Frankrijk en Spanje nog beter verlopen. Baskische militanten die in Frankrijk worden opgepakt, zullen veel sneller worden uitgeleverd aan Spanje waar ze zich zullen moeten verantwoorden voor hun misdaden in beide staten. Door een hele resem maatregelen zal de informatie-uitwisseling en de samenwerking op het terrein worden verbeterd.

Maar ook Europa zal een duit in het zakje doen. Met Spanje als Europees voorzitter vanaf januari 2002 lijkt de zaak van het Europese aanhoudingsbevel (zie vorig nummer) in kannen en kruiken. Toch is Europa niet ingegaan op de vraag van Aznar om de ETA op de Amerikaanse lijst te zetten van individuen of organisaties die banden hebben met Bin Laden.

De Spaanse minister van Justitie Angel Acebes verzekerde dat de PP-regering al het mogelijke zou doen om de ETA en haar steunverlenende organisaties op een Europese lijst te zetten. We zijn natuurlijk vooral benieuwd wie die 'steunverlenende organisaties' dan wel mogen zijn. Volgens Aznar zullen links-nationalistische organisaties daaronder vallen, met Batasuna, Segi (de nieuwe radicale jeugdorganisatie) en enkele media op kop. Want, zegt de nieuwe minister van binnenlandse zaken Mariano Rajoy: 'de terrorist is niet alleen hij die vermoordt, maar ook hij die hem steunt, hem schuilplaats geeft en hem informeert'. De realiteit achter deze retoriek is dat de Spaanse staat (en met uitbreiding Europa) zich het recht toeëigent om willekeurig links-nationalistische organisaties en persorganen te verbieden om zo het radicale volksnationalisme in Baskenland te onderdrukken.

De PNV, EA, Batasuna en IU hebben al fel gereageerd tegen de nieuwe plannen van een naar het verleden ruikende politiek. De woordvoerder van de PNV in het Spaanse congres zei spottend dat de PP in zijn plannen ook rekening moet houden met de bouw van een enorme gevangenis om de minstens 150.000 linkse nationalisten in op te sluiten.

Op de top van Laken in december zal een voorstel worden besproken om de bankrekeningen van 'terroristische organisaties' te blokkeren. We kunnen ons alleen maar afvragen waarom Europa de krankzinnigheid van Aznars bedoelingen niet doorziet.

Baskenland: Aralar wordt een nieuwe partij

Voor de verkiezingen van 13 mei jl. was Aralar een groep van critici binnen de links-nationalistische partij Euskal Herritarrok (EH). Eigenlijk was er maar één groot meningsverschil tussen EH en Aralar: het standpunt over de ETA. Voor Aralar had de ETA zich aan zijn staakt-het-vuren moeten houden om een kans te geven aan een politieke oplossing van het Baskische probleem. Bij de oprichting van Batasuna als opvolger van EH stapte Aralar niet in de boot, en op 29 september werd in Altsasu (Nafarroa-Navarra) aangekondigd dat Aralar binnen enkele maanden zou worden omgevormd tot een partij. De nieuwe voorzitter, Patxi Zabaleta, zei dat Aralar niet zou opkomen in Iparralde ('Frans'-Baskenland) om plaats te laten voor Abertzaleen Batasuna (zie vorig nummer). Aralar, dat vooral sterk staat in Nafarroa, denkt dat er zeker een electoraal potentieel bestaat.

Baskenland: vreedzaam protesteren

In de media wordt meestal getoond hoe radicale nationalisten hun doel proberen te bereiken: met blind geweld. Dit beeld toont niet de realiteit. Wie zich de moeite neemt om de nationalistische activiteiten van dichterbij te bekijken stelt vast dat Baskenland ook een sterke beweging kent van burgerlijke ongehoorzaamheid in de stijl van Gandhi en Martin Luther King.

