Nummer 88


Verkiezingen in Baskenland | juni - juli 2003


De Spaanse democratie lijdt een zware nederlaag (Jan van Ormelingen)<< Nummer 88

Het werd al een tijdje aangekondigd door het Spaanse establishment: de ETA zal niet meer deelnemen aan de verkiezingen. Sinds de links-nationalistische partij Batasuna en haar voorgangers zijn verboden, beschouwt Madrid alle linkse nationalisten in Baskenland als ETA-terroristen. Met de oprichting van Autodeterminaziorako Bilgunea (AuB) zag het er even naar uit dat het gedachtegoed van Batasuna toch een plaats zou krijgen in de lokale verkiezingen van 25 mei. Maar wie beseft hoe Madrid de laatste jaren fundamentele principes van de democratie opzij heeft geschoven, wist dat AuB geen kans maakte. Met een totale arrogantie werd de mening van duizenden en duizenden Basken als niet bestaande geklasseerd. Omdat de Nederlandstalige pers niet of nauwelijks bij machte is om de Spaanse staatspropaganda kritisch te analyseren zet Meervoud de ontstellende feiten over de afgelopen lokale verkiezingen in Baskenland nog eens extra in de verf.

Geen verkiezingen voor AuB

Eind april wist nog niemand of de opvolger van Batasuna, AuB, al dan niet zou kunnen deelnemen aan de verkiezingen. Of toch? De rechts-conservatieve Partido Popular (PP) die in de Spaanse staat de lakens uitdeelt, beweerde toen al bij hoog en bij laag dat het gerecht AuB het zwijgen zou opleggen. En toen werd het 1 mei. Zowel de Spaanse regering als het openbaar ministerie gingen bij het Hooggerechtshof in beroep tegen de inschrijving van AuB en 286 gemeentelijke platformen op de kieslijsten. De klagers hadden uitgeplozen dat de lijsten namen bevatten van mensen die ooit iets met de nu verboden links-nationalistische partijen te maken hadden gehad. Na zware politieke druk gaf het Hooggerechtshof de klagers op 3 mei gelijk. AuB ging in beroep bij het Grondwettelijk Hof, maar ving daar op 9 mei opnieuw bot. Daarmee werd voor het eerst sinds 1977 een politieke partij uitgesloten van deelname aan de verkiezingen. Alle verontwaardiging ten spijt zou AuB dus niet op een normale manier kunnen deelnemen aan de stembusslag.

Reacties

De eerste reactie op de uitspraak van het Grondwettelijk Hof kwam nog uren vóór het verdict in de zaak tegen AuB gevallen was! Onderzoeksrechter Baltasar Garzón had de uitspraak in de sterren gelezen en liet in Iruñea een drukkerij sluiten waar kiesbrieven werden gedrukt. Achteraf bleek dat niet ETA de opdrachtgever was, maar de toch onverdachte Navarrese regering. Duizenden mensen die op 9 mei vreedzaam betoogden tegen de beslissing om een democratische partij te verbieden, werden zwaar aangepakt door de Baskische politie Ertzaintza.

Dadelijk liet de grootste Baskische partij EAJ (PNV in het Castiliaans) weten dat het geen stappen zou ondernemen tegen de uitspraak van het Grondwettelijk Hof. Volgens de partij zou dit kunnen geïnterpreteerd worden als een aanval tegen de 'Spaanse legitimiteit'. EAJ vroeg de kiezer niet ongeldig te stemmen omdat dit alleen maar in de kaart van Spaansgezinde partijen als de PP en de PS(O)E zou spelen. Een woordvoeder van AuB, Joxerra Etxebarria, noemde de houding van EAJ terecht "muy triste" omdat de gematigde nationalisten duidelijk hun eigen electorale belangen laten primeren op de verdediging van de democratie en de waardigheid van de Baskische burgers.

Een communiqué van ETA op 10 mei ging in dezelfde richting. De gewapende organisatie riep op om toch voor AuB te stemmen (waarmee gevraagd werd om 'ongeldig' te stemmen). In een ophefmakende persconferentie die op 15 mei door de Baskische televisiezender ETB werd uitgezonden noemde ETA de partijen EAJ, EA, AB (uit Iparralde, Baskenland onder Frans bestuur) en Aralar allemaal "zelfverklaarde nationalisten" die eigenlijk niet meer zijn dan regionalisten. ETA ontkende ook met klem dat er een akkoord zou zijn met EAJ over een wapenstilstand in ruil voor een onafhankelijkheidsreferendum. Achteraf verweten de regering en het gerecht van de Spaanse staat ETB dat ze propaganda hadden gemaakt voor 'de terroristische bende'.

Verbeten verkiezingscampagne

Dat AuB zich niet bij de uitspraak van het Spaanse Grondwettelijke Hof zou neerleggen, was te verwachten. Er werd beslist om zelfgedrukte kiesbiljetten van AuB te verspreiden. Bij verkiezingen in de Spaanse staat is het immers zo dat de kiezer thuis vertrekt met een voorgedrukt blaadje van zijn/haar favoriete partij op zak om het in het verkiezingslokaal in de bus te stoppen. In de aanloop naar de verkiezingen en op de verkiezingsdag zelf werd er duchtig jacht gemaakt op de 'verboden' kiesbiljetten door AuB-sympathisanten en het Spaanse repressieapparaat. In de weken voor de verkiezing werden alle manifestaties van AuB verboden en soms zelfs door de Ertzaintza uit mekaar geranseld. Mensen die affiches van AuB plakten werden aangeklaagd wegens 'steun aan het terrorisme'.

