Nummer 77


Extra-bericht uit Eurocratië | mei 2002


Sleurt Turkije de EU mee in een wereldconflict? (André Monteyne)<< Nummer 77

De VSA "lobbyen" al jaren voor het EU-lidmaatschap van NAVO-lidstaat Turkije; de Europese landen aarzelen echter wegens het gebrekkig respect voor de mensenrechten, de verdrukking van de Koerden, de onverteerde Armeense volkerenmoord, de historische vijandschap van Griekenland. Sedert de aanslagen van 11 september wordt de Amerikaanse druk zwaarder, met kennelijk resultaat: het Grieks verzet brokkelt af, struikelblok Cyprus krijgt een begin van een regeling, en ook Turkije doet (cosmetische) toegevingen: Koerdenleider Ocalan werd nog steeds niet terechtgesteld; de perscensuur knijpt al eens een oogje dicht, Koerden mogen hun taal spreken... Het Turks EU-lidmaatschap houdt echter grote risico's in. Door de implosie van de Sovjetunie ligt de weg open voor het Turks grootmachtstreven. Mocht dit botsen met Rusland en China dan riskeert Europa door zijn Turkse lidstaat meegesleurd te worden in een wereldconflict. Hoe dit imperialisme te werk gaat toont het voorbeeld van Azerbeidzjan.

Turkije's mooiste

Azerbeidzjan, 3 keer zo uitgestrekt als België, telt amper 7,5 miljoen inwoners, waarvan bijna 3 miljoen in de hoofdstad Bakoe. Hier ontstond in 1848 de eerste industriële petroleumwinning; vlak voor de eerste wereldoorlog was Bakoe een welvarende stad van levendige soeks, elegante winkels en fraaie "jugendstil" gebouwen langs statige beboomde lanen. Die staan er nog, naast lugubere woonkazernes uit de Sovjettijd, maar zijn verwaarloosd. Wie langs de baai van Bakoe wandelt waant zich in een decor uit Terminator: een doodse vlakte waar honderden antieke ja-knikkers, scheepswrakken en roestende fabrieken wegzakken in de "sludge", dit alles doordrongen door een weeë verrottingsgeur. Toch werd één plaats in de vroegere luister hersteld: de parkheuvel boven de stad waar thans het "Ataturk-"monument staat. Het is symbolisch voor de groeiende Turkse invloed. De Turkse televisie wordt druk bekeken; Turkse banken en investeerders zijn alom tegenwoordig. Ook sociaal en politiek groeit de invloed van de Turkse lekenstaat. President Heydar Alijev spiegelt zich aan de gespierde democratie van Ataturk. Alhoewel de bevolking grotendeels moslim is, zie je er veel minder vrouwen met hoofddoek dan in Brussel. Uitingen van moslimfanatisme worden niet geduld; daarentegen worden andere godsdiensten (met uitzondering van de Armeense) officieel erkend. Azerbeidzjan kampt ondanks zijn potentiële rijkdom met enorme problemen: twintig procent van zijn grondgebied is bezet door Armenië na een verloren oorlog; 1,2 miljoen "binnenlands verplaatste personen" wonen in ellendige omstandigheden, het leefmilieu is vernietigd. Het gemiddeld maandinkomen per inwoner viel volgens het Europees TACIS-programma van 325 $ in 1990 tot 45,9 $ in 2000. Turkije, geruggensteund door de Verenigde Staten, wordt dan ook beschouwd als de reddende engel en domineert stilaan het land. Deze Turkse penetratie wordt vergemakkelijkt door de taalverwantschap tussen het Turks en de officiële taal, het Azeri.

Abyssus abyssum invocat: Turkse opmars langs de zachte onderbuik van Rusland

Niet enkel de Azeri's, maar alle volkeren aan weerskanten van de Kaspische Zee die cultuurverwant zijn met de Turken kijken op naar reuzenmetropool Istanboel: in Turkmenistan, Oezbekistan, Kirgizstan, Tadzjikistan en tot in het uitgestrekte Kazachstan waar de Kazakken door de Russische inwijking herleid werden tot een minderheid. Ontsnapt aan de Sovjetgreep glijden die nieuwe staten (met uitzondering van Kazachstan) binnen de invloedssfeer van grote broer Turkije. Die de taalbanden gebruikt om zich met de steun van de Verenigde Staten op te werpen als het nieuwe Ottomaanse Rijk. Maar in zijn drang om de leegte op te vullen nagelaten door de vroegere Sovjet-supermacht botst Turkije aan tegen Rusland. Dat deze Turkse indringing in zijn achtertuin met argusogen bekijkt. Des te meer daar binnen zijn beschermende grenzen opgetrokken door Katharina de Grote volkeren leven, die zich eveneens met de Turken verwant voelen. Verder oostwaarts riskeert Turkije te botsen met China, met zijn 4 miljoen (eveneens taalverwante) Oejgoeren in de provincie Sintjiang.