Op 13 en 14 oktober hielden vijf organisaties een gezamenlijk congres in Zarautz (Gipuzkoa), waaronder Demo (uit Iparralde), Zuzen en ABK. Bijna dagelijks proberen ze met ludieke acties de belangrijkste eisen van de Baskische publieke opinie te realiseren: de officialisering van het Baskisch, de oprichting van Baskische sportselecties, het recht op zelfbeschikking voor Baskenland, het Baskische departement in Iparralde, rechten voor de politieke gevangenen, enz. De boodschap wordt evenwel niet altijd begrepen door de autoriteiten die reageren met middelen die hun eigen zijn (justitie, politie, ...). Het weekend was vooral bedoeld om ervaringen uit te wisselen en om de samenwerking tussen de verschillende organisaties te versterken.

Om het weekend geslaagd af te ronden kwam er, hoe kan het ook anders, een symbolische actie. Er werd overgegaan tot de bezetting van het zogenaamde 'Ile des Faisans' op de Bidassao (grensrivier tussen de Franse en Spaanse staat). In 1659 werd hier het verdrag van de Pyreneeën getekend waardoor deze bergketen de 'natuurlijke grens' tussen Frankrijk en Spanje werd. Voor de toenmalige monarchen Lodewijk XIV en Filips IV bestond het probleem 'Baskenland' nog niet.

Noord-Ierland: Londen zegt wapenstilstand op met UDA en LVF

Nadat Londen op 12 oktober bekend maakte dat het staakt-het-vuren met de UDA (Ulster Defence Association) en het LVF (Loyalist Volunteer Force) werd opgezegd, is het imagoprobleem van de protestanten er alleen maar groter op geworden. De UDA is de grootste protestantse paramilitaire organisatie, het LVF is er een afscheuring van. Militanten van beide organisaties hebben het de laatste tijd nogal bont gemaakt, vooral dan in Noord-Belfast waar een groeiend aantal katholieken door hun aanwezigheid het oude protestantse bolwerk bedreigen. Protestantse paramilitairen hebben geen moeite om hun aandeel in het geweld van de laatste maanden toe te geven. Ze zien evenwel niet in dat ze heel wat krediet verliezen in Groot-Brittannië en de rest van de wereld. Voor fascistoïden als Ian Paisley (DUP) zijn beelden van huilende katholieke kinderen die protestantse aanvallen trotseren om naar school te gaan misschien een ware genoegdoening, voor de doorsnee beeldbuiskijker ligt dat wel wat anders.

Op 11 oktober werd de journalist Martin O'Hagen van het katholieke dagblad Sunday World vermoord door de 'Red Hand Defensers' (de UDA en het LVF). Voor John Reid, de Britse staatssecretaris voor Noord-Ierland, was de maat toen vol.

Het opzeggen van het staakt-het-vuren zou in principe kunnen leiden tot het uitsluiten van de protestantse partijen uit de Noord-Ierse regering, maar zo ver wil Londen kennelijk niet gaan. Voor de protestanten is de situatie erg vervelend. Enerzijds hebben ze het IRA en Sinn Féin altijd aangevallen omdat die niet zouden willen ontwapenen, maar anderzijds kunnen of willen ze hun eigen flink bewapende groepen niet onder controle houden.

Noord-Ierland: De protestanten verlaten Stormont

Het ontslag van de vijf protestantse ministers uit de Noord-Ierse regering op 18 oktober was niet de minste verrassing. Tien dagen voordien hadden ze geprobeerd om Sinn Féin uit de regering te gooien met als reden dat het IRA nog niet was begonnen met ontwapenen. Het mislukken van die operatie was een hele klap voor de protestanten, die prompt aankondigden binnen de twee weken uit de Noord-Ierse regering te stappen. De voormalige Noord-Ierse eerste minister David Trimble (UUP) was vooral boos op zijn Britse collega Tony Blair. Volgens Trimble is de Britse regering te laks in haar houding tegenover Sinn Féin.

