Nummer 72


Actueel | december 2001


Het anachronisme van de monarchie -eindelijk- in vraag gesteld (Willy Courteaux)<< Nummer 72

De afgelopen weken kwam de rol van de monarchie op het publieke forum, o.m. via het op een zijspoor plaatsen van het Te Deum op de dag van de dynastie en een N-VA-voorstel om de rol van de koning tot het zuiver ceremoniële te herleiden. Willy Courteaux, overtuigd democraat en dus republikein, zet het allemaal nog eens op een rijtje.

Mij is ooit verteld, dat een nieuw meisje dat in een pralinewinkel wordt aangenomen (waarom altijd meisjes?) de eerste dagen van haar verblijf in die winkel zoveel pralines mag eten als ze wil. Binnen de kortst mogelijke tijd is ze die pralines zo kotsbeu, dat ze er de rest van haar leven genoeg van heeft.

Ik vraag me af of er tussen de monarchie en de publieke opinie iets gelijkaardigs is gebeurd. Toen Filip een tijd geleden zijn verloofde aan de wereld kwam tonen, leek het erop dat de monarchie de hoogste toppen sinds jaren scheerde. In de pers had de handel in goedkoop sentiment het nooit zo druk gehad. Zelfs de VRT, die toch geen commerciële oogmerken hoeft te hebben, verklaarde dat heel België stond te juichen. (Ik vroeg me af met welk recht de VRT in mijn naam sprak, maar soit). Kortom, de pralines konden niet vlug genoeg opgezogen worden. De oefening in public relations was geslaagd. Proficiat, Hof.

De mededeling dat Mathilde zwanger was, deed nog even iets opflakkeren. Toen het kind geboren werd waren de voorpagina's van de kranten te klein voor de foto. Maar op de binnenpagina's, waar de commerce minder greep op heeft, begonnen andere geluiden te klinken. Wie die dag het persoverzicht hoorde, vernam nuchtere geluiden, én kritische. Het commentaar van Yves Desmet in 'De Morgen' was regelrecht bijtend. Hij besloot met de woorden: «De enige reden waarom België nog geen republiek is, is omdat de republikeinen hier zo lui zijn. Ook al zijn alle toppolitici, enkele uitzonderingen niet te na gesproken, intellectueel ervan overtuigd dat een republiek te verkiezen valt boven een monarchie, pragmatisch kiezen ze ervoor om de familie in Laken in stand te houden. (...) Dat is België: nergens hoor je grovere moppen over prins Filip en prinses Mathilde dan in de ministerraad, die vanaf vandaag (27 oktober) staat aan te schuiven om een beetje van de koninklijke geboorteglamour op zich te laten afstralen.»

Dat waren nog maar de eerste druppels. Even later verscheen het boek van Guy Polspoel en Pol Van den Driessche 'De koning en de onderkoning' over het ingrijpen van het Hof in situaties van allerlei aard: binnenlandse en buitenlandse politiek, economie, financies, hetzij uit eigenbelang of uit prestigedrang. Zoals de recensent van 'De Tijd' schreef: «Het opmerkelijke relaas van kleine en grote tussenkomsten van het vorstenhuis, moet zelfs de grootste royalisten de ogen openen. De geest is uit de fles, de discussie kan (her-) beginnen.»

Pats daarbovenop kwam het verslag van de Lumumbacommissie waarin de positie van Boudewijn in de zaak van de moord op Lumumba werd toegelicht. Het hield op met druppelen, het begon te regenen.

Op 13 november, twee dagen voor het feest van de dynastie, stelde de Republikeinse Kring een republikeins manifest voor met een reeks handtekeningen waaronder een aantal bekende Vlamingen (Ludo Abicht, Jaap Kruithof, Jef Geeraerts, Jef Turf, Antoon Roosens, Ludo De Witte etc.). Het leverde aan Vlaamse kant twee radio-interviews en een TV-interview (TV Brussel) en een TV-debat (ATV) op. 'De Tijd' besprak het manifest en trad nadrukkelijk de inhoud ervan bij. «Het dringt tot steeds meer burgers door dat de monarchie niet spoort met een democratisch bestel, dat een open en transparante besluitvorming vergt en waarin de bestuurders verantwoordelijk zijn tegenover hun kiezers. Sabena en Opgrimbie zijn recente voorbeelden van de occulte macht van het Hof, die niet met de basisregels van de democratie in overeenstemming te brengen is. Voor de Vlamingen komt daar nog bij dat het Belgische Koningshuis, ondanks enige vooruitgang in de kennis van de Nederlandse taal, in het Frans blijft denken en leven (...) De republikeinse staatsvorm lijkt niet voor morgen te zijn. Maar nu paars-groen, dat de voortrekker van de politieke vernieuwing wil zijn, het Te Deum van 15 november van zijn bolster heeft ontdaan, kan het misschien het debat over de beperking van de politieke macht van de koning voeren.»

En jawel, uitgerekend op de dag van het feest van de monarchie diende de kamerfractie van de N-VA (de partij van Geert Bourgeois) een voorstel in om een dertigtal artikelen van de grondwet te herzien teneinde «de staatkundige macht van de persoon die de titel van koning draagt, af te bouwen». De Vlaamse meerderheidspartijen reageerden positief. De Franstalige partijen reageerden afwijzend, met de PRL aan de kop. Hiermee is de kloof tussen Vlaanderen en de francofonie weer een heel stuk breder geworden.

Aan Vlaamse zijde was alleen de CD&V niet voor het voorstel te vinden. Deze partij vond dat een aantal prerogatieven van het Hof gehandhaafd moeten blijven. Waarmee de CD&V zich nog maar eens verstrikte in een contradictie. Aan de ene kant verklaren ze zich voorstander van het confederalisme. Aan de andere kant willen ze de machtspositie van het Hof handhaven, hoewel ze natuurlijk goed weten dat het Hof elke poging om de verdere federalisering van België door te voeren hardnekkig zal proberen te dwarsbomen.

Maar het krampachtige propaganda-offensief van de afgelopen maanden is buiten adem. Toen de VRT naar het Koninklijk Paleis snelde om daar de massa te filmen die stond aan te schuiven om het huldeboek ter ere van Elisabeth te tekenen, stonden daar voor de poort van het paleis vier mensen te drummen. Het kunnen er ook drie geweest zijn.