Nummer 98


Nieuws uit het derde gewest en zijn riante omgeving | juni - juli 2004


(Euro-)Brussel-kroniek (Bernard Daelemans)<< Nummer 98

Brusselse verkiezingen

Elders in dit blad vindt u reeds een uitgebreide analyse over de Brusselse verkiezingsresultaten. In dit stukje beperken we ons tot de belangrijkste trends.

In absolute cijfers is het aantal Vlaamse kiezers terug wat gestegen (van 60.546 in 1999 tot 62.516 nu), maar door de uitbreiding van het kiezerscorps (naturalisaties) moeten we spreken van een lichte Vlaamse afkalving in procenten (van 14,1% naar 13,7%). Bovendien bestaat een aanzienlijk aandeel van de 'Vlaamse' kiezers uit Franstaligen die voor het Vlaams Blok gestemd hebben. Dit blijkt overduidelijk uit de verkiezingsuitslag van vorig jaar toen het Vlaams blok voor de Kamerverkiezingen 27.353 stemmen behaalde tegenover slechts 16.415 voor de senaat. Het verschil is dat men bij de senaatsverkiezingen een taalrol moet kiezen. Het totaal aantal Vlaamse stemmen bedroeg voor de senaat dan ook slechts 55.838 stemmen, wat ongetwijfeld beter de reële Vlaamse aanwezigheid weergeeft. Ter vergelijking: in 1995, de laatste verkiezing voor het Vlaams Blok aan zijn tweetalige campagnes begon stemden 56.746 Brusselaars voor Vlaamse lijsten voor de gewestraadsverkiezingen.

Met 21.297 stemmen klokt het Vlaams Blok nu af op 34% van het totale Vlaamse stemmenaantal. Dat is een vooruitgang (met 2,18%) ten opzichte van de vorige gewestraadsverkiezingen, maar toch een terugval ten opzichte van de monsterscore bij de kamerverkiezingen van vorig jaar. Overduidelijk heeft het Vlaams Blok heel wat kiezers verloren aan het Front National dat nu duidelijk terug in opkomst is (van 11.204 stemmen in 1999 naar 16.309 vorig jaar, en thans 21.195). Anderzijds heeft het Vlaams Blok zeker ook stemmen gewonnen binnen de 'échte' Vlaamse bevolkingsgroep, vooral van de VLD en de vroegere N-VA-kiezers.

De VLD verliest immers ook in Brussel heel wat kiezers ten opzichte van de federale verkiezingen van vorig jaar (12.443 stemmen nu tegen vorig jaar 14.332 voor de Kamer en zelfs 15.163 voor de Senaat).

Dat de VLD het kartel CD&V/N-VA klopt ligt alleen aan de dramatische uitslag van de hoofdstedelijke christendemocraten. Die neergang is duidelijk het product van een onafwendbare sociologische evolutie: in 1989 was de CVP in Brussel nog heer en meester met 18.523 kiezers. Bij de federale verkiezingen van vorig jaar zat de partij op een historisch dieptepunt van slechts 8.174 stemmen. Met het kartel komt CD&V nu uit op 10.482 stemmen. Een deel van de N-VA-aanhang stemde dus toch op het kartel, ook in de hoofdstad, maar wellicht haalde de CD&V ook wel wat VLD-stemmen naar zich. N-VA-boegbeeld Paul De Ridder behaalde immers slechts 839 stemmen. De machtsverhoudingen binnen CD&V blijven echter ongewijzigd: Brigitte Grouwels blijft de enige Vlaamsgezinde christendemocrate in het Brussels parlement, geflankeerd door Jos Chabert en Walter Van den Bossche. Eerste opvolgster is Brigitte De Pauw (kabinet-Chabert) en de CD&V-verkozene in het Vlaams parlement is Steven Van Ackere (voormalig kabinetschef Chabert).

SP.A-spirit weet zich te handhaven op het peil van vorig jaar met 11.052 stemmen (17,68%). De boycott-actie van Rufin Grijp en Werner Daem heeft blijkbaar niet te veel invloed gehad op de score van nieuwkomer Pascal Smet. De media-aandacht die Smet gehaald heeft zal daar allicht niet vreemd aan zijn.