David Trimble zou de intrekking van de autonomie kunnen vermijden door de recente ontslagen ongedaan te maken, maar zoiets was hij duidelijk niet van plan. Als het vredesproces instort, dan is dat de schuld van het IRA en Sinn Féin, liet Trimble verstaan. In de marge van de top van Gent hadden Tony Blair en de Ierse eerste minister Bertie Ahern het al over de crisissituatie. Om een verdere tweespalt in de Noord-Ierse samenleving te voorkomen zouden er geen verkiezingen worden uitgeschreven.

Maar een langdurige intrekking van de Noord-Ierse autonomie zou waarschijnlijk gepaard gaan met een herziening van het Goede Vrijdagakkoord. Donderdag 25 oktober zou dus een zwarte dag kunnen worden voor de Noord-Ierse vrede.

Noord-Ierland: Gerry Adams vraagt het IRA om te ontwapenen

Terwijl de unionisten steeds minder kunnen verhullen waar ze echt voor staan, nl. het behoud van hun superieure positie in de Noord-Ierse samenleving, beweegt er wel wat aan de kant van de nationalisten. Gedreven door zijn electorale succes gaat Sinn Féin voluit voor het vredesproces. Nationalistische Noord-Ieren hebben veel vertrouwen in de politiek van Gerry Adams en Martin McGuinness. Beiden combineren ze een eindeloos geduld en soepelheid inzake het vredesproces met een grote vastberadenheid om hun nationalistische idealen onverkort te realiseren.

Omdat de protestanten zichzelf in een kwaad daglicht stelden, was de motivatie van Sinn Féin om het IRA te laten ontwapenen des te groter. Enkele weken geleden meldde The Observer dat minister Martin McGuinness de leiding zou hebben genomen van de Army Council van het IRA om de ontwapening te starten. Bevestiging hierover was er niet, maar alle geruchten wezen op een nakende doorbraak.

Een belangrijk signaal werd op 22 oktober gegeven door Gerry Adams die het IRA opriep om te ontwapenen. De boodschap was in de eerste plaats gericht tot de radicale republikeinen die bang zijn voor de gevolgen van de ontwapening. Adams zei dat er vandaag veel meer te bereiken is zonder wapens en deed een plechtige oproep aan alle republikeinen om verenigd te blijven. Tot slot zei hij: 'The IRA must stand out as an example of a people's army, in touch with the people, responsive to their needs and enjoying their genuine allegiance and support'.

Noord-Ierland: het IRA begint te ontwapenen

De woorden van Gerry Adams waren nog niet koud of het IRA meldde op 23 oktober dat het was begonnen met ontwapenen. Voor de meeste waarnemers kwam het nieuws toch nog onverwacht. Zij dachten dat het IRA helemaal geen rekening zou houden met het feit dat de Noord-Ierse instellingen op de rand van de afgrond stonden.

Kort nadat het nieuws over de ontwapening bekend raakte, bevestigde het hoofd van de Internationale Onafhankelijke Ontwapeningscommissie (in het Engels IICD) John de Chastelain dat het IRA een belangrijke hoeveelheid wapens buiten gebruik had gesteld. De Amerikaanse president die vandaag oorlog voert voor de vrede had het over een historische stap van het IRA. Tony Blair prees Sinn Féin voor de belangrijke rol die het speelde in deze cruciale fase van het vredesproces. Het vredesproces werkt nog, stelde hij vast. Ook John Reid was vol lof voor Sinn Féin. De BBC meent te weten dat de Britse regering als teken van goede wil nu snel enkele controversiële militaire basissen in het zuiden van Armagh wil gaan inkrimpen.

