Nummer 73


Actueel | januari 2002


Hoe het IMF het verknoeide in Argentinië (Antoon Roosens)<< Nummer 73

«Hoe het IMF het verknoeide in Argentinië» is de titel van een commentaar geschreven voor de Washington Post door Mark Weisbrot, directeur van het Amerikaanse 'Center for Economic and Policy Research', en overgenomen door de Herald Tribune van 26 december jl. Het interessante van dit commentaar is dat het stof biedt tot nadenken over wat er bij ons in Europa gebeurt met de invoering van de euro.

De eerste vergissing die in Argentinië begaan werd, was de 'dollarisering' van de Argentijnse economie. Sinds 1991 werd de Amerikaanse dollar in de praktijk erkend als gangbare nationale munt, naast de peso, door de koppeling van de peso aan de dollar tegen de vaste wisselkoers van één peso per dollar. Dit had tot gevolg dat de economische politiek van Argentinië feitelijk werd gedetermineerd door de beslissingen van de 'Fed', de Amerikaanse centrale bank. Deze voerde immers onafgebroken een politiek van 'sterke munt': een zo hoog mogelijke koers van de dollar op de mondiale wisselmarkt. Omdat een sterke dollar voordelig was voor de Verenigde Staten.

Weliswaar leidde deze politiek tot een chronisch deficit op de Amerikaanse handelsbalans, oplopende tot zowat 400 miljard $ per jaar. Maar hoe hoger de koers van de dollar, hoe lager de reële prijs van de ingevoerde goederen. Dat liet toe de consumptieprijzen laag te houden in een tijd van ongeëvenaarde hoogconjunctuur. En Amerika hoefde zich geen zorgen te maken over dat handelsdeficit, omdat het werd gecompenseerd door een nog grotere invoer van kapitaal. Amerika is immers het centrum van het mondiaal kapitalisme, de thuishaven van ongeveer 65% van de multinationale ondernemingen. De superwinsten van deze ondernemingen vloeien terug naar de VSA, waardoor het overschot op de betalingsbalans het deficit van de handelsbalans compenseert. En de beurs van New York is het centrum van de gedereguleerde mondiale kapitaalmarkt, waar het grootste deel van de wereldwijd beschikbare kapitalen geplaatst worden: het water stroomt altijd naar de zee! Hoe hoger de koers van de dollar, hoe lager de reële prijs van dat vreemd kapitaal voor de Amerikaanse bedrijven, die hun expansie financieren met leningen geplaatst op de beurs van New-York.

*

Maar een monetaire politiek die goed is voor de VSA is slecht voor Argentinië. Want Argentinië is Amerika niet. Door de kunstmatig opgepropte koers van de peso werd de invoer van industriële producten in Argentinië goedkoper, terwijl de Argentijnse uitvoerproducten op de wereldmarkt weggeprijsd werden. Er ontstond dus een groeiend tekort op de Argentijnse handelsbalans en, in tegenstelling met wat in de VSA het geval was, werd dit tekort op de betalingsbalans niet gecompenseerd door een overschot op de betalingsbalans. De Argentijnse regering was daarom verplicht steeds grotere leningen aan te gaan in het buitenland, teneinde de kunstmatige pariteit van peso en dollar te ondersteunen. De buitenlandse schuld is er ondertussen opgelopen tot meer dan 134 miljard $.

*

Toen kwam het IMF voor de tweede maal op de proppen, weer in de verkeerde richting. Wanneer de internationale banken niet meer bereid waren nieuwe leningen toe te staan aan Argentinië, precies omwille van het oplopende tekort op de handels- en betalingsbalans, sprong het IMF in de bres met steeds grotere leningen, de laatste nog van 40 miljard $, om dat land toe te laten de krankzinnige pariteit van de peso en de dollar in stand te houden en een faillissement op de buitenlandse schuld te vermijden. Een lening van 40 miljard $, dat betekent zowat 70% van het jaarlijkse budget van de Argentijnse regering! En de eigen belastingsinkomsten van die regering werden van jaar tot jaar kleiner, omdat de economische activiteit van het land vertraagde naarmate het onevenwicht groeide.

De derde flater van het IMF was dan, dat deze leningen gekoppeld werden aan de strikte voorwaarde dat de Argentijnse regering haar budget in evenwicht zou brengen. De regering kon zich dus geen uitgaven meer veroorloven om een heropleving te stimuleren. Zij was integendeel verplicht de uitgaven in te krimpen en de belastingen te verhogen, met als gevolg een verdieping van de crisis.

Deze fatale kringloop draaide uit op de volledige instorting van de Argentijnse economie, met de gekende sociale gevolgen: massale werkloosheid en schrijnende armoede voor miljoenen kleine mensen.

*

Het Argentijnse drama is niet zonder betekenis voor Europa. Ook bij ons wordt, sinds het Verdrag van Maastricht, een politiek gevoerd die steunt op hetzelfde neoliberale, ideologische fanatisme waarmee het IMF erin slaagde Argentinië te vernietigen.

Met de invoering van de euro worden een aantal landen met soms sterk uiteenlopende economische structuren onderworpen aan één enkele, centrale monetaire politiek. Deze landen zijn dus niet meer in staat om een beleid te voeren dat afgestemd is op hun specifieke economische situatie. En net als het IMF in Argentinië heeft het Verdrag van Maastricht de Europese regeringen verplicht een strikt budgettair evenwicht na te streven, ongeacht de economische conjunctuur. Tot welke drama's dit zou kunnen leiden in een periode van langdurige recessie, is nu wel duidelijk gebleken.

De vraag is dan ook, of deze Europese constructie bestand zal zijn tegen de asymetrische schok van een economische recessie van langere duur.

Zoals Mark Weisbrot zijn commentaar in de Washington Post besluit: "Argentinië zal zich ongetwijfeld herstellen, na zijn munt te hebben gedevalueerd en na in faling te zijn gegaan op de terugbetaling van zijn buitenlandse schulden. Maar het Argentijnse volk zal dan wel een regering nodig hebben die de wil heeft te breken met het IMF, en een politiek te voeren in dienst van de eigen, nationale belangen".

Wat, vertaald in het Europees, betekent dat sommige landen bij ons in een situatie kunnen belanden, die hen uit zelfbehoud verplicht te breken met de Europese Unie.