Groen! Behaalde 6.132 stemmen of 9,81%. De partij scoort vooral in de wijken waar de laatste jaren vele Vlaamse inwijkelingen zijn neergestreken (de Vijfhoek, Elsene en Sint-Gillis). VDB behaalde slechts 313 stemmen: de vroegere N-VA-kiezers hebben blijkbaar gevreesd dat een stem voor VDB nutteloos zou zijn en vooral voor het Vlaams Blok of voor het kartel gekozen. De Belgicistische lijst BUB behaalde zowaar 511 stemmen. De 'brandweerlijst' Fire (zie vorig nummer Meervoud) flopte helemaal met 286 stemmen.

Brusselse verkozenen

Het Vlaams Blok vormt in Vlaams-Brussel de grootste fractie met zes gekozenen: de zittende parlementsleden Johan Demol, Dominiek Lootens en Jos Van Assche, naast de nieuwkomers Frederic Erens, Erland Pison en Valérie Seyns. Zowel Erens als Seyns raakten door hun persoonlijke voorkeurstemmen gekozen. De vijfde kandidaat, ex-Rode Leeuw Urbain Decat, gemeenteraadslid in Schaarbeek, moest daarom weer in het zand bijten. Erland Pison, een jonge advocaat treedt aan als opvolger van Greet Van Linter, die verzaakt aan haar mandaat in de Brusselse Hoofdstedelijke Raad om in het Vlaams Parlement te gaan zetelen. Na een bitsige strijd moest Dominiek Lootens het fractieleiderschap in de Brusselse Hoofdstedelijke Raad afstaan aan Johan Demol.

Drie Blokkers zijn in het Vlaams Parlement verkozen. Dat zijn Erik Arckens (gemeenteraadslid van Brussel-stad en voorheen ook hoofdstedelijk raadslid), Monique Moens en de reeds genoemde Greet Van Linter, die Johan Demol opvolgt, die verzaakt aan zijn mandaat in het Vlaams Parlement om in de Brusselse Hoofdstedelijke Raad te zetelen.

Bij de VLD zijn er vier verkozenen voor Brussel: Guy Vanhengel (die Jos Chabert klopt in voorkeurstemmen met 4.499 tegen 4.308), de Ukkelse OCMW-voorzitter Jean-Luc Vanraes, Carla Dejonghe (gemeenteraadslid in Sint-Pieters-Woluwe) en de vijfentwintigjarige burgerlijk ingenieur Els Ampe. Sven Gatz zit voor de VLD in het Vlaams Parlement. Hij overtrof Bert Anciaux in voorkeurstemmen (3.926 tegenover 3.676).

SP.A-Spirit behaalde drie zetels, maar er zullen geen SP.A-ers in de Brusselse Hoofdstedelijke Raad zetelen. Naast Pascal Smet raakten twee spiritisten verkozen: Marie-Paule Quix en Fouad Ahidar. Yamila Idrissi viel uit de boot omdat Quix alle lijststemmen opsoepeerde en omdat Ahidar meer voorkeurstemmen behaalde dan haar (1.825 tegenover 1.607). In de veronderstelling dat Pascal Smet minister wordt, dan zou Jan Béghin (ex-CD&V) hem opvolgen in de Raad en als onafhankelijke de SP.A-Spiritfractie vervoegen. Voor het Vlaams parlement werd Bert Anciaux verkozen. Als die minister wordt in de Vlaamse regering (of minister blijft in de federale regering) zou hij worden opgevolgd door een andere spiritiste, Elke Roex.

De CD&V behoudt drie zetels in de Brusselse assemblee: Jos Chabert, Brigitte Grouwels en Walter Vandenbossche. De eerste opvolgster is Brigitte Depauw, gemeenteraadslid van Jette en afkerig van Vlaams-extremisme. In het Vlaams parlement komt Steven Vanackere, de vroegere kabinetschef van Jos Chabert.