Na een gesprek met generaal de Chastelain liet David Trimble drie uur later weten dat hij tevreden was met het gebaar van het IRA. Trimble had van hem vernomen dat een substantiële hoeveelheid aan wapens was overgedragen. Als het nieuws over de ontwapening blijft wat het is, dan wil Trimble zo snel mogelijk de Noord-Ierse regering herinstalleren. De nieuwe Noord-Ierse minister zou dan iets later worden verkozen. Maar het is niet zeker dat Trimble opnieuw die post krijgt toegeschoven, want binnen zijn partij is niet iedereen overtuigd van de goede wil van het IRA. De onverzettelijke DUP riep op om te kijken wat achter de IRA-retoriek zit en wil alle IRA-wapens vernietigd zien.

Nu de ontwapening van het IRA begonnen is, rijst in de media de vraag hoe het zit met de wapens van de unionistische paramilitaire organisaties. Wat hier al eerder werd gezegd, wordt nu voor iedereen duidelijk. De unionisten hebben nog niet ontwapend en zijn dat ook niet van plan. Verwacht wordt dat de druk nu veel meer zal komen te liggen op de radicale unionisten. Bij het verschijnen van dit nummer hebben we nog geen bijzonderheden het mogelijke herstel van de Noord-Ierse instituties.

Noord-Ierland: de RUC wordt hervormd

Als alles volgens plan loopt zal het Royal Ulster Constabulary (RUC) op 4 november worden omgevormd tot Police Service of Northern Ireland (PSNI). Jarenlang was het RUC de controversiële politiemacht in Noord-Ierland. Het RUC bestaat voor 90% uit protestanten en werd door de republikeinen 100% loyalistisch genoemd. In het verleden verleende het RUC passieve tot actieve steun aan unionistische extremisten en trad vaak bijzonder hard op tegen republikeinen. Geheime RUC-informatie over republikeinen werd zelfs doorgespeeld aan loyalistische paramilitaire organisaties. Van een hele rij RUC-mensen staat vast dat ze ook lid waren van protestantse gewapende groepen.

Met dat verleden zou nu komaf moeten worden gemaakt in de nieuwe hervorming. Chris Patten is de architect van de hervorming en heeft zijn uiterste best gedaan om de gevoeligheden van de twee partijen te verzoenen. Voor de protestanten moet het verleden van het RUC in ere worden gehouden, een eis waar Patten is op ingegaan. In de hervormingen krijgen de republikeinen meer vat op de nieuwe politie. Over het embleem en de vlag van de PSNI bestaat nog geen consensus, maar daar zal de 'Police Board' over beslissen.

Dit orgaan is samengesteld uit vertegenwoordigers van de UUP (4), de DUP (3) en de SDLP (3). Sinn Féin wil niet zetelen. Die stap is vooralsnog veel te groot.

Schotland: de SSP scoort in progressieve kringen

De Scottish Socialist Party (SSP) is een kleine, maar rijzende ster aan het Schotse politieke firmament. Hoewel ze bij de laatste verkiezingen niet de drempel van de verhoopte 100.000 kiezers haalde, werden ze toch knap vijfde (zie Meervoud nr. 69).

Met de eis voor een Schotse onafhankelijke en socialistische republiek gaat de SSP naar de verkiezingen van 2003.

In het wereldje van kunstenaars kan de SSP-leider Tommy Sheridan op veel sympathie rekenen. Het fiere en militante karakter van Sheridan zijn voor velen het enige antwoord op de stroeve politieke besluitvorming in het nieuwe Schotse parlement van Edinburgh. Terwijl de andere partijen in Schotland vooral een pragmatische politiek voeren, zweert de SSP bij een rebelse stijl. Het engagement van Sheridan in de milieubeweging laat over dat laatste geen twijfel bestaan.

Eind oktober liet hij nog van zich horen door mee te doen aan een spectaculaire antinucleaire actie in de militaire haven van Faslane in Schotland. Faslane is de basis van Britse nucleaire duikboten en werd voor enige tijd geblokkeerd.

