Nummer 75


Antiglobaliseringsbeweging | maart 2002


Van Singapore tot Doel (Hans Vanhoesen)<< Nummer 75

De besluitvorming rond de bouw van het grote container-'Deurganck'-dok op de linker-Scheldeoever bij Antwerpen en de acute bedreiging van een eeuwenoude leefgemeenschap in Doel en de Polder geven de strijd tegen de neoliberale globalisering een Vlaams karakter.

Eind februari waren de Vlaamse anti-globalisten bijeen voor een evaluatie van hun acties naar aanleiding van het EU-voorzitterschap van België. Terecht stelden ze vast dat de beweging faalt in het populariseren van haar boodschap. Ze besloten wijselijk om hun strijd niet alleen te voeren tegen het neoliberalisme in bv. Göteborg, Genua, Nice, maar hem ook in Vlaanderen te voeren.

Wat er op de linkerscheldeoever (ca. 6.500 ha) gebeurt met de bouw van het 'Deurganckdok' en de dreging voor de leefkern Doel is de zoveelste episode in een lang verhaal. Het is één blunderboek, met ondergespoten poldergronden die braak blijven liggen, met opgeblazen tewerkstellingsprognoses, milieuvervuilende industrieën die soms starten zonder vergunningen, met miljarden kostende infrastructuurwerken betaald door de Vlaamse Gemeenschap die nadien nutteloos blijken te zijn omdat de privé-industrie anders beslist, enz...

*

Met de aanleg van het Deurganckdok zou volgens de officiële lezing tegemoetgekomen worden aan bijkomende containerinfrastructuur zonder dewelke Antwerpen zijn positie als wereldhaven niet kan handhaven (nochtans is de containerterminal op de rechteroever maar voor de helft bezet en heeft Zeebrugge nog plaats zat). De uitgegraven specie (30 miljoen m3) zou gedumpt worden in het nabijgelegen havenuitbreidingsgebied, zodoende wordt Doel geïsoleerd van de omliggende polders, het dorp zou onleefbaar worden.

In 1995 werd vanuit Antwerpse havenmiddens het plan gelanceerd. Het duurde meer dan vijf jaar vooraleer de publieke opinie wist dat de drijvende kracht achter dit Deurganckdok niet alleen bij de havenbaronnen lag, maar vooral in het verre Azië te vinden was, bij de Port of Singapore Authority (PSA), één van de grootste terminalbedrijven van de wereld (het is een kapitalistisch staatsbedrijf van de stadsstaat Singapore onder een autoritair hyperliberaal bestuur). Als voorwaarde voor de overname door PSA van de HesseNoordNatie, een miljardendeal, diende de Vlaamse regering het grote Deurganckdok te bouwen. Kostprijs: 15 miljard BEF. Alhoewel de Vlaamse regering voor deze materie ten volle bevoegd is, was er blijkbaar behoefte om eerst een geheim politiek akkoord op Belgisch niveau af te sluiten dat begin januari 1998 'lekte'. Het geheim akkoord werd toen besloten tussen politici uit de betrokken regio (Antwerpen-Waasland) met de toenmalige federale minister Miet Smet (CVP), europarlementslid Freddy Willockx (SP), CVP-voorzitter Marc Van Peel en de parlementsleden Paul Dumez (CVP) en Robert Voorhamme (SP). In dat akkoord werd de aanleg van het dok 'economisch gewenst' en 'dringend' omschreven en werd ook Doel als onleefbaar beschouwd. Op 20 januari 1998 nam dan de Vlaamse regering (CVP-SP) een principebeslissing voor de aanleg. Waar andere projecten van de Vlaamse regering niet opschieten (bv. sociale woningbouw, verkeersveiligheid, milieu, ...) ging hier alles zeer snel, te snel vanuit democratisch oogpunt. Ferdinand De Bondt, ere-senator en éminence grise in de strijd voor Doel en de Polder wijst er in dit verband op hoe de gewestplanwijzigingen tot stand kwamen: "Het is tekenend voor de manier van werken dat de beslissing rond de definitieve vastlegging van de eerste gewestplanwijziging en het starten van de tweede wijziging genomen werden tussen 1 en 8 juni 1999 door een Vlaamse regering (CVP-SP) die ontsnapte aan elke democratische controle, aangezien zij de facto ontslagnemend was. Immers, de verkiezingen voor de vernieuwing van het Vlaams parlement zouden op 13 juni 1999 plaatsvinden. Beslissingen van een dergelijke structurele aard zouden in een gezonde parlementaire democratie niet genomen mogen worden in een periode van politieke luwte. Hier is een opvallend gebrek aan voorzichtigheid en terughoudendheid aan de dag gelegd vanuit de toenmalige Vlaamse regering".