Groen! Haalt één verkozene: gewezen Vlaams minister van Welzijn Adelheid Byttebier. In het Vlaams parlement zal er geen Brusselse groene zetelen.

Brusselse regeringsvorming

De Brusselse regeringsvorming is al een eind gevorderd. Formateur Charles Picqué besliste in samenspraak met de PS-opperhoofden Elio Di Rupo en Philippe Moureaux om de MR te bedanken voor bewezen diensten. Voor het eerst in de geschiedenis is de PS in de hoofdstad groter dan de liberalen (26 zetels voor PS, tegen 25 voor MR). Samen met CDH (10 zetels) en Ecolo (6 zetels) kan een meerderheid gevormd worden aan Franstalige kant. De vorming van zo'n 'olijfboomcoalitie' betekent echter dat de Vlaamse stemmen nodig zijn om een stemmenmeerderheid te vormen in de Brusselse Hoofdstedelijke Raad. De Vlaamse partijen zouden dit op zijn minst moeten aangrijpen om keihard te onderhandelen omtrent de taaldossiers, en het onderste uit de kan te slepen voor de regeerverklaring. Van zodra de regering het vertrouwen heeft gekregen zijn er immers nauwelijks nog machtshefbomen, aangezien de Brusselse ministers quasi-onafzetbaar zijn en aangezien de dubbele meerderheid in de Raad is afgeschaft.

Aan Vlaamse kant ligt het voor de hand dat VLD, SP.A-Spirit en CD&V/N-VA het bestuur vormen. Groen! houdt de boot af. De Vlamingen hebben recht op twee ministers en één staatssecretaris. Eén daarvan moet een vrouw zijn. Als de Franstaligen een vrouwelijke minister leveren (en dat ziet er wel naar uit), dan moeten de Vlamingen een vrouwelijke staatssecretaris aanstellen. Wellicht zal de kleinste formatie (de CD&V) deze opdracht krijgen. Logischerwijs komt deze functie dan Brigitte Grouwels toe, aangezien zij toch een aanzienlijk aantal voorkeurstemmen verzamelde (2.732), maar het is geen geheim dat Grouwels door de Brusselse CD&V niet gesteund wordt. Haar rivalen zijn Bianca 'Bplus' Debaets, die tijdens de campagne alle steun kreeg van Jean-Luc Dehaene, Jos Chabert, Wilfried Martens én van de VRT (en daardoor voor een neofiet een niet gering aantal voorkeurstemmen verwierf (824), en misschien ook de reeds vernoemde Brigitte Depauw. Het lijkt voor de hand te liggen dat Guy Vanhengel en Pascal Smet de Vlaamse ministers in de nieuwe Brusselse regering worden.

Vlaams memorandum

Het Vlaams Komitee voor Brussel stuurde een klein eisenpakket naar de onderhandelaars. Het comité legt sterk de nadruk op de naleving van de taalwetgeving. Nu de Raad van State het 'taalhoffelijkheidsakkoord' van 2002 geschorst heeft eist het VKB de onmiddellijke intrekking van de omzendbrieven van 1997 (het eerste taalhoffelijkheidsakkoord). Het VKB wil dat de regering volledige klaarheid schenkt en geregeld rapporteert over de stand van zaken in verband met de naleving van de taalwetgeving. Voortaan moeten alle benoemingen van personeelsleden zonder tweetaligheidsbrevet vernietigd worden, conform de rechtspraak van de Raad van State. Het personeelsbeleid van de IRIS-ziekenhuizen moet terug onder het toezicht van de vice-gouverneur komen. Tenslotte moeten de scholen van beide gemeenschappen aan het einde van de schoolloopbaan een speciaal examen voorzien dat een tweetaligheidsattest oplevert, gelijkgesteld met een SELOR-brevet.

Net als de Brusselse Vlaamse Volksbeweging vraagt het VKB ook dat de Vlaamse regering nu ook écht werk maakt van de 1/3-norm voor Brussel. Dat is een verwijzing naar het voornemen van de vorige Vlaamse regering om in zijn beleid 1/3 van de Brusselse bevolking als doelgroep te aanzien, en in functie daarvan de nodige middelen uit te trekken.