Wales: taalstrijd nog niet voorbij

Het probleem van de 'Engelse invasie' in het noorden van Wales is al eerder in deze kolommen aan bod gekomen. Steeds meer oudere, maar ook jonge mensen kiezen ervoor om hun drukke leven in Engeland te ruilen voor een rustig leven in de prachtige natuur van Noord-Wales. Welke problemen schept deze nieuwe evolutie? Om te beginnen is de druk op de woningmarkt enorm gestegen waardoor de lokale bevolking niet meer aan de bak komt. Daarnaast is er de vaststelling dat veel nieuwe immigranten niet de minste voeling hebben voor de Welsche taal. Het Welsch is de grootste Keltische taal en wordt in het rurale noorden van Wales nog steeds door de meerderheid van de bevolking gesproken. De laatste jaren werden - met succes - heel wat maatregelen genomen om het Welsch te beschermen. De toegenomen mobiliteit dreigt die evolutie nu ongedaan te maken.

Deze zomer werd 'Cymuned' opgericht om het tij te keren. Met de steun van lokale mandatarissen werden meetings georganiseerd om de ernst van de zaak duidelijk te maken aan het grote publiek. Na de campagne van de afgelopen maanden blijkt dat bijna iedereen de Welsche zaak genegen is. De voormalige voorzitter van de Welsh Language Board, John Elfed Jones, noemde de immigratie zelfs een 'human form of foot-and-mouth disease'.

Voortbouwend op het intense publieke debat heeft Cymuned aan het Welsche parlement gevraagd om actie. Het economisch ontwikkelen van de streek en het tussenkomen op de arbeidsmarkt moeten de prioriteit worden voor het parlement, aldus Cymuned. De inspanningen van de Welsche regering zijn tot dusver onvoldoende.

Bretagne: Ya d'ar brezhoneg!

2001 is het Europese jaar van de talen en in het kader daarvan stond, begin oktober, de Bretoense taal in de kijker. Het Ofis ar Brezhoneg (Bureau voor de Bretoense taal) dat tot doel heeft om het Bretoens te promoten, lanceerde daarom een campagne met de naam 'Ya d'ar brezhoneg!' (Ja aan het Bretoens!)

'Ya d'ar brezhoneg!' wil zoveel mogelijk sociale actoren betrekken bij een akkoord om de Bretoense taal te beschermen. Hoewel de ondertekening ervan maar gepland was voor 5 oktober, hadden meer dan honderd scholen, bedrijven, verenigingen, ... al eerder hun fiat gegeven. Opvallend is dat enkele McDonald's-restaurants zich geëngageerd hebben om een tweetalige signalisatie door te voeren, een primeur voor de multinational in Frankrijk.

Bretagne: Bretoense radio's groeien

Jarenlang telde Bretagne maar twee echte Bretoense radio's. Radio Kreiz Breizh was de tweetalige radio van het Bretoenssprekende binnenland, Radio Bro Gwened richtte zich tot Bro Gwened (het Land van Gwened (Vannes). In 1998 werden twee nieuwe Bretoense radio's opgericht. Arvorig FM zou van uit Kommanna de streek Bro Leon en een stuk van Bro Dreger voorzien van Bretoenstalige radio. Radio Kerne ging aan het werk in de streek van Kemper (Quimper). Het was de ambitie van beide radio's om ééntalige uitzendingen te produceren. In het begin werd er alleen leuke muziek uitgezonden, maar geleidelijk kwam er meer plaats voor andere uitzendingen.

Recent kreeg Radio Kerne een nieuwe frequentie (92.0 Mhz) en een zendmast om het comfort van de luisteraar te vergroten. De maatregel kwam er nadat Bretoense en culturele verenigingen hadden geprotesteerd tegen het feit dat Radio Kerne niet te horen was in Douarnenez en de streek Bro Vigoudenn.