In september 1999 konden de aannemers de werken reeds aanvatten. Tegen die gang van zaken kwam verzet van wakkere Vlaamse burgers uit Doel en de regio die niet alleen acties voerden maar ook een juridische veldslag wonnen. Immers, de Raad van State schorste de bouwvergunningen en de gewestplannen. Zo werd de Vlaamse regering, en de Vlaams-Aziatische havenlobby daarachter, afgestraft voor een amateuristisch en onzorgvuldig beleid. De Antwerpse havenbaronnen kregen het koud: als het dok er niet komt gaat hun miljardendeal met Singapore niet door.

In de volgende stap werden als reactie op die schorsing nog maar eens de democratische normen en de rechtsstaat opzij geschoven. Het Vlaams parlement, inclusief Agalev, besloot de regering te 'depanneren' met een nooddecreet. Dat decreet betekent dat een bouwvergunning afgeleverd kan worden zonder rekening te moeten houden met het gewestplan én zonder dat de vergunning aangevochten kan worden voor de Raad van State. Op die manier werd onder de basis van de rechtsstaat in Vlaanderen een bom gelegd, wetgevende en uitvoerende macht in één front om de rechterlijke macht buiten spel te zetten.

Veelzeggend is dat dit 'nooddecreet' door Vlaams minister-president Patrick Dewael (VLD) voor het eerst werd aangekondigd in het verre Singapore waar hij met een halve Vlaamse regering op bezoek was eind september 2001. "Het is duidelijk gemakkelijker om over Doel te praten in Singapore dan in Doel zelf, want daar heeft men Dewael en zijn excellenties nog nooit gezien. Het dorp is inmiddels zowat voor de helft onteigend. Het opmerkelijke bezoek dat Dewael aan Singapore bracht maakte alvast duidelijk dat het nooddecreet dient om een puur commerciële deal te laten doorgaan. Een expliciete voorwaarde is wel dat het Deurganckdok er snel moet komen, zoniet kan die miljardendeal nog opgezegd worden", aldus Chris De Stoop (Knack, 10 oktober 2001).

*

De steun van de vakbonden aan dit miljardenproject is onbegrijpelijk. Zij moeten weten dat de industrie en havens steeds minder jobs te bieden hebben gezien de concentratie van kapitaal, de technologische ontwikkeling en de evolutie naar een diensteneconomie. Het is vreemd argumenten te horen uit de mond van een liberaal die eigenlijk uit een vakbondsmond zouden moeten komen. Fernand Huts, voormalig VLD-kamerlid en grote baas van de Katoennatie: "De automatisering zoals PSA die voorstaat zal leiden tot een massaal verlies van arbeidsplaatsen. Het bijna-monopolie van de PSA over de Vlaamse havens zal prijsstijgingen in de hand werken. Als het Deurganckdok ooit in gebruik is zal er nauwelijks een dokwerker te zien zijn. Hebben we daarvoor Doel moeten opofferen?" (De Standaard, 27 september 2001.

Bart Martens (Bond Beter Leefmilieu): "Het is bevreemdend dat al die heisa gemaakt wordt voor een haven die het steeds moeilijker krijgt zich als gangmaker van groei en tewerkstelling waar te maken. Uit een nota van de stad Antwerpen blijkt dat de laatste 15 jaar in de Antwerpse haven één vijfde van de arbeidsplaatsen is verloren gegaan. Dit ondanks mega-investeringen. Het gaat om zo'n 12.000 jobs." (Milieurama, december 2001).

Agalev, de groene partij, stapt gezwind mede op in anti-globaliseringsbetogingen maar heeft meer aandacht voor het legaliseren van cannabis, dan voor het strijden tegen de verkoop van onze havens aan een verre Aziatische multinationale en voor het redden van Doel en de Polders.

*

Wat verheugend is, is het feit dat het verzet tegen de gang van zaken op gang gekomen is van onderuit, via het comité Doel 2020 en een draagvlak heeft van meer dan tweehonderd vooraanstaande Vlamingen. Een aantal mensen die verbonden zijn met de Vlaamse beweging en de milieubeweging spelen een sleutelrol. Na de gewonnen veldslag voor de Raad van State bestrijdt het comité Doel 2020 nu de bouwvergunning - op basis van het nooddecreet - bij het Arbitragehof. Door de manifeste schending van het grondwettelijk gelijkheids- en discriminatiebeginsel maakt het noodecreet een goede kans door het Arbitragehof onderuit gehaald te worden. Een dergelijke uitspraak zou vanzelfsprekend fatale gevolgen hebben voor de in toepassing van dat nooddecreet uitgegeven bouwvergunningen.

De Vlaamse antiglobalisten die op de betogingen vorig jaar aanwezig waren kunnen in de strijd voor Doel dicht bij huis inspiratie vinden. De Vlaamse beweging zou de verontruste burgers van Doel 2020 actiever kunnen steunen. Immers, zij verdedigen het algemeen Vlaams belang tegen een netwerk van politici en havenbaronnen dat enkel interesse heeft voor de expansie van het mondiaal kapitaal in Vlaanderen.

Geraadpleegd: Doel moet blijven van Ferdinand De Bondt, Jan Creve, Bart Maddens. Uitgeverij Davidsfonds, Leuven, 2000