De electorale campagne van de PP verliep door het verbod tegen AuB in een triomfalistische sfeer. PP-kopstukken zakten massaal af naar Baskenland om neo-fascistische wanspraak te spuien. Op 21 mei noemde de kleine dictator Aznar de komende verkiezingen de beste en de mooiste uit de geschiedenis van de Spaanse democratie omdat er geen enkele terrorist aan zou deelnemen.

Nog vlak voor de verkiezingen deed de Spaanse justitie haar duit in het zakje van de espagnolistische partijen. Op vraag van de Spaanse ministers Angel Acebes en José María Michavila (20 mei) eiste het Spaanse Hooggerechtshof op 21 mei dat de parlementaire fractie Sozialista Abertzaleak (naam van de Batasuna-fractie in het parlement van Gasteiz) zou worden ontbonden. Maar de Baskische regering negeerde de uitspraak van het Hof omdat het niet bevoegd zou zijn.

Zwarte zondag op zijn Baskisch

Tot op de verkiezingsdag zelf voerde AuB actie tegen haar uitsluiting. Heel wat mensen gingen met een dichtgeplakte mond naar het verkiezingslokaal. Op verschillende plaatsen werden kiezers geprovoceerd door de politiediensten.

De links-nationalistische kiezer wist al op voorhand dat een ongeldige stem op AuB in het voordeel van de espagnolisten zou spelen. Naast een stem op AuB waren er voor hen nog een aantal andere opties. Voor de provinciale verkiezingen1 kon er gestemd worden voor EAJ-EA (Baskische regeringspartijen), IU-EB (communisten en groenen, zitten ook in de Baskische regering), Aralar (een afscheuring van Batasuna) of Batzarre (enkel in Nafarroa, ook een afscheuring van Batasuna). Voor de gemeenteraadsverkiezingen waren er op sommige plaatsen toch (goedgekeurde) links-nationalistische lijsten.

Het werd een verkiezingsuitslag waar iedereen wel wat positieve resultaten kon uit halen. Laten we beginnen met de provinciale verkiezingen.

Uitslag provinciale verkiezingen

EAJ-EA profiteerde ongetwijfeld het meest van de afwezigheid van AuB. De alliantie haalde in de provincieraden van Bizkaia en Gipuzkoa een absolute meerderheid en werd met een duidelijke voorsprong de sterkste partij van Araba. In Nafarroa zat er een bescheiden winst in voor de gematigde nationalisten.

Aralar en Batzarre, de links-nationalistische partijen die het geweld van de ETA veroordelen, kwamen voor het eerst op. Batzarre kwam enkel op in Nafarroa maar behaalde geen zetels. Aralar, dat vooral aanhang heeft in Nafarroa, veroverde daar 4 zetels en in Gipuzkoa 1. Al bij al koos maar een klein deel van de linkse-nationalistische kiezer voor Aralar of Batzarre.

Hoewel IU-EB niet nationalistisch is, mag de partij opportunistisch pro-Baskisch worden genoemd. De partij maakte een mooie sprong voorwaarts, misschien met de hulp van nationalistische stemmen.

De PSE (de Klein-Baskische afdeling van de Spaanse socialistische partij PSOE) en de PSN (de Navarrese afdeling van de PSOE) kregen er voor een licht gestegen stemmenpercentage 6 zetels bij in de vier Baskische provincies.

Voor de PP en haar Navarrese tak UPN waren er vooral minder kiezers in Araba en Nafarroa, desalniettemin won de UPN één zetel. Misschien was dit voor hen wel het enige positieve gevolg van de uitsluiting van AuB. In vergelijking met de laatste verkiezingen ging de PP/UPN er duidelijk op achteruit.

Zoals verwacht steeg het aantal 'ongeldige' stemmen spectaculair tot 153.044 of 9,64% in de Zuid-Baskische provincies. In Gipuzkoa liep dit percentage zelfs op tot 16,10%! Naar schatting 140.000 daarvan waren AuB-kiezers. In veel kleine gemeenten was het grootste aantal stemmen 'ongeldig'. AuB-kiezers dus.

Uitslag gemeenteraadsverkiezingen

De uitslagen van de gemeenteraadsverkiezingen zagen er iets anders uit dan de provincieraadsverkiezingen omdat verschillende lokale links-nationalistische lijsten toch waren toegelaten. Volgens berekeningen van het Baskische dagblad Gara bedragen de geldige en ongeldige AuB-stemmen in totaal 160.000. Nog volgens Gara zouden de links-nationalistische kiezers - als de verkiezingen normaal waren verlopen - recht hebben op 703 gemeenteraadsleden (245 die nu werden verkozen en 458 'geannuleerde'). Nu hebben EAJ en EA 1373 gemeenteraadsleden, de PP/UPN: 534 en PSE/PSN: 514.

Opvallend was dat Aznar, die zich in Bilbo persoonlijk in de strijd had geworpen, geen enkele bedreiging betekende voor EAJ. Ook van de andere PP-kopstukken, die gemeend hadden hun persoonlijk licht te moeten laten schijnen over het Baskische kiespubliek, kwamen geen zegebulletins.

Een voorbeeld toont aan dat de verkiezen in verschillende gemeenten een lachertje waren. Bijvoorbeeld in Altzo (Gipuzkoa): EAJ-EA: 65 stemmen (7 zetels), PP: 2 (geen zetels), ongeldig: 139. In Nafarroa is de enige lijst in de volgende zes gemeenten verboden: Bakaikoa Ziordia, Etxarri-Aranatz, Imotz, Iturmendi en Bera.

In november komen daar nieuwe verkiezingen, zoniet stuurt Madrid een soort regeringscommissaris.