Arvorig FM (91.7 Mhz) heeft tot dusver de 'hiaten' Brest en Landerne (Landerneau) nog niet kunnen wegwerken. Toch heeft de radio zijn aanbod van Bretoense programma's sterk kunnen uitbereiden. Met 45 uur uitzendingen in het Bretoens per week zou de radio zelfs de belangrijkste zijn geworden van Bretanje.

Radio Bro Gwened gebruikt het streekdialect voor de Bretoense uitzendingen en heeft zich sinds 1983 opgewerkt tot een radio met 10 werknemers en een vijftigtal vrijwilligers.

Naast deze vier zorgen nog een tiental andere radiozenders voor Bretoenstalige programma's.

Corsica: nationalisten schorten steun aan vredesproces op

Op 26 september jl. besliste Corsica Nazione bijna unaniem om haar steun aan het vredesproces op te schorten.

Onder de nationalisten bestaat al enige tijd ongenoegen over het verloop van dat vredesproces. Dat heel wat beloftes van het eerste uur zijn uitgehold, schept een sfeer van latente onvrede. De aanhouding van negen nationalistische militanten op 22 en 23 september door de DNAT (Direction nationale anti-terroriste) was de druppel die de emmer deed overlopen. Voor Indipendenza (zie Meervoud nr. 68) wil de justitie niets anders dan het vredesproces dwarsbomen door mensen uit de omgeving van Talamoni op te pakken om ze vervolgens zonder aanklacht vrij te laten. Jean-Guy Talamoni die een van de hoofdrolspelers is in het vredesproces zei dat de negen militanten door het slijk zijn gehaald in de media. Toch zou onderzoeksrechter Gilbert Thiel ook hem proberen te ondervragen in verband met de moord op Jean-Michel Rossi in augustus 2000. Het offensief van de justitie werd door onbekenden beantwoord met een mitrailleurvuur op kazernes en rechtshuizen.

Tijdens het congres van Indipendenza op 29 en 30 september werd aan de Franse regering een duidelijk signaal gevraagd om het vredesproces te redden. Naast de eis voor een wetgevende bevoegdheid in 2004 blijft de bevrijding van de politieke gevangenen of hun overplaatsing naar de strafinstelling van Borgo bij Bastia een prioriteit voor Indipendenza.

Eind oktober heeft een onbekende groep een aantal aanslagen opgeëist. Volgens de organisatie bedriegt Parijs het Corsicaanse volk onder het mom van 'un pseudo-processus de Matignon'.

Het geweld van de afgelopen maand heeft tot dusver nog geen grote ongerustheid veroorzaakt in Parijs. Jean-Guy Talamoni liet ondanks zijn frustraties weten: 'l'irréparable n'a pas été commis' en voegde eraan toe dat ook het FLNC nog gelooft in de vrede.

De minister van binnenlandse zaken, Daniël Vaillant wil op 26 en 27 oktober een bezoek brengen aan het eiland om de plooien glad te strijken. Binnenkort begint namelijk de eerste lezing van het wetsontwerp over Corsica in de Franse senaat. De verwachtingen zijn dat het allemaal niet zo vlot zal lopen.

Corsica: Lang belooft Corsicaans onderwijs voor juni 2002

Als het wetsontwerp over Corsica het haalt, zullen alle kinderen van Corsica Corsicaans leren. Op bezoek in Corti (Corte) liet de Franse minister van onderwijs Jack Lang weten dat hij wilde anticiperen op deze maatregel. 20% van de leerlingen krijgen nog geen Corsicaanse les. Lang zei dat alle scholen voor juni 2002 één of anderhalf uur Corsicaans zullen kunnen aanbieden, voordat ze binnen drie jaar verplicht worden om minstens drie uur te geven.

Tijdens zijn bezoek aan het eiland had Lang het steevast over het 'plan Jospin' en niet over de 'akkoorden van Matignon'. Wat er ook van zij, Lang wil zijn culturele steentje bijdragen tot het welslagen van de vrede op Corsica.