In de tang tussen Rusland en Turkije: Georgië lonkt naar Washington...

Tussen Turkije en Azerbeidzjan staan voorlopig twee christelijke staatjes deze"Drang nach Osten" in de weg. Georgië en Armenië liggen bovendien dwars over de olieroute van de Kaspische Zee naar Europa die van enorm belang is voor zowel Rusland als de Amerikaanse supermacht. Georgië en Armenië spreken een Indo-europese taal; de heilige monnik Masjtots vond in de 5e eeuw hun beider alfabet uit. Beide christelijke kerken gaan terug tot de 3e eeuw. Maar voor het overige kenden beide volkeren een zeer uiteenlopende geschiedenis en dat is vandaag opnieuw het geval: geprangd tussen Turkije en Rusland varen beide staatjes een totaal tegengestelde koers.

Georgië speelt resoluut de Turkse kaart uit. Nochtans wordt het land nu al bijna tien jaar bestuurd door een gewezen Sovjetminister van buitenlandse zaken... Na heel wat verwikkelingen wist de herboren Georgische "nationalist" Edvard Sjevardnadze zich te ontrukken aan de omhelzing van de Russische beer en wierp zich in de armen van Turkije. Vijf jaar later blijkt hij van de drop in de regen terecht gekomen. Het aantal Turkse zendingen in Tbilisi is sedert enkele jaren niet meer te tellen. Recent nog de bijna volledige Turkse generale staf. De Russen die de militaire basis en luchthaven van Vasian moesten ontruimen, werden vervangen door Turkse soldaten (Argoementi i Fakti, n° 48, 2001), enz.. Rusland ziet de groeiende Turkse invloed met lede ogen aan en neemt weerwraak. Het sluit zijn lange grens hermetisch af onder het voorwendsel dat Tsjetsjeense opstandelingen naar Georgië vluchten. De vroegere welvarende Sovjetrepubliek, die omzeggens niets meer produceert noch fabriceert, is thans een derde-wereldland, waar het gemiddeld maandinkomen tot 15 $ is gezakt. De enige inkomstenbron komt uit Turkije, maar daar zit natuurlijk een prijskaartje aan vast. Sjevardnadze wou van Georgië het "Israël van de Kaukasus"maken; het werd een Turks-Amerikaans protectoraat. De operatie met Amerikaanse troepen tegen "Al Quaeda-terroristen" in het Pankisidal dat aan Tsjetsjenië grenst, is een volgende fase in dat proces. Sjevardnadze had nochtans eerder Rusland geweigerd moslimrebellen uit Tsjetsjenië te achtervolgen. Zo ontstaat in Georgië een mogelijke twisthaard tussen de Verenigde Staten en Rusland. Maar misschien is het dat wat Sjevardnadze wil: een conflict met Rusland zou zijn land automatisch tot een strategische bondgenoot van het Westen maken en het geld opleveren dat het op eigen krachten niet bijeen kan halen.

... en Armenië naar Moskou

In tegenstelling tot Georgië zoekt het kleine Armenië (3,3 miljoen inwoners), de Turkse "holocaust" nog steeds indachtig, bescherming bij de grote christelijke broer Rusland. Het historisch Armenië was veel groter en was verdeeld over Rusland, het Ottomaanse Rijk en Perzië (Iran). Tijdens de Eerste Wereldoorlog werden ca. 2 miljoen Armeniërs door de Turken weggevoerd of vermoord. Door het Verdrag van Sèvres (1920) werd Armenië een onafhankelijke staat binnen zijn historische grenzen. Maar Ataturk veroverde na zijn overwinning op de "geallieerden", het grootste gedeelte, terwijl de Sovjetunie het ander stuk als een "Sovjetrepubliek" inlijfde. Veel Armeniërs vluchtten. Van de 5 miljoen Armeniërs in de wereld, leven nog amper 65.000 in Turkije, minder dan in de VSA. Na de implosie van de Sovjetunie leek Armenië, geklemd tussen Turkije en de Azeri-enclave Nachitsjevan in het Westen en Azerbeidzjan in het Oosten, afgescheiden ook van zijn strategische enclave Nagorno Karabagh die volledig binnen Azerbeidzjan lag, een vogeltje voor de kat.

