Nummer 98


Justitie | juni - juli 2004


Zaak Moreno-Garcia eindelijk beslecht (Bernard Daelemans)<< Nummer 98

Op donderdag 4 december werd in de Belgische Kamer het 'Europees aanhoudingsbevel' goedgekeurd. Daardoor worden de Belgische rechtbanken verplicht om voor een twintigtal misdrijven onmiddellijk gevolg te geven aan aanhoudingsbevelen die uitgaan van de gerechtelijke systemen van de hele Europese Unie. Prompt werd een aanhoudingsbevel uitgevaardigd tegen het Baskisch echtpaar Moreno-García dat al ruim tien jaar in België verblijft. Na een maandenlang volgehouden juridisch steekspel werd de uitlevering van het koppel dan toch verijdeld. Twee andere Basken die in ons land werden aangehouden waren minder fortuinlijk.

Vanuit de Liga van de mensenrechten was er meteen tegenkanting tegen het Europees Aanhoudingsbevel. De Belgische wet is een eenvoudige uitvoering van een besluit van de Raad van Ministers van Justitie van de Europese Unie. Volgens de Liga heeft het echter geen zin tot een dergelijke verregaande samenwerking te komen zonder een voorafgaandelijke harmonisering van het Europees strafrecht. Er is inderdaad geen eenvormige definitie voor de misdrijven die nu onder het 'Europees aanhoudingsbevel' vallen. Voorts geeft de nieuwe wet blijk van onbeperkt vertrouwen in de rechtssystemen van alle landen van de Europese Unie, met inbegrip van de 'jonge democratieën' uit Zuid- en Oost-Europa. Deze argumenten werden ook tijdens de parlementaire bespreking aangehaald. Uiteindelijk was Geert Bourgeois het enige kamerlid dat een tegenstem uitbracht.

Moreno-Garcia

Bourgeois had tijdens zijn interventie nog verwezen naar het Baskisch echtpaar Moreno-García, dat indertijd, op grond van de Belgische wetgeving niet kon worden uitgeleverd aan Spanje omdat zij duidelijk vervolgd werden vanwege een politiek misdrijf.

Volgens de regering liep het echtpaar geen gevaar, aangezien de wet uitdrukkelijk stelt dat alleen 'toekomstige' uitleveringsverzoeken onder de nieuwe wet vallen.

De inkt van het Staatsblad waarin de nieuwe wettekst gedrukt staat was echter nog niet droog of er lag al een aanhoudingsbevel tegen Luis Moreno en Rakel García klaar. Begin februari werd het aan de Belgische autoriteiten overhandigd. Op elf maart vonden in Madrid de gruwelijke moslimterreuraanslagen plaats die door de Spaanse regering ter kwader trouw werden toegeschreven aan ETA. Drie dagen later, op veertien maart, verklaarde de Belgische eerste minister Guy Verhofstadt op de televisie dat hij "zich niet zou verzetten tegen een gerechtelijke beslissing tot uitlevering van het echtpaar Moreno-García". Zo vernamen de Basken ook voor het eerst dat er hun wat boven het hoofd hing. En inderdaad, nog twee dagen later, op 16 maart, werden zij, in ware gangsterstijl overmeesterd en gearresteerd. De onderzoeksrechter beval nog dezelfde dag hun invrijheidsstelling. De onderzoeksrechter was van mening dat de Belgische rechtbanken bevoegd waren om de Basken te oordelen, aangezien zij inmiddels de Belgische nationaliteit hadden aangenomen. De feiten waarvan ze beticht worden (bendevorming) zijn echter verjaard.

Lijdensweg

Daarop begon een lijdensweg voor het Baskisch echtpaar. Zij moesten immers vervolgens nog een keer voor de Raadkamer verschijnen, en niet minder dan vier keer voor een Kamer van Inbeschuldigingstelling van verschillende Hoven van Beroep, alsook drie keer voor het Hof van Cassatie. Uiteindelijk bevestigde het Hof van Beroep van Antwerpen het oordeel van de onderzoeksrechter. Het federaal parket moest dan wel besluiten dat er geen speld meer tussen de redenering te krijgen was, zodat een ultieme poging bij het Hof van Cassatie om nogmaals een verbreking van het arrest te verkrijgen als zinloos moest worden beschouwd.

Positief aan deze zaak is dat hier een precedent wordt geschapen, in die zin dat Belgische staatsburgers niet zomaar, op grond van een Europees aanhoudingsbevel kunnen worden uitgeleverd.

Bergen

Deze bescherming bestond er echter niet voor twee andere Basken, Ion López Gómez en Diego Ugarte López de Arcaute die in Henegouwen werden aangehouden met een gestolen auto en valse documenten en waarvan Spanje eveneens de uitlevering vroeg door middel van het 'Europees aanhoudingsbevel'. Beide jongemannen waren op de vlucht voor de Spaanse justitie. Eén van beide was in Spanje bij verstek veroordeeld tot 17 jaar cel wegens... vandalisme (het inslaan van een raam van een autobus). De andere werd gezocht wegens betrokkenheid bij een moordaanslag. Beiden ontkennen de feiten, waarvoor ook geen bewijsmateriaal werd voorgelegd. Het Hof van Beroep van Bergen besloot dat het Europees Aanhoudingsbevel inderdaad op hen van toepassing is en dat ze moeten worden uitgeleverd. De twee vroegen inmiddels echter politiek asiel aan. Normaal gezien zou dat hun uitlevering moeten opschorten. Bovendien zullen ze wellicht eerst nog berecht worden wegens de overtredingen (valse documenten) die ze in België begingen.

Interessant was de uitspraak van de Raadkamer van Bergen: die meende dat de twee niet konden worden uitgeleverd omwille van de mensenrechtensituatie. De Raadkamer van Bergen baseerde zich daarvoor op het rapport van de Bijzondere Verslaggever van de Verenigde Naties, Theo Van Boven, dat erg bezwarend is voor Spanje. Het Hof van Beroep veegde deze argumentatie van tafel: dit rapport is voor het Hof van Bergen van nul en generlei waarde, aangezien het niet officieel is bekrachtigd door de Mensenrechtencommissie van de Verenigde Naties.

Afluisterapparatuur

In Bergen zijn er wel bijzonder krasse technieken gebruikt tegen de twee Basken: in de cel van het gerechtsgebouw waar de twee voor het eerst samen werden ondergebracht in afwachting van hun verschijning voor de magistraat werd afluisterapparatuur geplaatst. De tekst van hun gesprekken (in het Baskisch) werd vertaald en bij het dossier gevoegd. Het feit dat één van hen zich heeft laten ontvallen dat "de advocaat zal zeggen dat het verhaal van de folteringen goed moet worden voorbereid", wordt door het Hof beschouwd als een bekentenis dat het hier om een fake argument gaat.

Het Hof van Bergen neemt ook de redenering over van de Spaanse autoriteiten dat het feit zelf van klachten over foltering in te dienen heb bewijs levert van deelachtig te zijn aan de ETA-strategie. Het Hof citeert in zijn arrest een nota afkomstig van de Spaanse gerechtelijke autoriteiten die via het federaal parket werd overgemaakt.

Inmiddels heeft de vereniging 'Advocaten voor de Wereld' een verzoekschrift neergelegd bij het Arbitragehof om het Europees aanhoudingsbevel ongrondwettig te laten verklaren. Wordt vervolgd...