Toch won het (1994) de oorlog met Azerbeidzjan en slaagde erin Nagorno-Karabagh te ontzetten, met de stille steun van Rusland. Het voortbestaan van Armenië blijft echter aan een zijden draad hangen. Het land, afgesneden van Europa en geboycot door de VSA, kent enorme financiële moeilijkheden. Voortdurend zijn er destabilisatiepogingen, uitgelokt, zegt men, door de Amerikaanse geheime diensten die ook achter de moord op de parlementsvoorzitter zouden zitten. Mocht Armenië bezwijken, dan valt de laatste hinderpaal weg voor het Turkse grootmachtstreven.

Turkije: het Amerikaanse paard van Troje

Ook voor de VSA zou het verdwijnen van Armenië goed uitkomen. De petroleumtoevoer van de Kaspische Zee naar Europa via Rusland (Tsjetsjenië) kan dan vermeden worden en komt helemaal in handen van hun Turkse bondgenoot. Tevens ligt de weg open voor de aanleg van een net van Amerikaanse militaire steunpunten tussen de Kaukasus en Afghanistan. Een Amerikaanse meesterlijke zet was de terbeschikkingstelling van de luchtmachtbases van Oezbekistan door dictator Karimov, waardoor hoofdstad Tasjkent het bruggenhoofd werd van de "operatie eeuwige vrede", de codenaam voor de Amerikaanse militaire operatie in Afghanistan. De "vrede van de dood" zouden cynici parafraseren, want Karimov voert in zijn land een terreurbeleid waarbij de door het Westen geboycotte militaire dictatuur van Myanmar in het niets verdwijnt.... Maar van het Westen moet Karimov voorlopig geen opmerkingen vrezen over de mensenrechten.... Ook in Kirgizstan konden de VSA dank zij de goede betrekkingen met Turkije, militaire steunpunten aanleggen.

Besluit :het gevaar voor Europa

Dat deze ontwikkeling Rusland en China verontrust spreekt voor zich. Maar ook de twee regionale grootmachten : Kazachstan, met zijn Turkssprekende minderheid, en Iran, vrezen hoe dan ook betrokken te worden bij een conflict in wat zij als hun invloedszone beschouwen. De lont aan het kruitvat zou een Amerikaanse aanval op Irak kunnen zijn, met de steun van Turkije en van Israël (dat met Turkije een belangrijk "waterdeal" wil afsluiten*). Een Turkse EU-lidstaat zal onvermijdelijk Europa meesleuren in dit conflict. Dat er dan ook alle belang bij heeft de Turkse EU-kandidatuur af te wijzen, hoezeer de VSA daar ook op aandringen.

De wereldvrede zou meer gediend worden indien Europa de laatste hinderpaal tegen het groot-Turks streven, Armenië, zou helpen zijn onafhankelijkheid en zijn (zwakke) democratie in stand te houden. Vlaanderen kan hiertoe een kleine bijdrage leveren door ruggensteun te geven aan de Vlaamse vliegtuigbaas Freddy Van Gaever die er ondanks alle tegenkanting toch in geslaagd is een vlieglicentie te bekomen en een der eersten was om met zijn lijn Jerevan-Brussel-New-York, de isolatie van Armenië te doorbreken.

* water is een even belangrijk element als aardolie in het Israëlisch-Palestijns conflict. Turkije wil dammen bouwen op de bovenloop van de Eufraat en de Tigris en bedreigt zo de watertoevoer van Syrië en Irak; Israël heeft wegens zijn beleid van inwijking en wegens de scherpe stijging van de moslimbevolking, een groeiende behoefte aan water, ook al omdat de Jordaanvallei geleidelijk uitdroogt door overmatig watergebruik. Wij kunnen daar niet verder op ingaan, maar het spreekt voor zich dat dit gegeven Turkije (en de VSA) een aardig chantagemiddel aan de hand doet om zijn grootmachtsbeleid kracht bij te zetten.